گوتار

پیاوبێژی و بێده‌نگ کردنی ژنان

ئاماده‌یی ژنان له‌ کایه‌ جیاوازه‌کاندا زۆربه‌ی کات بارگاوی بووه‌ به‌ دژایه‌تیکردن، له‌وه‌ش زیاتر به‌ ڕێگه‌گرتن لێیان به‌ ده‌یان به‌هانه‌ی جیاوازه‌وه‌

هۆزان مه‌حمود

به‌رایی

ئاماده‌یی ژنان له‌ کایه‌ جیاوازه‌کاندا زۆربه‌ی کات بارگاوی بووه‌ به‌ دژایه‌تیکردن، له‌وه‌ش زیاتر به‌ ڕێگه‌گرتن لێیان به‌ ده‌یان به‌هانه‌ی جیاوازه‌وه‌. له‌وانه‌؛ ژن سۆزداره‌ توانای بڕیاردانی نییه‌، ژن خاوه‌ن هزر و زانست نییه‌، توانای قسه‌کردن و نوسینی نییه‌، ژن هه‌مان توانای پیاوی نییه‌، یان ژن لاوازه‌ و پیاوێک هه‌رده‌م ده‌بێت ڕێنوێنی بکات بۆئه‌وه‌ی فێربێت لێوه‌ی و ده‌یان و سه‌دان به‌هانه‌ی تر بۆ په‌راوێزخستن و بێده‌نگکردنی ژنان له‌ ئارادایه‌. به‌دیوێکی تردا پیاوسالاری نیشانه‌یه‌ک نییه‌ به‌ناوچاوانه‌وه‌ تاوه‌کو پیاوانی پێ بناسینه‌وه‌، به‌ڵکو به‌ کۆمه‌ڵێک هه‌ڵسوکه‌وت، ستراتیژ و ئامڕازی کۆنتڕۆڵکردن و په‌راوێزخستنه‌وه‌ به‌نده‌، که‌زۆرجار شاراوه‌ن و ژنانی پێ ده‌چه‌وسێنرێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی له‌م وتاره‌دا ده‌مه‌وێت بیخه‌مه‌به‌رباس و ئاماژه‌ی پێبده‌م وه‌ک ستراتیژێکی ترسناک بۆ بێده‌نگکردنی ژنان، پرسی (پیاوبێژییه‌) که‌ تا ئێستا له‌ کوردستان ئه‌م دیارده‌یه‌‌ کاری له‌سه‌ر نه‌کراوه‌.

پیاوبێژی چییه‌؟

با سه‌ره‌تا له‌ شیکردنه‌وه‌ی( پیاوبێژی) وه‌ ده‌ست پێبکه‌م که‌ تێرمێکه‌ له‌ زمانی ئینگلیزیدا به‌کارده‌هێنرێت بۆ ئه‌و پیاوانه‌ی که‌به‌رده‌وام له‌سه‌ر هه‌موو شتێک (زۆربێژی) ده‌که‌ن له‌گه‌ڵ ژندا، به‌بێ ڕه‌چاوکردنی ژیری و لێهاتووی و شاره‌زایی ژنه‌که‌. له‌هه‌مانکاتدا له‌ ڕوانگه‌ی خۆبه‌زل زانی و باڵاده‌ستیه‌وه‌ ئه‌م پیاوبێژیه‌ ڕووده‌دات. لێره‌دا پیاوبێژیمان به‌کارهێناوه‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م تێرمه‌، که‌ به‌ زمانی ئینگلیزی پێیده‌ڵێن ( Mansplaining). ئه‌م تێرمه (چه‌مک‌) له‌ دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ئێسایه‌کی نوسه‌ر و فێمینیست و مێژوونوس (ڕێبێکا سۆلنیت Rebecca Solnit-) هاته‌ بوون و دواتریش که‌سانێکی زۆر له‌م باره‌یه‌وه‌ نوسیان و له‌ سیاقه‌ مێژوویه‌که‌شیدا لێکۆڵینه‌وه‌ی له‌سه‌رکراوه‌ که‌ هه‌وڵده‌ده‌م به‌ کورتی باسیان بکه‌م.

ڕێبێکا سۆلنیت له‌ ساڵی ٢٠٠٨ دا ئێسایه‌کی له‌ ژۆرناڵی (لۆس ئه‌نجلیس تایم -Los Angeles Times-) دا بڵاوده‌بێته‌وه‌ به‌ناوی (پیاو شته‌کان بۆ من ڕوونده‌که‌نه‌وه ‌-Men Explain Things to Me) [1] له‌م نوسینه‌دا باس له‌ ڕووداوێک ده‌کات که‌ له‌گه‌ڵ یه‌کێک له‌ هاوڕێکانیدا ده‌چن بۆ ئێواره‌ خوانێک و له‌وێ پیاوی خاوه‌ن ماڵه‌که‌ باسی کتێبێک ده‌کات و قسه‌ی زۆر ‌له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌کات به‌بێئه‌وه‌ی ناوی ڕێبێکا بهێنێت. هه‌رچه‌ند هاوڕێکه‌ی ڕێبێکا سێ جار به‌ پیاوه‌که‌ ده‌ڵێت؛ که‌ئه‌و کتێبه‌ ڕێبێکا نوسیوێتی! ئه‌و گوێناگرێت و به‌رده‌وام ده‌بێت له‌سه‌ر قسه‌کردن له‌باره‌ی کتێبه‌که‌وه‌. دواتریش ده‌رده‌که‌وێت که‌ پیاوه‌که‌ ته‌نانه‌ت کتێبه‌که‌شی نه‌خوێندۆته‌وه‌ به‌ڵکو ته‌نها ڕانانێکی له‌باره‌یه‌وه‌ خوێندۆته‌وه،‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌رزۆر له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌دوێت.

لێره‌وه‌ ڕێبێکا له‌ نوسینه‌که‌یدا باس له‌وه‌ده‌کات که‌ پیاوان چ مافێکی گه‌وره‌ به‌خۆیان ڕه‌وا ده‌بینن، که‌ ته‌نانه‌ت له‌باره‌ی چه‌نده‌ها بابه‌ت ده‌دوێن که‌ هیچی لێ نازانن تا ده‌گات به‌وه‌ی زۆربێژی ده‌که‌ن. به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌وڵ دده‌ن خۆیان و دونیابینیان بسه‌پێنن به‌سه‌ر ژناندا و به‌رده‌وام قسه‌ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنجه‌ که‌ په‌یبردن به‌م دیارده‌یه‌ له‌ دوای ساڵی ٢٠٠٨ وه‌ و له‌ وتاره‌که‌ی ڕێبێکاوه‌ سه‌ریهه‌ڵدا، که‌ ئێستا له‌لای زۆرێک له‌ فێمینیسته‌کان به‌گرنگیه‌وه‌ وه‌کو که‌ره‌سه‌یه‌کی شیکاری و ڕوانینی ژنانه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌وه‌ی که‌ بۆچی و که‌ی و له‌کوێدا پیاوان ژنان بێده‌نگ ده‌که‌ن و بۆچی ئه‌م مافه‌ به‌خۆیان ده‌ده‌ن پیاوبێژی بکه‌ن؟

گرنگه‌ ئه‌وه‌ش بڵێین که‌ پیاوبێژی دیارده‌یه‌کی فره‌ڕه‌هه‌ند و به‌ربڵاوه‌ له‌ دونیادا، له‌ لێکۆڵینه‌وه‌کاندا ده‌رده‌که‌وتووه‌ که‌ به‌ درێژایی مێژوو پیاوان ژنانیان بێده‌نگ کردوه‌ و به‌ناوی ئه‌وانه‌وه‌ قسه‌یان کردوه‌. له‌ زۆر کاتدا زیاده‌بێژی ده‌که‌ن و ڕوونکردنه‌وه‌ ده‌ده‌ن بۆ ژن، ته‌نانه‌ت له‌ سه‌ر پرسی زۆر که‌سی و تایبه‌ت به‌ خودی ژنی خۆیه‌وه‌‌! بێگومان ئه‌مه‌ له‌و باوه‌ڕه‌ هه‌ڵه‌یه‌وه‌ دێت که‌ ژن له‌ بیرکردنه‌وه‌ و زانست و سیاسه‌ت و ژیریدا، هاوتای پیاو نییه‌. له‌وه‌ش زیاتر، زۆرجار پیاوان له‌باره‌ی ژنانه‌وه‌ قسه‌ده‌که‌ن و بڕیارده‌ده‌ن و پیاوبێژی ده‌که‌ن به‌سه‌ر ژندا، به‌بێئه‌وه‌ی ڕێزێک دانێن بۆ ژیری و هۆشمه‌ندی ژنه‌که‌ی به‌رامبه‌ریان. به‌ دیوێکی تردا ئه‌مه‌ له‌ ترسێکه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ که‌ په‌یوه‌ندی به‌ تواناکانی ژنانه‌وه‌ هه‌یه‌ و پیاو ده‌یه‌وێت به‌م مێتۆدی (بێده‌نگکردنی ژنه‌)‌ ئاماده‌یی و کارایی و بوونی له‌ بواری گشتیدا سنوردار بکه‌ن. لێره‌وه‌ که‌سایه‌تی و تواناکانی ژن بخاته‌ ژێر پرسیاره‌وه و هه‌ستی خۆبه‌که‌مزانینی تێدا دروست بکات‌.

(ماری بیه‌رد) پرۆفیسۆر و مێژوو نوسی به‌ناوبانگی به‌ریتانی، له‌ کتێبێکی تازه‌یدا به‌ناوی ( ژن و ده‌سه‌ڵات، مانیفێستۆیه‌ک) زۆر به‌وردی له‌ میراتی یۆنان و ڕۆمی دێرێن ده‌کۆڵێته‌وه‌. ئه‌و له‌و باوه‌ڕه‌دایه‌ که‌ (بێده‌نگکردنی ژنان-(Silencing و )پیاوبێژی-Manslpaining) میراتێکی به‌جێماوه‌ له‌م دوو شارستانێتیه‌وه‌ تاوه‌کو ده‌گاته‌ ئه‌مڕۆ، که‌ ژنان له‌ سیاسه‌ت و هه‌موو کایه‌کان و سۆشیال میدیادا بێده‌نگ ده‌کرێن و ڕووبه‌ڕووی پیاوبێژی ده‌بنه‌وه‌.

 

ئۆدیسۆس؛ پینۆلۆپی له‌ دڵسۆزێکه‌وه‌ بۆ گه‌نده‌ڵێک

پرۆفیسۆر و فێمینیست ماری بیه‌رد، بۆ تیشکخستنه‌ سه‌ر ئه‌م تێڕوانینه دژه‌ ژنانه‌یه‌‌ و یه‌که‌م به‌ریه‌ک که‌وتنی ژن له‌گه‌ڵ پیاوبێژیدا له‌ سیاقی مێژوویدا، باس له‌ فیگوری (پێنێلۆپیPenelope-) ده‌کات له‌ داستانی (ئۆدێسیOdyssey-)دا، که‌ کۆنترین تێکستی شیعری (هۆمێر -Homer)ی یۆنانیه‌. ماری بیه‌رد باس له‌ساته‌وه‌ختێک ده‌کات که‌ پینێلۆپی ده‌چێته‌ شوێنی میوانه‌کانی کۆشکی هاوسه‌ره‌که‌ی ( ئۆدیسیۆس) که‌ بیست ساڵه‌ له‌دوای جه‌نگی )تڕۆیا -(Troy نه‌گه‌ڕاه‌وه‌ته‌وه. له‌وێدا به‌ یه‌کێک له‌ په‌خشان بێژه‌کان ده‌ڵێت؛ که‌ هۆنراوه‌که‌ی زۆر غه‌مگینه‌ و بیگۆڕێت، چونکه‌ باس له‌ نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ی پاڵه‌وانه‌کان ده‌کات. کوڕه‌که‌ی خۆی که‌ ناوی (تێلێماخۆسه ‌-Telemachus) ‌ یه‌کسه‌ر به‌ دایکی ده‌ڵێت؛ که‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ ژووره‌که‌ی خۆی و خه‌ریکی کاری ژنانه‌ی خۆی بێت و بۆی نییه‌ له‌کارو باری پیاواندا قسه‌بکات. نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌ به‌ڵکو له‌ دوای گه‌ڕانه‌وه‌ی ئۆدیسۆس و سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی پینۆلۆپی بیست ساڵه‌ چاوه‌ڕێی ئۆدیسۆسی کردووه‌، که‌چی ئه‌م دوو پیاوه‌ (ئۆدیسۆسی باوک و تلیماخۆسی کوڕ) باس له‌ دڵسۆزی ژن ناکه‌ن، باس له‌ دڵسۆزی و وه‌فای ناکه‌ن به‌ڵکو به‌گومانه‌وه‌ له‌ ژن ده‌ڕوانن و ئۆدیسۆس ده‌ڵێت: `نه‌ کۆیله‌کان لێره‌ن و نه‌ پینۆلۆپی ته‌نها خۆم و خۆتین، ده‌بێت ئه‌وه‌ فێربین و بزانین که‌ ژنان چه‌نده‌ گه‌نده‌ڵن`.299[2]

ئۆدیسۆس و پینۆلۆپی
ئۆدیسۆس و پینۆلۆپی – تابلۆی زه‌یتی نیگارکێش؛ فرانسیسکۆ پریماچۆ – ١٥٦٣ Odysseus and Penelope by Francesco Primaticcio (1563)

لێره‌وه‌ ده‌بینین پیاو له‌ کاروباری گشتیدا بڕیارده‌رن و ژنان له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ن و ته‌نانه‌ت تۆمه‌تبارده‌کرێن به‌وه‌ی ڕۆحی ئه‌وان زیاتر له‌ هه‌موو کۆیله‌یه‌ک ئاماده‌یه‌ بۆ گه‌نده‌ڵی. ئه‌مه‌ ته‌نها نمونه‌یه‌ک نییه‌ له‌ناو مێژوودا و به‌تایبه‌تر له‌ یۆنانی دێریندا.

به‌هه‌مان شێوه‌ ماری بیه‌رد له‌ (ئیلیاد-Iliad) ی هۆمه‌ردا باس له‌ توڕه‌یی خواوه‌ند (زیوس- (Zeus ده‌کات له‌به‌رامبه‌ر ( هێرا-Hera) ی هاوسه‌ریدا و پێی ده‌ڵێت؛ گه‌ر بێده‌نگ نه‌بیت و واز له‌ دژایه‌تیکردنم نه‌هێنیت، ئه‌وا توندوتیژی ده‌نوێنم به‌رامبه‌رت. ماری بیه‌رد باس له‌وه‌ش ده‌کات که‌ له‌ گه‌ڵ هاتنه‌ کایه‌ی به‌ڵگه‌ی نوسراوه‌وه‌ له‌باره‌ی کولتوری خۆرئاواوه‌، ده‌نگی ژنان نابیسترێت له‌ فه‌زای گشتیدا و بێده‌نگکراون. که‌واته‌ ده‌رکه‌وتن و باڵاده‌ستی پیاوان پابه‌نده‌ به‌ بێده‌نگکردنی ژنانه‌وه‌ له‌ ماڵه‌وه‌ و له‌ فه‌زای گشتی و هه‌موو کایه‌کاندا..

باسکردن له‌ ئه‌فسانه‌ی ئۆدێسی، و هێنانه‌وه‌ی نمونه‌ی تێلێماخۆس و بێده‌نگکردنی دایکی و گفتوگۆی نێوان تلیماخۆس و ئۆدیسۆسی باوکی ده‌رباره‌ی گه‌نده‌ڵبوونی ژنان، ئه‌وه‌مان پێده‌ڵێت؛ که‌ پیاوبێژی و بێده‌نگکردنی ژنان، دوو ستراتیژی هاوته‌ریبن بۆ دروستکردنی شه‌رم و بێده‌نگی لای ژنان وه‌ک مێکانیزمێک بۆ کۆنترۆڵکردن و سه‌رکوتکردن به‌کارهاتووه‌. له‌هه‌مانکاتدا خۆلادان و بێده‌نگبوون له‌لایه‌ن ژنانه‌وه‌ وه‌ک ستراتیژێک بۆ مانه‌وه‌ و به‌رده‌وام بوون له‌ ژیاندا به‌کارهاتووه‌.

فه‌یله‌سوف و مارکسیست و مێژوونوس فرێدریک ئه‌نگلس له‌ کتێبی (ڕه‌چه‌ڵه‌کی خێزان و موڵکیه‌تی تایبه‌ت و ده‌وڵه‌ت)، باس له‌ ‘ئێرای پاڵه‌وانێتی – زه‌مه‌نی پاڵه‌وانبازی ‘ ده‌کات، که‌ چۆن له‌ سه‌رده‌می هیرۆیزمدا -پاڵه‌وانبازیدا، ژنان له‌ ده‌ر‌ئه‌نجامی باڵاده‌ست بوونی پیاوانه‌وه‌سه‌رکۆنه‌ کراون و شکێندراون. به‌مه‌ش ئه‌نگلس ئه‌م ساته‌ وه‌ک پاشه‌کشه‌ی مێژووی ڕه‌گه‌زی مێینه‌ له‌قه‌ڵه‌م ده‌دات، به‌وه‌ی پیاوان له‌ ماڵه‌وه‌ش سه‌رده‌سته‌یی ده‌که‌ن و بێده‌نگیان ده‌که‌ن. له‌هه‌مانکاتدا ژنان ده‌که‌نه‌ کۆیله‌یه‌ک بۆ چێژی پیاوانه‌ و به‌رهه‌م هێنانی منداڵ. ده‌ستنیشانکردن و خستنه‌به‌رباسی لایه‌نه‌ کۆنه‌پارێزی و دژه‌ ژنێکه‌ی داستانی ئۆدێسی له‌لایه‌ن ئه‌نگلیسیشه‌وه‌ ئاماژه‌ی پێدراوه‌ و سه‌رده‌می (ئۆدیسۆس) و پاڵه‌وانێتی وه‌ک سه‌رده‌مێکی پڕ له‌کێشه‌ بۆ ژن وێناده‌کات، که‌ چۆن پاڵه‌وانه‌کان ژنیان وه‌کو کۆیله‌ و ده‌ستکه‌وتی جه‌نگ مامه‌ڵه‌کردوه‌و له‌نێوان خۆیاندا به‌شیانکردوون به‌ پێی جوانی و گه‌نجیان.

 

ئۆڤید؛ ژن وه‌ک بونه‌وه‌رێکی بێزمان

له‌ باره‌ی شارستانیه‌تی ڕۆم و ئه‌فسانه‌ی- داستانی ( ئۆڤید -Ovid) وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ پڕۆفیسۆر ماری بیه‌رد چه‌ند نمونه‌یه‌ک ده‌هێنێته‌وه‌ که‌ ئاماژه‌ له‌و بێده‌نگکردنه‌ی ژنان‌ ده‌کات که‌ مێژوویه‌کی قووڵی هه‌یه‌ له‌ کولتوری خۆرئاوادا. له‌ نمونه‌ی داستانی (ئیۆ-Io)ی مێینه‌دا دا که‌له‌لایه‌ن خواوه‌ند (جوپیته‌ر-Jupiter) ‌وه‌ ده‌کرێت به‌ مانگا، ته‌نها بۆئه‌وه‌ی ته‌نها بتوانێت ببۆڕێنێت و توانای قسه‌کردنی لێده‌سێنێته‌وه‌. هه‌روه‌ها نیمفێک (حۆریه‌ک) که‌ ناوی ( ئیکۆ‌-Echo) یه‌ سزاده‌درێت به‌وه‌ی که‌ هیچ کات ده‌نگی خۆی نه‌بێت، به‌ڵکو ئامڕازێک بێت بۆ دووباره‌کردنه‌وه‌ی وشه‌کانی ئه‌وانیتر. لێره‌وه‌ له‌ بیرکردنه‌وه‌ی(ئۆڤید)ی پیاودا که‌ نوسه‌ری ئه‌م ده‌قه‌یه‌، بوونی ژن کورتده‌کرێته‌وه‌ بۆ دانگدانه‌وه‌ی ئه‌وانیتر، نه‌ک خودی خۆی و خاوه‌ن ده‌نگی خۆی بێت…له‌مه‌ش خراپتر به‌سه‌رهاتی (فیلۆمێلا- Philomela) یه‌ که‌ ده‌ستدرێژی سێکسی ده‌کرێته‌ سه‌ر و بێده‌نگ ده‌کرێت له‌ ڕێگای بڕینی زمانییه‌وه‌ و دوای ئه‌وه‌ی هه‌وڵده‌دات له‌دژی ئه‌و تاوانه‌ قسه‌ بکات، بۆئه‌وه‌ی توانای قسه‌کردنی نه‌بێت و باس له‌و تاوانه‌ نه‌کات که‌به‌سه‌ریدا هێنراوه‌.

ئه‌م بێده‌نگکردنه‌، لێساندنه‌وه‌ی هێزی ده‌ربڕین و خۆبوونه‌ و لێره‌وه‌ پیاوبێژی پابه‌نده‌ به‌ بێده‌نگکردن و کپکردنی ژنانه‌وه‌. ئیدی کاتێک ده‌نگ و ئاماده‌یی له‌ژن ده‌سه‌ندرێته‌وه‌، ئه‌وا ئاماده‌یی له‌ کایه‌کان و فه‌زای گشتیدا ونده‌کرێت. لێره‌وه‌گرنگه‌ له‌ سیاقه‌ مێژوویه‌که‌یدا له‌م دیاردانه‌ بکۆڵینه‌وه‌ و تێبگه‌ین که‌ بۆچی تا ئه‌م سه‌رده‌مه‌ش به‌رده‌وامیان هه‌یه‌و فۆرم و کۆنتێکسته‌که‌ی ده‌گۆڕێت، به‌ڵام ناوه‌ڕۆک وه‌ک خۆی ده‌مێنێته‌وه‌.

هێڵکاری ڤیرجل سۆلیس
ده‌ستدرێژیکردن له‌سه‌ر فیلۆمیلیا – هێڵکاری ڤیرجل سۆلیس – ١٦٥٢ – له‌چیرۆکی ئۆڤیده‌وه‌.

پیاوبێژی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیدا

ئه‌گه‌ر له‌ کۆنتێکستی کوردستاندا ئاوڕێک له‌م دیارده‌ دزێو و به‌رده‌وامه‌ بده‌ینه‌وه‌، ئه‌وا پێویستمان به‌ چه‌ندین نوسینی ورد هه‌یه‌ له‌باره‌یه‌وه‌. ته‌نها سه‌یرێکی ماڵپه‌ر و گۆڤار و تیڤیه‌کان بکه‌ین، ده‌بینین که‌ به‌رده‌وام پیاوان له‌باره‌ی ژنه‌وه‌ قسه‌ ده‌که‌ن، فه‌توا ده‌رده‌که‌ن، یاسا و ڕێسا داده‌نێن و ژن به‌هه‌ند وه‌رناگرن و بێده‌نگی ده‌که‌ن. هه‌ر له‌ پیاوبێژی سیاسه‌تمه‌داران و ڕێگه‌نه‌دان به‌ ژنان له‌ بڕیاردان و قسه‌کردندا بیگره‌، تاوه‌کو ده‌گاته‌ هه‌ڕه‌شه‌ و بێده‌نگکردنی ژنان له‌ تۆڕه‌کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کاندا، پیاوبێژی خۆی نمایش ده‌کات. ئاوه‌ها ڕۆژ نییه‌ ژنانی کورد له‌ناو ماڵ و ده‌ره‌وه‌ و شوێنی کار و ناو کایه‌ جیاوازه‌کاندا ڕووبه‌ڕووی پیاوبێژی نه‌بنه‌وه‌.

با له‌ کۆمه‌ڵێک نمونه‌دا باس له‌م دیارده‌یه‌ بکه‌م و له ئه‌زموونێکی خۆمه‌وه‌ ده‌ستپێبکه‌م؛ سێ ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ سیمینارێکدا له‌یه‌کێک له‌وڵاته‌ ئه‌وروپیه‌کان ڕێکخراوێکی ژنانی کورد بانگهێشتیان کردبووم بۆ قسه‌کردن له‌باره‌ی پرسی ژنه‌وه‌. دوای ته‌واوبوونی قسه‌کانم، ئاماده‌بووان پرسیار و به‌شداریان کرد. یه‌کێک له‌وانه‌ پیاوێکی ئه‌کادیمی کورد بوو، که‌ زیاتر له‌ سی ساڵ له‌ده‌ره‌وه‌ ژیابوو، ته‌نانه‌ت هه‌موو پله‌کانی خوێندنی له‌ ئه‌وروپا ته‌واوکردبوو. هه‌ستا و زۆر به‌ ده‌نگێکی توڕه‌وه‌ به‌ منی گووت؛ خانم تۆ زانستیانه‌ قسه‌ ده‌که‌یت، به‌ڵام بڕێک دژه‌ پیاوانه‌یت و ناکرێت وابێت، ئێوه‌ی ژنی کورد ده‌بێت له‌ خه‌باتی خۆتاندا پشت به‌ پیاوانی ڕۆشنبیری وه‌ک ئێمه‌ ببه‌ستن!

له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ نمونه‌یه‌کی زۆر دووباره‌یه‌ که‌ نه‌ک هه‌ر له‌م سیمیناره‌ به‌ڵکو له‌ زۆر شوێنی تر و به‌رده‌وام ڕووبه‌ڕووی ئه‌م جۆره‌ له‌ پیاوبێژی ده‌بینه‌وه‌، که‌ پیاوێک و ده‌یان پیاوی کورد ڕێگه‌ به‌خۆیان ده‌ده‌ن له‌پرسی ژن و فێمینیزم به‌ کاژێر وانه‌مان دابده‌ن و پێمان بڵێن چۆن قسه‌بکه‌ین و چی بڵێین یان نه‌یڵێین.

دوور نه‌ڕۆین له‌ بۆنه‌کانی هه‌شتی مارس و ڕۆژه‌ جیهانیه‌کانی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندوتیژیدا پیاوانی سیاسه‌تمه‌داری کورد زۆرترین ئاماده‌ییان هه‌یه‌ و له‌ ڕوانگه‌ی خۆیانه‌وه‌ بۆ دۆزی ژنان ڕه‌وایه‌تی ده‌ده‌ن به‌ خۆیان که‌ زۆرترین وتار و لێدوانه‌کانیان له‌ تیڤیه‌کان و کۆنفراس و دیداره‌کان نمایشبکرێت. بێگومان ئه‌مه‌ خۆی له‌ خۆیدا سه‌پاندنی دونیابینی پیاوانه‌یه‌‌ بۆ دۆزی ژنان، ئه‌مه‌ له‌کاتێکدا ده‌بوایه‌ ئه‌وان له‌ دژی پیاوگه‌رایی و توندوتیژی پیاوان قسه‌یان بکردایه‌ که‌ پرسێکه‌‌ تایبه‌ته‌ به‌ ئه‌وان.

داگیرکردنی کایه‌کان و ته‌نانه‌ت دۆزی ژن و جێنده‌ر و فێمینیزمیش ئێستا له‌ کوردستان به‌ ئاشکرا هه‌ستی پێده‌کرێت له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵێک پیاوی سه‌رکرده‌وه‌ و هه‌رکامه‌ و به‌و ئاقاره‌دا ده‌یه‌وێت ئه‌م دۆزه‌ فۆرم بکات که‌ خۆی ده‌خوازێت. لێره‌وه‌ پیاوبێژی بۆته‌ به‌شێک له‌ ستره‌کتوری بیرکردنه‌وه‌ و کار و به‌رنامه‌ی ده‌سه‌ڵات بۆ هه‌یمه‌نه‌کردن و پاسیڤکردنی دۆزی ژن و کورتکردنه‌وه‌ی بۆ کۆمه‌ڵێک داواکاری ڕیفۆرمخوازانه‌ی وه‌کو باڵانسی جێنده‌ری و به‌شداری سیاسی ژنان و …هتد. به‌ڵام ئه‌وه‌ی که‌ ونه‌، ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ژن خۆیه‌تی، زۆرینه‌ی بێده‌نگکراوه‌ و په‌راوێزخراوه‌، که‌ ئه‌ویش ‌ نوێنه‌رایه‌تیکردنی خواسته‌کانیان و دونیابینی و ئاواته‌کانیان بۆته‌ خه‌ونێکی دوور. هه‌روه‌ها به‌ وه‌زیفه‌کردنی دۆزی ژنانه‌ و له‌ قاڵبدانێتی وه‌کو سێکته‌رێکی بازرگانی و مووچه‌ و ده‌رامه‌ت. کۆی ئه‌م ده‌رهاویشتانه‌ پرسی ژن ده‌خاته‌ پشت ده‌رگا داخراوه‌کانی ڕێکخراو و هوتێله‌ پێنج ستاره‌کان، که‌ تێیدا سه‌رۆکه‌کانی ئه‌م ڕێکخراوانه‌ له‌گه‌ڵ پیاوانی ده‌سه‌ڵات و ده‌ست ڕۆیشتووه‌کان به‌رژوه‌ندیان یه‌ک ده‌گرێته‌وه‌.

له‌به‌ر ئه‌م هۆکارانه‌ی باسمانکردن، به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی پیاوبێژی و هه‌وڵدان بۆ بنه‌بڕکردنی له‌ ئێستادا کارێکی قورسه‌ و کارێکی زۆر و هۆشیارییه‌کی باڵا و خۆپه‌روه‌رده‌کرنی ده‌وێت به‌وه‌ی؛ ئازادبوونی ژنان له‌ فۆرمه‌کانی توندوتیژی و ستراتیژه‌کانی بێده‌نگکردن و په‌راوێزخستن پابه‌نده‌ به‌ سه‌ربه‌خۆیی و هۆشمه‌ندی ژنانه‌وه‌، ئه‌مه‌ش خوازیاری دروستکردنی هۆشمه‌ندیه‌کی نوێ و ژنانه‌یه‌ که‌ بیپه‌رژێته‌ سه‌ر هه‌موو لایه‌نه‌کانی دۆزی ژن، نه‌ک ته‌نها ڕازیبوون به‌ کۆمه‌ڵێک پۆست و پله‌ و باڵانسی جێنده‌ری و کۆتای ژنان له‌ سیاسه‌تدا.

سه‌رچاوه‌کان

1- Solnit, Rebecca. (2008). Men who explain things- The Los Angeles Times.

2- Homer, & Fitzgerald, R. (1998). The Odyssey.

3- Engels, Frederick. Origins of the Family, Private Property, and the State II. The Family 4. The Monogamous Family.

4- Ovid, & Mandelbaum, A (1993). The Metamorphoses of Ovid. New York, Harcourt Brace.

  1. Beard, Mary. (2018). ‘Mansplaining’ and silencing of women a problem that goes back to ancient times- The Sunday Morning Herald.
  1. Beard, Mary. (2017). Women & Power: A Manifesto-New York, N.Y.; London: Liveright Publishing Corporation, a Division of W.W. Norton & Company.
تاگه‌كان

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

ئه‌مه‌ش ببینه‌
Close
Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: