وتووێژ

پڕۆفیسۆرێکی سیاسیی: چارەسەر ئەوەیە عێراق کێشەکانی بە مۆدێلی سویسرا چارەسەربکات

سالار باسیرە، شارەزای فیکری سیاسیی رایدەگەیەنێت، عێراق لە رووی جیۆگرافیی، ستراتیژیی، سیاسیی، و وزەوە گرنگییەکی زۆر گەورەی هەیە، هەر بۆیە ئەمێریکا ئێستا سیاسەتی گۆڕیوە و دەیەوێت بە هێز بێتەوە نێو عێراق، نەهێڵێت بکەوێتە ژێر هەیمەنەی ئێرانەوە.

سازدانی: ئازادیی کۆمەڵگە

سالار باسیرە، شارەزای فیکری سیاسیی رایدەگەیەنێت، عێراق لە رووی جیۆگرافیی، ستراتیژیی، سیاسیی، و وزەوە گرنگییەکی زۆر گەورەی هەیە، هەر بۆیە ئەمێریکا ئێستا سیاسەتی گۆڕیوە و دەیەوێت بە هێز بێتەوە نێو عێراق، نەهێڵێت بکەوێتە ژێر هەیمەنەی ئێرانەوە.

باسیرە، پرۆفیسۆری سیستمی سیاسیی، لەم چاوپێکەوتنەی ئازادیی کۆمەڵگەدا جەخت لەوەشدەکاتەوە، دەسەڵاتدارانی کورد، هەتاوەکو ئێستا نەیان تووانیووە هیچ شتێک جێبەجێبکەن بۆ مافی کورد لە بەغداد، هەر شەڕی پارە و دەسەڵاتیان کردوە.

 

–         خۆپیشاندانەکانی عێراق بەردەوامن و هەموو لایەنەکانیش دەکرێنە ئامانجی خۆپیشاندەران، بۆچی؟

سالار باسیرە: لە خوارووی عێراق، خۆپیشاندەران، دام و دەزگای حیزبەکان و ئەنجومەنی پارێزگاکانیان سووتاندوە بەبێ جیاوازیی، واتە ئەحزاب و دەسەڵات لەوێ چۆتە قۆناغێکەوە کە خەڵکی متمانەی پێی نەمێنێت، بڕوای بە وەعدو دروشمی بریقەدار نەمێنێت، لەبەرئەوە دژایەتیی هەموو لایەنێک دەکەن، ئینجا ئەمانە لایەنی شیعە بێت یان سوننە.

 

–    ئایا عێراق وەکو جێوگرافیای سیاسیی، هەیکەلی سیاسیی و شەقامی سیاسیی عێراق دەتوانین بڵێین لە ئێستادا کێ لە ئەرزی واقیعدا خاوەنیەتی و یاخود کێ وەکو حەوشەی پشتەوەی بۆ خۆی بەکاری دەهێنێت؟

سالار باسیرە: ئێرانە، عێراقی کردوەتە بازاڕێک بۆ خۆی و دەیەوێت هیلالێکی شیعیی دروستبکات، کە لە ئێرانەوە بە عێراقدا بڕوات لە عێراقیشەوە بە سوریادا بڕوات، هەتاوەکو لوبنان و حیزبوڵڵا و ئەمانە. واتە لەبەر ئەوەشە، ئێران بەردەوام دەڵێ: ئەمێریکا ئەگەر پەلاماری ئێران بدات، ئێران تەنیا نییە، ئێران پێنج دەوڵەتە، مەبەستی ئەوەیە کەیەمەنە و عێراقە و سوریایە و لوبنانیشە؛ ئەم جۆرە لایەنانەیە، ئەوانە هەمووی بە موستەعمەرەیەکی خۆی و بە بەشێک لە هیلالی شیعیی خۆی دەزانێت. لەبەر ئەوە ئێران،یەکەم جۆرێک لە تۆڵەیەکی رابردووەکە لە ئێران کراوەتەوە، دووەمینیشیان ئێران دەیەوێت نفوزی خۆی لە ناوچەکەدا بەهێز بکات و ببێتە هێزێکی ئیقلیمیی، ئەو هێزە ئیقلیمییەش، نە لە بەرژەوەندیی ئەمێریکایە و نە بەرژەوەندیی روسیایە و نە ئەوروپایە. واتە نابێت رێگە بدرێت بە ئێران و یان دەوڵەتانی وەک ئێران و تورکیا کە لە ناوچەکە ببنە هێزێکی ئیقلیمیی، هەر ئەوەش بوو کاتی خۆی لە جەنگی عێراق و ئێراندا، پشتگیریی ئێران و عێراقیشیان دەکرد، بۆ ئەوەی شەڕەکە درێژە بخایەنێت، چونکە دوو دەوڵەتی مەترسییدار بوون لە ناوچەکەدا! بۆ ئەوەی یەکتر لاواز بکەن، ئێستاش نایانەوێت ئەو رێگەیە بە ئێران بدەن، بەڵام کارەکە ئاسان نییە، لە خواست و ستراتیجییەتی ئەمێریکایە، بە پلەی یەکەم کە ئێران نابێ، هەتا روسیاش نایەوێت ببێتە هێزێکی ئیقلیمیی لە ناوچەکەدا، بتوانێ هەڕەشە لە هاوپەیمانەکانیان بکات وەکو سعودییە و دەوڵەتەکانی کەنداو. هەر بۆیە ئەمێریکا ئێستا سیاسەتی گۆڕیوە و دەیەوێت بە هێز بێتەوە ناو عێراق، نەهێڵێت عێراق بکەوێتە ژێر هەیمەنەی ئێرانەوە.

 

–         دەتوانین بڵێین ئەو رەوشە سیاسییەی لە عێراقدا هەیە، لەلایەن ئێران و ئەمێریکاوە دەجوڵێدرێت،یاخود عێراق جگە لە خۆپیشاندەکان، ساحەیەکی سیاسییە کە ئەمێریکا و ئێران تەراتێنی تێدا دەکەن؟

سالار باسیرە: بەڵێ گۆڕەپانێکی سیاسییە کە هەردوولا تەراتێنی تێدا دەکەن، هەردوولا دەیانەوێت نفوزی خۆیان بەهێز بکەن، چونکە عێراق لەڕووی جێوگرافی، لە رووی ستراتیژییەوە، لە رووی سیاسیی، لە رووی ووزە، هاتووچوۆی دەریایی و نەوت و غازی سروشتیی، ئەمانە هەمووی گرنگییەکی زۆر گەورەی هەیە. جا لەبەرئەوە هەریەكێکیان هەوڵ دەدات بیخاتە ژێر هەیمەنەی خۆیەوە، لەوانە ئێران و ئەمێریکا، ئینجا لەبەرئەوە هەردووکیان ململانێییەک دەکەن بۆ بەهێزکردنی لایەک و بێهێزکردنی لاکەی تر. ئەو ئابڵۆقەیەی خستویەتیە سەر ئێران، ئەمێریکا و هاوپەیمانەکانییەکێکە لەو سیاسەتانە بۆ بێهێزکردنی دەسەڵاتی ئێرانیی لە دەرەوەی سنوورەکەی خۆی.

 

–         سەردانی لاڤرۆڤ وەزیری دەروەی روسیا لە ماوەی رابردوودا بۆ عێراق و هەروەها کاریگەریی ئێران لەسەر عێراق، ئایا ئەمە وا دەکات عێراق بەرەو ئاڵۆزیی زیاتر بڕوات، ئایا عێراق دەچێتە ژێر رکێفی روسیا؟

سالار باسیرە: پرسیارێکی قورسە، ناتوانم وەڵامی ئەوە بدەمەوە، ئەو شتانەی کە لاڤرۆڤ هاتووە و باسی کردووە، ئەو وتووێژانە وتووێژی نهێنین! دیارە لە ناو خۆیاندا، بەڵام ئەوانە روونە کە روسیا دەیەوێت لە ناوچەکەدا نفوزی خۆی بەهێز بکات.

 

–   عێراقیش دەیەوێت سیستمی بەرگریی موشەکیی ئێس ٣٠٠ و ئیس ٤٠٠ لە رویسا بکڕێت، ئەوە چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

سالار باسیرە: روسیا دەیەوێت بەهۆی فرۆشتنی چەک و بەهۆی کۆمەڵێ شتەوە عێراقیش پابەند بکات بەخۆیەوە و ئەو سیاسەتانە کۆنە، زۆر روونە شتەکە، هیچ شتێکی شاراوەی تێدا نییە، شەڕەکان شەڕی بەرژەوەندییە.

 

–         ئەی رۆڵی وڵاتانی تر لە عێراقدا، رۆڵی وڵاتانی هەرێمیی  و ناوچەیی چییە؟

سالار باسیرە: تورکیا تموحی زۆرە لە عێراقدا، تورکیا ئێستاش خەو بە خەلافەتی عوسمانیی و تورکییەوە دەبینێت و ئێستاش باس لەوە دەکات کە موسڵ و کەرکوک سەر بە دەوڵەتی عوسمانیی بوون، دەیەوێت ئێستا بە شێوازێکی نوێ ئەو خەلافەتە و ئەو ئیمپراتۆریەتە داڕێژێتەوە بە شێوازێکی ترو بەو شێوازەی ئەردۆغان و ئاکەپە، ئەردۆغان دەیەوێت ببێتە سوڵتانێک لە تورکیا و لە ناوچەکەدا، جا ئەو تموحە زۆرە، بەڵام موسڵ ئێستا بۆ نموونە کە لە رێگەی حەشدی شەعبییەوە رزگارکرا و داگیرکرا، دەتوانین بڵێین لە ژێر هەیمەنەی ئێراندایە و حەشدی شەعبیی لەسەر مۆدێلی پاسداران دروستکراوە و ئێرانییە، بەڵام تورکیا هەمیشە لە هەوڵدایە بۆ داگیرکردنی ناوچەکە، تموحێکی زۆری لە کەرکوک هەیە، ئەوەتا هەرێمی کوردستانی ناوچەی زەردی داگیرکردوە و هەروەها ناوچەی سەوزیش فشارێکی زۆر هەیە لەسەری. واتە ئەگەر زروفێکی بۆ بگونجێت و بێتە پيشەوە بە دوو سەعات لە هەولێرەوە دەتوانێت هەمووی داگیربکات، هەرچەندە داگیریش کراوە، چونکە بەشێوەیەکی زۆر روون و ئاشکرا بە رێگەی هێزی عەسکەریی و بە رێگەی موخابەراتیی میت و بە رێگەی چی و چی دەتوانێت بڵێی هەرێمی نەک هەر کردووە بە قوبروسێکی ئابووریی بۆ تورکیا، بەڵکوتوانین بڵێین، هەرێم لەژێر ئاڵای بەتایبەتی ناوچەی زەرد لە ژێر ئاڵای تورکیا پیادەی دەکات و لەژێر فشار و سەیتەرەی تورکیادا وەک چۆن ناوچەییەکێتیی دەتوانین بڵێین سەر بە ئێرانە و ناوچەی ئەوێش سەر بە تورکیایە.

 

– ئاماژەت بە حەشدی شەعبیی کرد، وەکو ئایدیۆلۆژیا سەر بە فیکری ئیسلامیی مەزهەبی شیعییەن، هەروەها هێزێکی سەربازییە لە عێراقدا لە ماوەی رابردوودا بنکە سەربازییەکانیان بۆردومانکرا، ئایا ئەمە وادەکات جارێکی تر پێگەی ئێران لە عێراقدا لاوازبکرێت؟

سالار باسیرە: خۆی هێرشەکان ئیسرائیلی بوون کە کرایە سەری، هەم لە سوریا هێرش دەکەنە سەر بنکەی پاسداران، هەم حەشدی شەعبیی-ش لە عێراقدا.

بەڵێ، ئیسرائیل باش دەزانێت کە حەشدی شەعبیی لەسەر مۆدێلی پاسدارانە، لەسەر مۆدێلی حیزوڵایە و بە مەترسیی دەبینێت بۆ خۆی، لە دواڕۆژی سوریادا کە ئەمانە بەشداریی شەڕ و ئۆپەراسیۆنیان پێبکرێت دژ بە ئیسرائیل و دژ بە دەوڵەتی ئیسرائیل؛ لەبەرئەوە ئەمێریکاش هەر بە عەینەن مۆدێل دەیبینێت، هەر لەبەر ئەوەشە حەشدی شەعبیی بەراوردکرد بە مۆدێلی پاسداران و خستییە لیستی تیرۆرەوە. داوایش لە حکومەتی عێراق کرا عادل عەبدولمەهدیی کە حەشدی شەعبیی هەڵبوەشێنێتەوە و بیکاتە ریزی سوپای عێراقەوە، بەڵام دوای رۆیشتنی عادل عەبدولمەهدیی بۆ ئێران و گەڕانەوەی، لەو قەرارەی پەشیمان بووەوە و کارێکی ئاسانیش نەبوو، نەشیتوانی بەو ئاسانییە بڕیار دەربکات، چونکە بڕیارەکان لە ئێرانەوە دەدرێت و حەشدی شەعبیی هێزێکی گەورە و بەهێزە لە ناو عێراقدا.

 

–         ئەو هێرشانەی کرانە سەر حەشدی شەعبیی، ئایا دەتوانین بڵێین حەشدی شەعبیی گورزێکی بەهێزی بەرکەوتووە و لە ساحەی سیاسیی عێراقدا، لاواز بووە؟

سالار باسیرە: حەشدی شەعبیی هێزێکی جەماوەری نییە، هێزێکی سەربازییە، گەر نا سەمپاتییەک نییە بۆی بۆ حەشدی شەعبیی بەو شێوەیە، بەڵام دواڕۆژ نیشانی دەدا هێزی ئەمێریکا چەند دەبێت و چۆن دەبێت لەگەڵ هاوپەیمانەکەی ئیسرائیل، نەخشە و پلانی ئەمانە چۆنە، ئەمانە ناتوانن، واتە ئێمە و مانان ناتوانین بە ئاسان لێی تێبگەین، بەڵام رووداوەکان وامان لێ دەکات کە خوێندنەوە و شیکاریی بۆ بکەین، لە هەموو حاڵەتێکدا، واتە خۆپیشاندانەکان ئەوەندەی دەردەکەوێت تا ڕادەیەکی زۆر بڵێین، کە لە بەرژەوەندیی ئەمێریکایە، بۆ نموونە کۆمەڵێ تەوقیتی دیاریکراوە، بەرامبەر ئێران شت کراوە، بۆ نموونە لە هەمان ساڵڕۆژدا کونسوڵگەریی ئێران پەلامار دەدرێت، کونسوڵگەریی ئەمێریکا لە ئێران پەلاماردراوە یەكێ لە ئاماژەکان ئەوەیە.

 

–         لەم هاوکێشە سیاسییە ئاڵۆزەدا لەم رەوشە سیاسییەی عێراقدا، دەتوانین بڵێین نەخشەی سیاسیی عێراق، جێوگرافیای سیاسیی عێراق چی لێ دێت؟

سالار باسیرە: عێراق هەر دەوڵەتێکی دەستکردە، هەر لە سەرەتاوە دەوڵەتێکی سەقامگیر نەبووە، جگە لە سەردەمی بەعس نەبێت، ئەویش بە میکانیزمی ئیرهاب توانی سەقامگیریی لە عێراقدا رابگرێت، بەڵام لە عێراقدا، لە دوای رووخاندنی رژێمی بەعس، عێراق دەوڵەتێک نییە کە پێیبووترێت، بە تێگەیشتنی زانستی سیاسیی بە مەفهومی دەوڵەت بە شێوە مۆدێرنەکەی، شتێکی قورسە کە ناوی بنێین دەوڵەت، تەنیا کاربەڕێکەرە، ئەگەر بەم شێوازە بڕوات سیناریۆکان زۆرن کە چی لە دواڕۆژی عێراق روو دەدات، لەوانەیە عێراق دابەش ببێت بۆ سێ هەرێم، خۆم لەسەر ئەوە توێژینەوەم هەیە، ببێت بە پێنج هەرێم،یاخود ببێت بە دەوڵەتێکی فیدراڵیی، فیدراڵیزم کە بە ماددەی ١١٩ی دەستووری عێراق گوایە عێراق دەوڵەتێکی فیدراڵییە، بەڵام لە ئەساسدا دوورە لە فیدرالیزمەوە و دەوڵەتێکە کە پیادەی دەسەڵاتی مەرکەزیی دەکات هەتاوەکو ئێستا، واتە هەر بە ناو فیدراڵییە، بەڵکو دەسەڵاتەکە دەسەڵاتێکی مەرکەزییە.

 

–         کەواتە لەو سیستمە سیاسییە فیدراڵییەی کە هەیە مەترسیی هەڵوەشاندنەوەی لەسەرە؟

سالار باسیرە: بێگومان مەترسیی هەڵوەشانەوەی لەسەر هەیە، ئەوەش دەکەوێتە سەرئەوەی ململانێکان عێراق بەرەو کوێ دەبەن.

 

–   یەکێک لە ململانێ سیاسییەکان لە جیۆگرافیای سیاسیی عێراقدا پرسی کەرکوک-ە، ئایا ئەمە چی لێدێت؟

سالار باسیرە: کەرکوکیش یەکێکە لەو حاڵەتانە، کە لە دەوڵەتی عێراقدا هەیە، بەڵام کەرکوک حاڵەتێکی تایبەتیی هەیە، لەبەر ئەوەی فرەئیتنیکە و کورد و عەرەب و تورکمانی تیا دەژیت. کەرکوک یان ئەوەیە دەبێت ببێتە هەرێمێکی سەربەخۆ، بە تێگەیشتنی سیاسیی من یان ئەوەیە ببێتە هەرێمێکی سەربەخۆ کە مافی هەموو کەمە نەتەوەییەکانی تێدا بدرێت، ببێتە کانتۆنێک ویلایەتێک، هەرێمێک لەو دەوڵەتەدا، بۆ دەوڵەتێکی کە ناوەکەی جیاوازە. لەبەر ئەوە حاڵەتێکی تایبەتیی هەیە، بەڵام ئەگەر کەرکوک ببێتەیەکێک لەو مۆدێلانە، دەبێت پارێزگاکانی کەیش وایان لێبێت، چونکە چارەنووسی کەرکوکیش هەر بەستراوە بە چارەنووسی بڕیاری نیزامە سیاسییەکەوە لە عێراقدا، ئەو مۆدێلەی کە من هەمبوو، بۆ نموونە: واتە لە چوارچێوەی کۆنفیدرالیزمدایان لە چوارچێوەی فیدراڵییدا جێگەی بێتەوە. بەڵێ، بەڕای من تەنها چارەسەر ئەوەیە عێراق کێشەکانی چارەسەرکات بە مۆدێلی سویسرا و ببێتە دەوڵەتێکی فیدراڵیی.

ئێستا، عێراق تەنها لەسەر کاغەز فیدراڵە، بەڵام ئەگەر فیدراڵ بووایە دەبوو پارێزگاکانی تریش لەسەر مۆدێلی فیدراڵییەکان هەرێمی فیدراڵیی هەبووایە، بەڵکو بە پێچەوانەوە تەنها باس لەلامەرکەزیی پارێزگاکان دەکرێت، ئەویش لامەرکەزیی نییە. مۆدێلەکەی من ئەوە بوو، بۆ باشووری کوردستان کە پارێزگاکانی کوردستان ببنە پارێزگای هەرێمی سەربەخۆ، بۆ نموونە: کەرکوک بە تەنیا،یان کەرکوک و سلێمانی ببنە کانتۆنێک، ببنە ئیقلیمێک، هەرێمێکی سەربەخۆ لە چوارچێوەی جێوگرافیا و یەکێتیی جێوگرافیای عێراقدا یان ئەوەیە مەسەلەن هەولێر بەجیا ببێتە کانتۆنێک،یان سلێمانی ببێتە کانتۆنێک،یاخود سلێمانی و هەڵەبجە پێکەوە ببنە کانتۆنێک، ئەم کانتۆنانەش من ٢٢ لە سوودەکانیم بژاردووە، لە سیستمی فیدراڵیی دەسەڵاتی مەرکەزیی کەمتر دەبێتەوە و دەسەڵاتەکان دابەش دەبن بەسەر کانتۆنەکاندا، بۆ نموونە سلێمانی ئەگەر هەرێمێک یا کانتۆنێک بێت بۆخۆی، ئەوا دەیتوانی حکومەتێکی هەرێمیی خۆی دروستبکات و ململانێ لە نێوان کانتۆنی هەولێر و کانتۆنی سڵیمانی دەکرێت و بە زەقی ببینرێت، حیزبەکان شانسی خۆیان لێرە تاقیدەکەنەوە و لە رووی کولتوورییەوە و لە رووی ناسراوییەوە و لە رووی جەماوەرییەوە ئەمانە هەمووی رۆڵی خۆی دەبینێت، بەڵام لە ناو یەکێتییەکی جیۆگرافییدایەکێتییەکی نەتەوەیی و نیشتمانییدایان ئەوەیە کورد دەبێت بە دەوڵەتێک کە ئەویش کارێکی ئاسان نییە، چونکە بەندە بە فاکتەرە نێودەوڵەتیی و هەرێمییەکانەوەیان ئەوەتە باشتریین مۆدێلئەو سیستمە فیدراڵییەیە کە پیادە بکرێت، ئەویش وتنی ئاسان ترە، وەک لە کردنی، چونکە ئێستا چارەنووسی دەوڵەتی عێراق روون نییە بەرەو کوێ دەڕوات!

 

–         ئایا بە دەوڵەت بوونی هەریمی کوردستان، چارەسەری پرسی کورد دەکات لە عێراقدا؟

سالار باسیرە: بە قەناعەتی من ئەگەر عێراق ببێتە دەوڵەتێکی فیدراڵیی، ئەوا من پێم باشە، بۆچی نا؟ لە سویسرا ٣-٤ نەتەوەی تێدا دەژی، لە کەنەدایش نەتەوەی جیاواز پێکەوە دەژین؛ ئەگەر مۆدێلێکی وەکو کەنەدا و سویسرا و ئەمانە پیادە بکرێت، لە دەوڵەتی عێراقدا، هەموو هەرێمەکان حکومەتی هەرێمیی خۆیان هەبێت لە ناو دەوڵەتێکی دیموکراسی سەقامگیری فیدراڵیی لامەرکەزییدا، بەلای منەوە هیچ کێشە نییە، لە ناو دەوڵەتی عێراقیشدا بژین، واتە من لە رۆحە ناسیۆنالیستییەکەیەوە ناڕوانمە دەوڵەت، بەڵام رۆژی ئەمڕۆ وای لێ هاتووە، ئەگەر دەوڵەتت هەبێت باشترە و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیی پارێزراو دەبیت.

ئەگەر دەوڵەتێکت هەبێت بە قەناعەتی من باشترە، کوێت دەوڵەتێکی بچووک بوو، بەڵام کە داگیرکرا لەسەریان هەڵدایە، چونکە ئەندام بوو لە رێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکاندا، سنووری خۆی هەیە، پاسپۆرتی خۆی هەیە، دەوڵەتە. زۆرجار کە لەناو خۆدا روو دەدات وەکو رۆژئاوای کوردستانە، دەڵێ ئەمە کێشەیەکی ناوخۆیی سوریایە، بەعس چەکی کیمیایی بەرامبەر بە کورد بەکارهێنا، مەحکومیشیان نەکرد! وتیان کێشەی ناوخۆی دەوڵەتی عێراق خۆیەتی، بەڵام من دەوڵەتی کوردییم پێخۆشە! پێم باشە، بەڵام بێگومان نامەوێت دەوڵەتێکی کوردیی فاشیل بێت و لە ژێر سایەی نیزامێکی عەشایەریی خێڵەکیی ناسیۆنالیستیی وەکو سعودییە بمبات بەڕێوە، بەڵێ بۆ دەوڵەتی کوردیی، بەڵام نا بۆ ئەو دەوڵەتەی کە ئاماژەم پێدا.

 

–         دەوڵەتی کوردستان یان دەوڵەتی کوردیی؟

سالار باسیرە: دەوڵەتی کوردیی مەبەستمان لە هەرێمە، لە باشووری کوردستان مەبەستمە.

 

–         لە راگەیاندنەکاندا ئاماژە بە هەمووارکردنەوەی دەستووری عێراق دەکرێت، هێزە کوردییەکانی هەرێمی کوردستان بەتایبەتی یەکێتیی و پارتیی دەڵێن نامانەوێت دەستوور هەموار بکرێتەوە، بۆچی؟

سالار باسیرە: هەمووی پارادۆکسە بۆ خۆی، کاتێک کە لەسەردەمی برێمەردا، دەستووری عێراق هاتە پێشەوە، مافی کوردی زیاتر تێدا چەسپیبوو، لە دەسەڵاتە سیادیيەکانیشدا، لە مەسەلەی مافی کورددا کە بێگوومان ئەمان ئەوەیان پێ باشترە. قەناعەتم وایە پاش ئەو هەموو رەفتارە چەوتەی کە دەسەڵاتدارانی کوردستانیش کردویەتی، بۆ نموونە رێککەوتنی لەگەڵ بەغداد و پێنەدانی بەشێکی نەوت بە بەغداد کە بەرامبەر ئەوەش بەغداد بتوانێت رەفتاری خۆی بگۆڕێت لەگەڵ هەرێمدا، ئەمە وا دەکات کە لەوانەیە لە هەمووارکردنەوەی دەستووری عێراقدا جارێکی تر ئەو مافانە نەدرێتەوە بە کورد کە لە پێشوودا هەبووە.

 

–         لە کەرکوکیەکێتیی و پارتیی ناسیۆنالیستی کوردییان جێبەجێکردوە بەرامبەر بە عەرەب، تورکمان و پێکهاتەکانی تر؟

سالار باسیرە: بەڵێ زۆریش، هەر ئەوەشە کە وای کردووە کە هەر ئێستا راپرسییەک بکەی قەناعەتم وایە خەڵکی کەرکوک بییانەوێت بچنەوە سەر بەغداد نەک هەرێمی کوردستان، ئەویش بەهۆی ئەو ململانێ قێزەونەییەکێتیی و پارتیی کە لە کەرکوکدا پیادەیان کردوە و نەیانتوانی ببنە مۆدێلێکی باش بۆ پێکهاتەکانی تریش، بەڵام واقیعەکە وایە ئێستا کەرکوک فرەییە، دەبێت بەگوێرەی ئەو فرەییە مامەڵەی لەگەڵدا بکەین.

 

– ئایا لە هیچ سیستەمێکی سیاسیی دونیادا ئەمەی دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان دەیکەن بەرامبەر حکومەتی ناوەندیی عێراق هەیە؟

سالار باسیرە: نا، ئەگەر سیستمەکە، سیستمێکی راستەقینەی فیدراڵیی بێت شتی وام نەبیستووە و نەخوێندوەتەوە و نەبینیوە، ئەم سیستمەی لە هەرێمدا هەیە لە راستییدا شتێک نییە پەیوەندیی بەسەر فیدراڵییەوە هەبێت، ئەوە بوو بە ئەمرێکی واقیع لە دوای راپەڕیینەوە کە هەرێمێک دروستکرێت لەسەروی هێڵی ٣٦ کە کورد پارێزراو بێت تێیدا، ئەم هەرێمە، هەر بووە ئەمری واقیع، ئەگینا هیچ پەیوەندییەکی بە فیدراڵیەتەوە نییە؛ دەسەڵاتەکەیان دەتوانم بڵیم کە دەوڵەتێکی ئیعلان نەکراوە، هەموو شتێک خۆی پیادەی دەکات، ئەگینا جگە لە هەندێک شت نەبێت کە دەسەڵاتی ئیتیحادییە، لە مەسەلەی عوملە و پاسپۆرت و پاسەوانی سنوور و ئەمانە، ئیتر هەموو دەسەڵاتێک بەدەست خۆیانەوەیە، بە کردەوە بەغداد دەسەڵاتی نییە لە هەرێمی کوردستاندا.

 

–         ئەی بۆچی ئەوەندە پێداگریی دەکەن لەسەر ئەوەی دەستوور هەمووارنەکرێتەوە؟

سالار باسیرە: دەیانەوێت لە هەردوولا بخۆن، هەم لە هەرێم بخۆن، هەم لە بەغداد-یش بخۆن. لە دەسەڵاتە سیادییەکان، مووچە، پیدانی پارە بە هێزی پێشمەرگە، دەیانەوێت لە هەردوولا ئەمە بخۆن و دەیانەوێت ئەگەر لە خۆیان بپرسی دەڵێن ئێمە دەمانەوێت ئەو مافانەی کورد کە لە دەستووری عێراقدا بەرجەستەبووە نەفەوتێت، بەڵام لە راستییدا مەسەلەکە پەیوەندیی بە مافی کوردەوە نییە، بەڵکو پەیوەندیی بە بەرژەوەندیی خۆیانەوە هەیە، ئەگینا لەوکاتەوەی بەعس رووخاوە و دەسەڵاتدارانی کورد لە بەغداد ئەم هەموو دەسەڵاتە سیادەییەی هەیە، تاکو ئێستا توانیویەتی چی بۆ کورد بکەن؟ توانیوێتی چی بۆ ماددەی ١٤٠ بکات؟ هەتاوەکو ئێستا نەیانتووانیووە هیچ شتێک جێبەجێبکەن بۆ مافی کورد لە بەغداد، هەر شەڕی پارە و دەسەڵاتی کردوە.

تاگه‌كان

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: