دیاری خالید

 

ژان دۆڤاڵیه‌ سه‌رۆکی پێشوی وڵاتی هایتی، له‌ ساڵی 1986، به‌بیانوی قه‌یرانی دارایی و نه‌مانی پاره‌ له‌ وڵاته‌که‌ی، داوای کۆمه‌ک و هاوکاری له‌ بانکی نێوده‌وڵه‌تی کرد، زۆرێک له‌و رێکخراوه‌ خێرخوازیانه‌ی که‌ خۆی دروستی کردبوون ناچاریکردن پاره‌ بۆ حکومه‌ت کۆبکه‌نه‌وه‌، هه‌وڵی ئه‌دا عاتیفه‌ی خه‌ڵکی رابکێشێت تاکو وڵات له‌ رووخان بپارێزن، به‌ڵام دواتر ده‌رکه‌وت هه‌ر له‌و ساڵه‌دا 100 هه‌زار دۆلار پاره‌ی وڵاته‌که‌ی بردوه‌ته‌ بانکه‌کانی ده‌ره‌وه‌ و سه‌رۆک پاره‌یه‌کی خه‌یاڵی هه‌یه‌، له‌به‌ر ئه‌مه‌ له‌ساڵی ١٩٨٨ له‌ وڵات ده‌ریان کرد.

 

چیرۆکی فێڵ و ته‌ڵه‌که‌ بازیه‌کانی سه‌رۆکی پێشوی هایتی بۆ زۆرێک له‌ دیکتاتۆر و سته‌مکاره‌کانی دواتریش راسته‌، که‌ به‌رده‌وام ترسێک له‌سه‌ر میلله‌ت دروستده‌که‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بێده‌نگ بن، که‌چی خۆیان ده‌ست ده‌گرن به‌سه‌ر پاره‌ی وڵات و له‌ژیانێکی شاهانه‌ ده‌ژین، له‌به‌رانبه‌ردا هه‌موو خولیا و ئاواته‌کانی هاوڵاتیانیش که‌مده‌بێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی که‌ مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌کانیان فه‌راهه‌م بێت. وه‌ک ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ کوردستان هه‌یه‌ که‌ پاره‌ی میلله‌ت لای چه‌ند که‌سێکی که‌می هه‌ردوو بنه‌ماڵه‌ی ده‌سه‌ڵاتدار و به‌تایبه‌ت بنه‌ماڵه‌ی بارزانی کۆبوه‌ته‌وه‌.

 

بۆ تێگه‌یشتنی زیاتر و ئاگاداربوون له‌ جۆری ده‌ستگرتن به‌سه‌ر پاره‌ی خه‌ڵکی و چۆنێتی شاردنه‌وه‌ و ته‌خشان و په‌خشانکردنی له‌لایه‌ن دیکتاتۆر وسته‌مکاره‌کان لێره‌دا نمونه‌ی چه‌ند وڵاتێک وه‌رده‌گرین و ده‌رئه‌نجامی ده‌سه‌ڵاته‌کانیان ده‌خه‌ینه‌ڕوو. که‌ ده‌کرێت دۆخی ئێستای کوردستان به‌ هه‌ندێکیان به‌راورد بکه‌ین.

 

یه‌کێک له‌و دیکتاتۆره‌ دڵڕه‌قانه‌ی که‌ زۆرینه‌ی دانیشتوانی تووشی رووبه‌ڕووی ژیانی ناڕه‌حات کردبوه‌وه‌، سه‌دام حوسێن سه‌رۆکی پێشوی عێراقه‌. که‌ پاره‌ و سه‌روه‌تێکی خه‌یاڵی بۆ خۆی دروست کردبوو، ساڵانێکی زۆر حه‌ز و زه‌وقه‌ دڕنده‌کانی پێ تێرده‌کرد، به‌جۆرێک به‌شێکی زۆر له‌ پاره‌ی وڵاتی بۆ کۆشک و ته‌لار و گه‌شته‌کانی خه‌رج کرد، به‌شێکی دیکه‌ی کوڕ و که‌س و هاوکارانی له‌ناوه‌ و ده‌ره‌وه‌ی وڵات سامانی خه‌ڵکیان به‌ فیڕۆ ئه‌دا.

 

چارلیس فۆڕیست، به‌رپرسی که‌مپینی کۆکردنه‌وه‌ی پاره‌ی تاوانبارانی شه‌ڕی عێراق، له‌دوای پرۆسه‌ی رووخانی رژێمی به‌عس له‌عێراق ئاشکرای ده‌کات پاره‌کانی سه‌دام حوسێن نزیکی ٤٠ بلیۆن دۆلاره‌، به‌ڵام نازانرێت چه‌نده‌ بووه‌ و لای کێ بوه‌، به‌وپێیه‌ی لای هه‌ندێک کۆمپانیای بیانی بووه‌ یان کۆمپانیای وه‌همیان کردوه‌ته‌وه‌ و له‌و رێگاوه‌ پاره‌کانیان پاراستوه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی تاراده‌یه‌ک روونه‌ زۆرێک له‌ پاره‌کانی سه‌دام حوسێن،لای ٢٠ که‌سی بنه‌ماڵه‌که‌ی و هاوڕێ و باوه‌ڕپیکراوه‌ نزیکه‌که‌کانی ده‌پارێزرا و بۆ ئه‌وه‌ی وه‌به‌رهێنانی پێوه‌بکه‌ن و نه‌ناسرێنه‌وه‌. له‌هه‌مانکات زۆرینه‌یان ئاگاداری یه‌کتر نه‌بوون که‌ پاره‌ی سه‌دامیان لایه‌.  

 

 

گۆڤاری فۆڕبیس، ئاشکرای ده‌کات پاره‌کانی سه‌دام له‌ساڵی ٢٠٠٠، له‌ ٧ بلیۆنه‌وه‌ بۆ دوو بلیۆن که‌میکردوه‌، ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ندی به‌ کردنه‌وه‌ی ئه‌و ٥٠ کۆشکه‌وه‌یه‌ که‌ سه‌دام حوسێن له‌دوای شه‌ڕی (فاو) دروستی کردوه‌. هه‌روه‌ها به‌شێکی زۆر له‌ پاره‌ی گه‌لی بۆ کڕینی چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی خه‌رجکردوه‌.

ئه‌وه‌ی ده‌توانرێت به‌شێک له‌ سه‌روه‌تی سه‌دام و هاوشێوه‌کانی ئاشکرابکات، له‌ چه‌ند رێگایه‌که‌وه‌یه‌، وه‌ک له‌رێگای ئه‌و وه‌سڵ و بلیتانه‌ی له‌ وڵاتانی ده‌ره‌وه‌ هه‌یه‌، یان ده‌ستگرتن به‌سه‌ر پاره‌ی وڵاته‌کانیان یاخو دوای رووخانی ده‌سه‌ڵاته‌کانیان. وه‌ک ئه‌وه‌ی  بلیۆنێک و ٧٠٠ ملیۆن دۆلار له‌ ساڵانی ١٩٩٠ له‌ ئه‌مریکا ده‌ستی به‌سه‌ردا گیرا و له‌دوای پرۆسه‌ی رووخانی رژێمی به‌عس، له‌ بانکه‌کانی به‌ریتانیا ده‌ست به‌سه‌ر ٤٥٠ ملیۆن دۆلاردا گیرا.

 

له‌باره‌ی بڕی پاره‌ و جۆری خه‌رجکردنی، له‌ده‌ره‌وه‌، نوسینگه‌ی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا، بڵاویده‌کاته‌وه‌ و ئاشکرای کردوه‌؛ ته‌نیا له‌ ساڵی ٢٠٠٠ به‌شێکی زۆر له‌و پاره‌ی سه‌دام که‌ له‌ده‌ره‌وه‌بووه‌، به‌ رێگه‌ی نایاسای خه‌رج ده‌کرا و وه‌سڵ و پسوڵه‌ی پاره‌ی خه‌یاڵی گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ و له‌سه‌ر حکومه‌تی عێراق حسابووه‌.

 

هه‌رچه‌نده‌ به‌و شێوه‌ پاره‌ به‌فیڕۆدراوه‌، به‌ڵام له‌ناوخۆی عێراق ده‌ستیان گرتووه‌ به‌سه‌ر ته‌واوی سه‌رچاوه‌ ئابوریه‌کاندا، بۆ نمونه‌ کاتێک خه‌ڵکی سه‌ردانی مه‌زاری شیعه‌کانی باشوری عێراقیان ده‌رکرد، ته‌نیا رێگه‌ به‌ کۆمپانیای "ئه‌لهودا"ی سه‌ر به‌سه‌دام حوسێنیان ئه‌دا  سه‌ردانکه‌ران بگوازێته‌وه‌ بۆ مه‌زاره‌کان.

 

هه‌روه‌ها له‌ساڵی ٢٠٠٢ جگه‌ له‌وه‌ی به‌رنامه‌ی نه‌وت به‌خۆراکی له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کان جێبه‌جێ ده‌کرد، که‌چی رۆژانه‌ ٣٥ بۆ ٤٠ هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی به‌ رێگه‌ی قاچاخ ده‌نارده‌ ده‌ره‌وه‌. ئه‌مه‌ش فێڵ و ته‌ڵه‌که‌یه‌کی دیکه‌بوو، له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتوه‌کانی ده‌کردو عوده‌ی کوڕی سه‌دام حوسێن سه‌رپه‌رشتی فرۆشتنی نه‌وتی قاچاخی ده‌کرد.

 

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی زیاتر له‌ ١٠٠ کۆمپانیای جیهانی په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ سه‌دام هه‌بوو وه‌ک له‌ سویسرا، ئه‌رده‌ن، لۆگسه‌مبۆرگ و په‌ناما و چه‌ندین وڵاتی دیکه‌، کاری به‌شێکی زۆر له‌و کۆمپانیایانه‌ پاره‌کانی سه‌دامیان سپی ده‌کردوه‌.

 

دیکتاتۆرێکی دیکه‌ که‌ ژیانی هاوڵاتیانی وڵاته‌که‌ی و خه‌ڵکی کوردی به‌ره‌ و هه‌ڵدێر و کاره‌ساتی گه‌و‌ره ‌برد، به‌شار ئه‌سه‌د و خزم و که‌سه‌کانیه‌تی که‌ له‌ته‌مه‌نی گه‌نجێتیدا پاره‌ و ده‌سه‌ڵاتی وڵاتی گرته‌ ده‌ست و به‌ویستی خۆی به‌کاری ده‌هێنا، به‌ڵام به‌رێگای جیاواز خه‌ڵکی چه‌واشه‌ ئه‌کرد و سه‌ردانی هه‌ندێک له‌ خه‌ڵکی هه‌ژاری ده‌کرد بۆ ئه‌وه‌ی گومانه‌کانی خه‌ڵکی بڕه‌وێنێته‌وه‌ و ده‌ریخات که‌ سه‌رۆکێکی دڵسۆزه‌، به‌ڵام ژیانی خۆی و بنه‌ماڵه‌که‌ی له‌گه‌ڵ خه‌ڵکی مه‌ودایه‌کی زۆره‌ی هه‌یه‌. لێره‌دا هه‌ندێک له‌و ناعه‌داله‌تیانه‌ی باسده‌که‌ین که‌ به‌رانبه‌ر خه‌ڵکی ئه‌نجامیداوه‌.

 

رۆژنامه‌ی گاردیان، راپۆرتێکی له‌سه‌ر سه‌روه‌ت و سامانی به‌شار و خزمه‌ نزیکه‌کانی بڵاوکردوه‌ته‌وه‌، که‌ سه‌روه‌ته‌که‌یان به‌ ١٢٢ بلیۆن دۆلار ده‌خه‌مڵێنرێت، که‌ به‌شێکی زۆری له‌ رێگه‌ی داهاتی زه‌وی، نه‌وت و باج پیشه‌سازیه‌وه‌ ده‌ستیان خستووه‌.

 

به‌پێی ئه‌و زانیاریانه‌ی پێگه‌ی "زه‌ ده‌یلی بێست"، له‌ ١٧-٨-٢٠١٢، بڵاویکردوه‌ته‌وه‌؛ به‌شار و ده‌زگا و ناوه‌نده‌کانی ده‌وروپشتی، نزیکه‌ی ٢٥ بلیۆن دۆلاریان کۆکردوه‌ته‌وه‌، که‌ به‌شێکی زۆری ئه‌م پارانه‌ له‌ وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست پارێزراون و باجی له‌سه‌رنه‌بووه‌ . که‌ به‌شێکی زۆری پاره‌که‌ خراوه‌ته‌ کار بۆ بواری بازرگانی و به‌هێزکردنی پێگه‌ی بنه‌ماڵه‌ی ئه‌سه‌د . ئه‌م کارانه‌ش به‌جۆرێک ئه‌نجامده‌ده‌ن ته‌نیا بازنه‌یه‌کی داخراوی که‌سه‌کان ده‌زانێت.

 

به‌شار له‌ناو بنه‌ماڵه‌ و بازنه‌ نهێنیه‌کانی هه‌موو که‌س ناکاته‌ خاوه‌ن پاره‌ به‌ڵکو ئه‌و که‌سانه‌یان پاره‌ و سه‌روه‌تی وڵات ده‌خاته‌ به‌رده‌ستیان که‌ ترسی لێیان نیه‌ و دڵسۆزن بۆی، بۆ نمونه‌ رامی مه‌خلوف، خاڵۆزای به‌شار، یه‌کێکه‌ له‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین پیاوی سوریا، ته‌واوی جومگه‌ بازرگانیه‌کانی وڵات له‌ لایه‌تی، رامی رێگه‌ی نه‌داوه‌ هیچ کۆمپانیایه‌کی بیانی کار له‌ وڵاته‌که‌یدا بکات به‌ بێ مۆڵه‌ت و به‌ش و پشکی خۆی . ده‌ستی به‌ سه‌ر هێلی کۆمپانیاکانی ته‌له‌فونات و گه‌یاندن گرتووه‌، له‌ دیارترینیان (ئۆراسکۆم)مه‌، که‌ له‌رێگه‌ی ئه‌و کۆمپانیانه‌وه‌ پاره‌یه‌کی زۆر ده‌ست ده‌که‌وێت و سیخوڕی به‌سه‌ر ته‌واوی خه‌ڵکی وڵاته‌وه‌ ده‌کات.

 

سه‌ره‌ڕای ئه‌و سه‌روه‌ته‌ زۆره‌ی رامی کۆیکردوه‌ته‌وه‌، بازرگانه‌کانی وڵات ناچارده‌کات به‌شداری سه‌روه‌ته‌کانیان بێت، هه‌ر کۆمپانیایه‌کیش قازانجی زۆر بکات و به‌ناوبانگ بێت، خۆی ده‌کاته‌ شه‌ریکی یان ناچاری ده‌کات وڵات به‌ جێبهێڵێت، له‌ دیارترین نمونه‌کان کۆمپانیای (سوریاتێڵ) وه‌ک ئاشکرایه‌ کۆمپانیایه‌کی ته‌له‌فوناته‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی کاریگه‌ری زۆر هه‌بوو خه‌ڵکێکی زۆر به‌کاریان ده‌هێنا.

 

 رامی مه‌خلوف، به‌بێ هیچ پاساو و هیجه‌تێک که‌یسێکی بۆ دادگایکردنی کۆمپانیاکه‌ دروست کرد، تاکو ناچاریان بکات، له‌ ٢٥% داهاته‌که‌ی بۆ رامی بێت.

له‌به‌رانبه‌ردا بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵکی سۆزێکیان بۆی هه‌بێت ده‌زگای خێرخوازی داناوه‌ و هاوکاری هه‌ژاران ده‌کات، ده‌یان که‌سی دروستکردوه‌ بانگه‌شه‌ی بۆ بکه‌ن.

 

سه‌رۆکێکی دیکه‌، که‌ به‌رده‌وام له‌ راگه‌یاند و لێدوانه‌کانی باسی له‌ خراپی ره‌وشی خراپی ئابوری وڵاته‌که‌ی ده‌کرد، حوسنی موباره‌کی سه‌رۆکی پێشوی وڵاتی میسره‌، موباره‌ک باسی له‌وه‌کردوه‌؛ زۆر زه‌حمه‌ته‌ بتوانرێت هه‌موو به‌یانیه‌ک ٩٠ هه‌زار کولێره‌ بۆ میلله‌ت په‌یداکرێت، مه‌به‌ستی موباره‌ک له‌م قسه‌یه‌ زۆری ژماره‌ی دانیشتوان و ره‌وشی خراپی ئابوریه‌، بۆیه‌ ده‌بێت میلله‌ت بێده‌نگبن، به‌ڵام دوای رووخانی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی هه‌وڵدانی چه‌ند ده‌زگا و ناوه‌ندێک بۆ ئاشکراکردنی پاره‌ و سه‌روه‌ته‌کانی، ده‌رکه‌وت زۆرینه‌ی پاره‌ی وڵاتی بردوه‌، چونکه‌ به‌پێی به‌دواداچونه‌کانی که‌ناڵ و میدیاکانی BBC, Washingtun post و چه‌ند ده‌زگایه‌کی دیکه‌، موباره‌ک و کوڕه‌کانی خاوه‌نی نزیکه‌ی ٧٠٠ بلیۆن دۆلارن، که‌ له‌پاره‌ی نه‌خت و ئالتون و چه‌ند جۆرێکی دیکه‌ی سه‌روه‌ت پێکدێت.

 

بۆ به‌رچاورونی زیاتر، تیمی رۆژنامه‌وانی به‌دواداچون و پشکنینی پاره‌کانی موباره‌ک له‌ رۆژنامه‌ی واشینگتۆن پۆست، ئاشکرای ده‌کات، ئه‌وه‌ی که‌ خه‌ملێنراوه‌ بۆ سه‌روه‌ته‌که‌ی موباره‌ک نزیکه‌ی ٥٠٠ بلیۆنی پاره‌ی ئه‌و ٧٥ ته‌نه‌ ئاڵتونه‌ی وڵاته‌که‌یه‌تی که‌ کردویه‌تی به‌ناوی خۆیه‌وه‌. سه‌ره‌ڕای پاره‌ نه‌خت و کاشه‌کانی.

له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و پاره‌ زۆره‌ی لای موباره‌ک و که‌سه‌کانی بووه‌، خه‌ڵکی له‌ کۆمپانیاکانی ئه‌وان به‌ پاره‌ی زۆر که‌م کاریان ده‌کرد، بۆ نمونه‌ له‌ کارگه‌ی ئه‌ڵماسی نزیک قاهیره‌، مانگانه‌ی کریکارێک ١١٩ دۆلاربووه‌، که‌ ته‌نیا به‌شی ژیانیکی ناڕه‌حاتی ده‌کرد.

 

 له‌ کۆی چوار که‌سی میسری یه‌کێکیان هه‌ژارن، تاکو ئێستا خه‌ڵکێکی زۆریش ئاوی خواردنه‌وه‌ی نیه‌، به‌ڵام به‌رپرسانیان له‌ژیانێکی ره‌فاهیه‌تدا ده‌ژین.

هه‌رله‌ناو ئه‌و کۆمه‌له‌ دیکتاتۆره‌ی به‌هۆی قۆرخکردنی ده‌سه‌ڵات کۆتایی به‌ده‌سه‌ڵاتی خۆی هێنا، موعه‌مه‌ر قه‌زافی سه‌رۆکی پێشوی لیبیایه‌. هه‌رچه‌نده‌ له‌سه‌ره‌تای ده‌سه‌ڵاتیه‌وه‌ قه‌زافی تاڕاده‌یه‌ک ژیانێکی باشی بۆ خه‌ڵکی دابین کردبوو، به‌ڵام ناعه‌داله‌تی زۆر ده‌بینرا و هاوسه‌نگی نه‌بوو له‌نێوان ژیانی خۆی و که‌سه‌ نزیکه‌کان و خه‌ڵکیدا، به‌پێی زانیاریه‌کانی پێگه‌ی لۆس ئه‌نجلۆس، حسابه‌ بانکیه‌که‌ی قه‌زافی نزیکه‌ی ٢٠٠ بلیۆن دۆلار بوه‌. ئه‌مه‌ ته‌نیا حسابه‌ بانکیه‌که‌یه‌تی جگه‌ له‌و پارانه‌ی لای که‌سه‌ نزیکه‌کانیه‌تی، سه‌ره‌ڕای سه‌روه‌ت و سامانی دیکه‌ش.

 

یه‌کێکی دیکه‌ له‌و که‌سانه‌ی سامانی وڵاتی خستوه‌ته‌ گیرفانی (موحه‌مه‌دی شه‌شه‌م) پاشای وڵاتی مه‌غریبه‌، سه‌یرترین کاری ئه‌م پیاوه‌ ئه‌وه‌یه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین که‌سایه‌تی ده‌وڵه‌مه‌ندی ئه‌فریقایه‌، به‌ڵام نازناوه‌که‌ی پاشای هه‌ژارانه‌.

 توێژینه‌وه‌یه‌کی گۆڤاری"فۆربیس"ی ئه‌مریکی،له‌ ساڵی (٢٠١٥) بڵاوکردوه‌ته‌وه‌ و به‌پێی خه‌مڵاندنه‌کانی گۆڤاره‌که‌ پاشا موحه‌مه‌د، خاوه‌نی پێنج بلیۆن و ٧٠٠ ملیۆن دۆلاره‌ و به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین سه‌رۆکی کیشوه‌ری ئه‌فریقا داده‌نرێت.

 

 ده‌وڵه‌مه‌ندیه‌که‌ی پاشا له‌کاتێکدایه‌ که‌ زیاتر له‌ شه‌ش ملیۆن که‌س له‌ وڵاته‌که‌ی داهاتی رۆژانه‌یان ته‌نیا یه‌ک دۆلاری ئه‌مریکیه‌.  له‌ریزبه‌ندی (١٧٤) وڵاتی جیهان، مه‌غریب، له‌ پله‌ی(١١٩) یه‌می وڵات دێت و له‌ریزی وڵاته‌ عه‌ره‌بیه‌ هه‌ژه‌ره‌کان دێت له‌دوای مۆریتانیا، سودان و یه‌مه‌ن. که‌چی پاشای هه‌ژاران ساڵانه‌ سێ ملیۆن و (٩٦٦٠٠٠) هه‌زار دۆلار بۆ موچه‌ی ستافه‌که‌ی خه‌رجده‌کات، (١٠٦٧٧٠٠) هه‌زار دۆلار خه‌رجی نۆژه‌نکردنه‌وه‌ی ئۆتۆمبیله‌کانیه‌تی به‌وپێیه‌ی هه‌ندێک له‌ئۆتۆمبیله‌کانی بۆ چاککردنه‌وه‌ بردوه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، (٥٨ هه‌زار و٣٠٠) دۆلار بۆ کڕینی ئاژه‌ڵی تایبه‌ت بۆ ناو کۆشکه‌کانی خه‌رجکردوه‌.

 

به‌هه‌ده‌ردانی ئه‌م پاره‌ خه‌یاڵیانه‌ی کۆشکه‌کانی پاشا له‌کاتێکدایه‌، زیاتر له‌ شه‌ش ملیۆن که‌س له‌ کۆی (٣٠) ملیۆن دانیشتوانی وڵات، رۆژانه‌ ته‌نیا به‌ دۆلارێک ده‌ژین.

له‌هه‌مووی سه‌یرتر که‌ چالاکانی وڵاته‌که‌ی به‌ گه‌ڵته‌جاڕیه‌وه‌ باسی ده‌که‌ن  ، له‌ساڵی (١٩٩٩)، کاتێک بووه‌ته‌ پاشا و شوێنی باوکی گرته‌وه‌ به‌ ناوی "پاشای هه‌ژاران" بانگده‌کرا، ئه‌وه‌ی له‌باره‌ی ئه‌و دیکتاتۆرانه‌ی باسکرا و خرایه‌ڕوو کوردستانیش راسته‌ . که‌ له‌ئه‌نجامی ناعه‌داله‌تی له‌ دابه‌شکردنی سه‌روه‌تی وڵات و جیاوازی زۆری جۆری ژیان، هه‌رچه‌نده‌ به‌ته‌واوی خۆیان به‌هێزکردوه‌ و ده‌یان رێگه‌ی سه‌ربازیان به‌کارهێناوه‌، شورای ئه‌ستوریان بۆ خۆپاراستن دروست کردوه‌ و ده‌زگای راگه‌یاندنیان بۆ چه‌واشه‌کاری به‌کارهێناوه‌، هه‌ندێک جار رۆژنامه‌نوسی بیانیان به‌پاره‌ کڕیوه‌ و تێکه‌ڵی هه‌ندیک سیاسی رۆژئاواو ئه‌مریکا بوون، به‌ڵام ئه‌مانه‌ له‌به‌رده‌م توڕه‌ی خه‌ڵکی نه‌یپاراستون و خۆیان نه‌گرتووه‌، که‌ بوونه‌ته‌ نمونه‌یه‌کی ناشیرین له‌ جیهان و هه‌م دوای خۆیان وڵات به‌ره‌ و کاره‌سات و وێرانه‌ڕۆشتوه‌ و تاکو ئێستا زیاتر به‌ره‌و هه‌ڵدێر ده‌ڕۆن.

 

هه‌ندێکیان له‌ وڵات ده‌رکراون، هه‌ندێکی دیکه‌ له‌ کاتی هه‌ڵهاتن و خۆشاردنه‌وه‌ کوژراون. یا له‌کاتی نه‌مانی ده‌سه‌ڵاتیان په‌یکه‌ریان روخاوه‌و له‌ سێداره‌ دراون، یاخود خراونه‌ته‌ قه‌فه‌زی دادگاوه‌. بێگومان ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ کوردستان هه‌یه‌ و رووده‌دات هه‌مان شێوه‌ی ئه‌زمونی ئه‌و وڵاتانه‌یه‌ که‌ چاره‌نوسیان که‌وتن یان شکستخواردن بووه‌، بۆیه‌ له‌وه‌شدا که‌ له‌ كوردستان ده‌وترێت پاره‌نیه‌، هاوشێوه‌ی وڵاتانی هایتی و میسر و عێراق ده‌بێت.

Leave a Reply

Your email address will not be published.