وتووێژ

سالار باسیرە: باکووری سوریا مۆدێلێکی شازە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست

 

چاوپێکەوتن: ئاسۆ جەوهەر

 

 سالار باسیرە، شارەزای فیکری سیاسیی ئاماژە بە ملانێکانی  و روسیا و وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست لە جیۆگرافیای سیاسیی سوریادا دەکات، جەخت-ش لە رۆڵی خۆبەڕێوەبەریی باکووری سوریا و کورد لەو ئاڵۆزییە عەسکەریی و سیاسییەدا دەکاتەوە.

 

لەم چاوپێکەوتنەی ئازادیی کۆمەڵگەدا، سالار باسیرە لەوە دەدوێت کە خۆبەڕێوەبەریی باکووری سوریا: بەڕاستیی مۆدێلێکی شازە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، مۆدێلێکە بۆ سوریا گرنگە بۆ ئێران بۆ تورکیا، واتە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەهەمیەتێک و گرنگییەکی زۆری هەیە.

 

باسیرە، هێما بۆ ئەو مەترسییە داگیرکارییەی تورکیا دەکات کە لە کانتۆنەکانی باکووری سوریا و “رۆژئاوای کوردستان” تورکیا دەیەوێت لەو ناوچەیە پشتێنە یەک دروست بکات، ئیسلامییستەکان و داعش بهێنێتە ئەوەێ و بیکاتە پشتێنێکی ئیخوانیی، هەتا گۆڤارێکی ئەمێریکیی باسی لەوە دەکرد کە دەڵێ تورکیا جیهاد دەکات لە دژی ئەمێریکا.

 

– ئایا لە ستراتیژدا رەوشی سوریا چۆن و بە کوێدەگات؟

 

سالار باسیرە: رەوشی سوریا لە راستییدا دەستێوەردانێکی زۆری ئیقلیمیی و نێودەوڵەتیی تێدا هەیە، چ  و چ روسیا؛ بەتایبەت روسیا. هەروەها دەستێوەردانێکی ئیقلیمیی زۆریشی تێدا هەیە، وەک ئێران و تورکیا، تەنانەت قەتەر و سعودییە ئامانجەکەیان رووخاندنی رژێمی سوریا بوو، بەڵام دیارە باروودۆخەکە گۆڕا، ئەوانە ئێستا پاشگەز بوونەتەوە، لە درووشمی رووخاندنی سوریا، چونکە بۆیان نەکرا. دۆخەکە ئێستا بە پلەی یەکەم لە ژێر هەیمەنەی روسیا دایە، بەڵکو ئەوە روسیا یە کە بڕیار دەدات و بڕیاردەری سەرەکییە لە سوریا دا، دەیەوێت ئەو رەوشە چارەسەر بکات بۆ ئەوەی سوریا جارێکی کە بگەڕێتەوە ژێر هەیمەنەی حکومەتی بەشار ئەسەد و دەستوورێکی نوێ بۆ سوریا دا بندرێت.

 

  • دەتوانین بڵێین سوریا کلیلێک بوو، بۆ چوونە ژوورەوەی روسیا بۆ ئەوەی هەژموونی خۆی لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دا بەهێزتر بکات و هەروەها قاچی سیاسیی و عەسکەریی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا شەل بکات؟

 

سالار باسیرە: ئەوە یەکێکە لە ستراتیژییەتەکان، چونکە ئێستا ململانێیەکی زۆر هەیە، چ لە رووی ئابوورییەوە، لە رووی بازرگانییەوە، بە تایبەتیی روسیا لە سەردەمی یەکێتیی سۆڤییەتەوە هاوپەیمانیی زۆر کەم بووە لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دا، روسیا هەروەکو سۆڤییەتی کۆن دەیەوێت هاوپەیمان بەدەست بهێنێت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا و باشتریین زنجیرەیش، ئەڵقەیش بۆ ئەو زنجیرەیە سوریا بوو، چونکە سوریا هەر لە سەردەمی حافز ئەسەد-یشەوە هاوپەیمانێکی نزیکی یەکێتیی سۆڤییەت بووە و باوردۆخەکەیش لەبار بوو بۆ روسیا. ئێستا کە لە رێگەی سوریاوە دەیەوێت جێپێی خۆی بکاتەوانێت، ئەوەیش کۆمەڵێک ستراتیجییەتی پێوەبەندە، مەسەلەی ئەوەی کە سوریا لە ژێر هەیمەنەی روسیا، هەر نەک بۆ ئەوان بۆ ئێرانیش مەسەلەی حزبوڵا-یە سنووری بە ئیسرائیلەوە هەیە؛  مەسەلەی گەر جارێک روسیا بهێننەوە لە دەریای سپیی ناوەڕاست دا، ئەو ناوچانەی سەربە سوریایە ئسووڵی دەریایی روسیایە و ئەو هێزی دەریاییەی روسیا ئەو رۆکێتانەی لەوێیە هەیەتی… دەتوانێت چەکی كڵاوەی ئەتۆمیی-ش هەڵبگرێت. هەروەها ناوچەیەکە کە بۆڕی نەوت و غازی سرووشتیی پیا دا دەڕوات، ناوچەیەکی نەوتیی گرنگە، ناوچەیەکە لە رووی سەربازییشەوە، لە رێی جوگرافییەوە، لە رێی جیۆپۆلیتیک و جیۆستراتیجییەوە ئەهەمیەتێکی ئێجگار زۆری هەیە! واتە بۆ روسیا وەکو وتم، گرنگتریین شت ئەوەیە کە رێگەی پەڕینەوەی بۆڕی غاز و نەوتی سرووشتییە بە سوریا بۆ دەریای سپیی ناوەڕاست.

 

  • دەتوانین بڵێن کەواتە شۆڕبوونەوەی روسیا بۆ کێڵگە نەوتییەکان دەستی پێکردوە، لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دا بۆ نموونە سەردانی ڤلادمیر بۆتین بۆ سعوودییە، هەروەها لاڤرۆڤ بۆ عێراق. ئەمە وادەکات سەرچاوەی ووزەی جیهانیی بچێتە دەستی روسیاوە؟ لە کاتێکدا بە درێژایی مێژووی ، ووزەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەتیی نەوت لە ژێر دەستی دا بووە؟ دەتوانیین بڵێین ئێستا  جێپێی سیاسیی و عەسکەریی  لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دا لەق بووە؟

 

سالار باسیرە: تا رادەیەک لەق بووە، چونکە  بێگومان دەست لە رۆژهەڵاتی ناوەڕست هەڵناگرێت، لەبەرئەوەی وەکو وتمان ئەهیمەتێکی یەکجار زۆری هەیە لە مەسەلەی بازاڕ، کەرەستەی خاو، بازرگانیی بە تایبەت مەسەلەی وزە، بەڵام روسیا ئێستا هەوڵ دەدات تا رادەیەکی زۆر ململانێی  بکات و جێپێی خۆی بکاتەوە، لەوەیش دەچێ سعوودییەکان لە ژێر هەیمەنەی ترەمپ-دا بڕوا و متمانەیەکی زۆریان بە  نەمابێت، جا لەبەرئەوە بینیمان پوتین سەردانی ئیمارات بوو وابزانم کردی لەگەڵ سعوودییە، هەم رێککەوتنی بازرگانییشیان کردووە و هەم چەکیشیان پێ بفرۆشێ، ئەمە خۆی لە خۆی ئەهمەتی خۆی هەیە و  باسەکە ئەوەیە ئێس ٤٠٠ی تێدایە، هەم بازرگانیی چەک و هەم بازرگانیی لەسەر ئاستی تر، بازرگانیی لەسەر مەسەلەی ووزە و دیارە کۆمەڵێ رێککەوتنی نهێنییش لەو شتانە دا هەیە.

 

– کەواتە هەناردەی نەوتی روسیا زیاتر دەبێت؟

 

سالار باسیرە: بەڵێ زیاتر دەبێت، لەوانەیە لەسەر چەندیین ئاستی کە، ئەوانەی کە پسپۆڕن لە بواری وزە و لە بواری جوگرافیا، لەوانەیە وەڵامێکی باشتریان پێبێت لەو مەسەلە یەدا، لە هەموو حاڵەتێکدا ئەوە بۆ  خاڵێکی ئیجابیی و  پۆزەتیڤ نییە. هەروەها جێ پێی روسیا زیاتر دەکاتەوە لە ناوچەکە، ئەوەیش بەشێکی زۆری دەگەڕیتەوە بۆ ئەو هەڵانەی کە ترەمپ کردووێتی، چونکە لەوانەیە متمانەیەکی زۆریان بە ترەمپ نەمابێت کە بیانپارێزێت، لە هەڕەشەی ئێران بە نموونە.

 

– هەڵەی ترەمپە، یاخود بە گوێرەی ئەوەی لە راگەیاندنەکان و لە سەنتەرەکانی توێژینەوەدا دەوترێت ترەمپ پیاوی روسیایە؟

 

سالار باسیرە: بەڵێ، خۆی لە کاتی هەڵبژاردنەکانی  دا باسێکی وا هەبوو، لەناو دەزگای هەواڵگریی و ئیف بی ئای ئەمێریکیی دا کە روسیا هاوکارییەکی زۆری ترەمپی کردووە، بۆ ئەوەی بێتە سەر حکوم و دەسەڵات، هەتا ئێستا ئەو پڕۆسە سیاسیی و ئەو مەسەلە گرنگە هەر ماوەتەوە. پرسیارەکە ئەوەیە بۆچیی روسیا و پوتین مەبەستی بوو کە ترەمپ سەرکەوێت؟ لەوانەیە دیراسەتێکی باشی عەقڵییەت و تەبیعەت و بۆچوون و شتەکانی ترەمپیان کردبێت لەو بوارەدا، ئێستایش لەوە دەچێ ترەمپ مەبەستی بووبێ لەگەڵ روسیا ببنە دوو زلهێزی جیهانیی بەرامبەر بە ئەوروپاش بووەستنەوە ئینجا لەبەرئەوە ئەوروپییەکانیش بۆچوونیان هیچ ئیجابیی نەبوو لەسەر مەسەلەی ترەمپ،  ئێستایشی لەسەر بێت، کۆمەڵێک ئیجرائاتی کرد لە گومرگ و هەڕەشەی کشانەوەی سوپای ئەمێریکیی، بۆ نموونە لە ئەڵمانیا و لەم جۆرە شتانە، لەوە دەچوو رێککەوتنێک یان خواستێک هەبووبێت لەگەڵ روسیا ببنە دوو زلهێزی گەورە و ئەوروپاش تا رادەیەکی زۆر ئیهمال بکەن و پشتگوێی بخەن.

 

– لە نێوان ئەم دوو زلهێزەدا، رەوشی باکووری رۆژهەڵاتی سوریا، بەتایبەت خۆبەڕێوەبەریی باکووری سوریا چیی لێدێت؟

 

سالار باسیرە: رۆژئاوای کوردستان، مەسەلەیەکە لە چوارچێوەی دەوڵەتی سوریا دا دەبیندرێت. چونکە کورد لەوێ ئەکتەرێکی سیاسییە، راستە ئەکتەرێکی سیاسییە، بەڵام لە هەمان کاتیشدا خاوەن دەوڵەت نییە،  کەواتە لە چوارچێوەی دەوڵەتی سوریا دا مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، بەڵام ئەوەیە کورد توانیویەتی تا رادەیەکی زۆر جێپێی خۆی بکاتەوە و بەتایبەتیی کە بووە هاوپەیمانێکی  لە مەسەلەی شەڕی داعش، ئەوە بوو داعشیش تا ماوەیەکی زۆر لە سەردەستی شەڕڤانان شکان لەوێ، بەڵام  تا رادەیەکی زۆر دەتوانین بڵێین هەڵە و خیانەتێکی ستراتیجیی کرد بەرامبەر بە کوردانی رۆژاڤا، لەوەی کە بڕیاری کشانەوەی دا، بەڵام دیارە کە فشارێکی زۆر گەورە لەسەر ترەمپ هەیە، چونکە بە تەنیا بڕیار نادات لەوێ، بەڵکو دەوڵەت دەوڵەتێکی موئەسەساتییە، ئۆپۆزیسیۆن هەیە، تەنانەت لە ریزەکانی حزبەکەی ترەمپیشدا ناڕەزاییەکی زۆر هەیە لەسەر سیاسەتەکانی لە سوریا و بەرامبەر بە کورد بە تایبەتیی، کۆنگرێس هەیە، ئەنجوومەنی پیران هەیە، واتە رایگشتیی هەیە. لەوە دەچێت ئەمانە وای کردبێت کە جارێکی کە ئەمێریکا چاو بە سیاسەتەکانی خۆیا بخشێنێتەوە لەسەر مەسەلەی رۆژاڤای کوردستان، بەڵام ئێستا ترەمپ هێز ناردوەتەوە بۆ باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا و دەڵێت ئێمە بە پلەی یەکەم دەمانەوێت ناوچە نەوتییەکان بپارێزین.

 

– لە ئاستی نێودەوڵەتییدا پشتگیرییەک هەیە بۆ ئەو پارچەیەی کوردستان، بەڵام ئەو پشتگیرییە لە بواری کردارییدا زۆر کەم هەنگاوی بۆ نراوە، بۆچیی؟

 

سالار باسیرە: بەڵێ، یەکەمجارە رۆژئاوای کوردستان توانی، نەک هەر بۆ رۆژاوای کوردستان، بەڵکو بۆ مەسەلەی کورد بە گشتیی، بۆ یەکەمجارە کە زۆرتریین پشتگیریی سیاسیی بەدەست بهێنێت لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیی، بۆ یەکەمجارە کە کورد توانی دەموچاوی قێزەونانەی دەوڵەتی تورک بخاتە بەردەم رایگشتیی نێودەوڵەتیی. ئەمە کاریگەرییەکی زۆر گەورەی هەبوو کە بۆ یەکەمجارە کورد لەسەر ئاستی رۆژاڤا، بەهۆی رۆژئاوای کوردستانەوە دەنگێکی ئەوەندە بداتەوە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیی، ئەمە بۆ خۆی سەرکەوتنێکی زۆر گەورەیە لە رووی سیاسییەوە، لە رووی مەعنەوییشەوە. جا ئێستا پشتگیرییەکی زۆر هەیە، بەڵام مەترسییە گەورەکە هەمیشە هەر دەوڵەتی تورک بووە بۆ سەر ئێمە، نەک هەر لە رۆژئاوای کوردستان، بەڵکو لە هەر بەشێکی کوردستاندا بزووتنەوەیەکی رزگارییخوازیی تیا هەبووبێت یاخود خواستێکی هەبووبێت، دەوڵەتی تورک کاری کردووە بۆ تێکدانی! دەوڵەتی تورک نەخۆشیی فۆبیای کوردی هەیە و دژی کوردە وەکو نەتەوە نەک وەکو حیزبێک.

 

  • رەخنەی ئەوە دەگیرێت کە خۆبەڕێوەبەریی باکووری سوریا، گەلی کورد لەوێ، لەم قۆناغەدا باش سیاسەتی نەکردووە و نەیتوانیوە هاوکێشەکان باش بخوێنێتەوە و لێکبداتەوە، تۆ ئەمە چۆن هەڵدەسەنگێنیت؟

 

سالار باسیرە: لێکدانەوەی خۆیان هەیە و لێکدانەوەکانیشیان زۆر راستە، چ لە رووی تەکنیکییەوە، چ لە رووی ستراتیجییەوە. روونە، ئەوان دەیانەوێت خاکی خۆیان بپارێزن، ببنە موئەسەسەیەک  و ببنە ناوچە و هەرێمێکی ددانپێدانراو، سیستمی کانتۆنیان دامەزراندووە، دەستوورێکی هەرێمییان بۆ خۆیان دامەزراند، ئەمانە هەمووی پێشکەوتنێکی گەورەی باشە بەدەستیان هێناوە. ناتوانین گلەیی و رەخنەیان لێ بگرین، ئەو رەخنانەیش کە هەشبێت لەوانەیە بڵێن بۆچیی لەگەڵ رژێمی سوریا رێک دەکەون، ئێ بەهۆی دڕندایەتیی تورکیاوە ناچاربوون هەوڵبدەن رێککەوتنێک لەگەڵ رژێمی سوریا بەدەست بهێنن. ئەو رێککەوتنە رێککەوتنێکی سەربازییە، نەک رێککەوتنێکی سیاسیی و نە رێککەوتنێکە کە هەرێمیی رۆژئاوای کوردستان تەسلیم بکەن.

 

  • ئەو رێککەوتنە ئەگەر لە رووی ئیدارییشەوە بێت، ناکۆک نییە لەگەڵ فیکری سیاسیی و پارادایمی ئۆجەلان؟

 

سالار باسیرە: بەڵێ راستە ئەوە هەیە، ئەوە هەر ئەو بیرۆکە و فیکر و فەلسەفەیەیە کە لە سەری دامەزراوە و داوای دەکەن، بەڵام دەبێ سەیری واقیعەکە بکەین، ئەگەر رۆژگارێک واقیع وابێ کە بە راستیی زۆر بۆ کورد بهێنن لەوێوە لاواز ببێت، لەوانەیە ناچار بێت بە ئۆتۆنۆمییەکیش بە حوکمێکی زاتیش رازی ببێت، لەژێر هەیمەنەی روسیا لەگەڵ سوریا دا رێکبکەوێت.  کوردیش ئینسانە و خۆ نە دەوڵەتە و نە فڕۆکەی جەنگیی هەیە و نە ئەو چەکەی هەیە کە دەوڵەتێکی ناتۆی وەکو تورکیا هەیەتی، دوور نییە روسیا بیەوێت، بەڵام بەم پەلامارەی تورکیا دەیەوێت کورد لاواز بکات، تا رادەیەک وابێت کە لەگەڵ سوریادا پێکی بهێنێت و رێکیبخات.

 

– جیاوازیی ئەو جوڵانەوە سیاسیی، فیکریی و سەربازییە لە باکووری خۆرهەڵاتی سوریا، لەگەڵ بزووتنەوەکانی تری رزگارییخوازیی گەلی کورددا چییە؟

 

 سالار باسیرە: جیاوازییەکەی ئەوەیە کە ئەوان بزووتنەوەیەکی رزگارییخوازیی زۆر پێشکەوتوویان هەیە، مۆدێلی کانتۆنەکانیان هەیە، بە سیستمێکی فیدراڵیی لامەرکەزیی، بڕوایان بە خەباتی ژن هەیە، بڕوایان بە پێشکەوتن هەیە، بڕوای زۆریان بە فیکری دیارە رێبەر عەبدوڵا ئۆجەلان هەیە، ئەوە مۆدێلێکە کە بەڕاستیی مۆدێلێکی شازە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. مۆدێلێکە کە چ بۆ سوریا گرنگە، چ بیرۆکە و مۆدێلێکە بۆ ئێران بۆ تورکیا، واتە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەهەمیەتێک و گرنگییەکی زۆری هەیە، چونکە وەکو گوتمان دەیەوێت سیستمی کانتۆنی فدڕاڵیی لامەرکەزیی  پیادە بکات و وڵاتێکی موئەسەساتیی بێت و عەدالەت و یەکسانیی پیادە بکات، هەروەها مافی ژنی زۆر زۆر تێدا پارێزراوە، لەو دەستوورەشیدا دەیبینین کە رۆڵی ژن زۆر گرنگ بووە تیایدا، لە مەسەلە کۆمەڵایەتییەکاندا، لە بوارە گرنگەکانی تدرا، جا ئەمە بێگوومان بە دڵی ئەو لایەنانە نیین کە ئاماژەمان پێدان، هەر بۆیە دەیانەوێت ئەو مۆدێلە فەشەل پێبهێنن.

 

– ئایا هۆکاری ئەو داژیەتییانە بۆ ئەو فیکرە جیاوازە دەگەڕێتەوە کە پەسەند ناکرێت لە ناوچەکەدا؟

 

سالار باسیرە: بە نیسبەت تورکیاوە، ئەو بیرۆکەیەی لا پەسەند نییە چونکە ترسی ئەوەی هەیە ئەم بیرۆکە و مۆدێلە بگوازرێتەوە بۆ باکووری کوردستان و باشووری کوردستان، لەبەرئەوە ئەو مەترسییەی زۆر هەیە، چونکە ئەو چ باکوور و چ باشوور بە هیی خۆی دەزانێت. بێجگە لەوە نایەوێت کورد ببێ بە شتێک، ئەگەر تەنانەت ئەو بیرۆکە و ئەفکارانەشی نەبووایە، ببوایە بە شتێک ئەم هەقێکی ئەدایەوە، تەنانەت هەر بەختەوەر نییە کە لە هەرێمی کوردستاندا ناوچەیەکی ئاوا هەیە، زوو یا درەنگ قەناعەتم وایە بیەوێت ئەو مۆدێلەیش تێکبدات، جا مەترسییەکان زۆر بوون و دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستانیش درکیان بەو مەترسییانە کردبوو کە ئەگەر تورک ئەو مۆدێلەی رۆژئاوا فەشەل پێبهێنێت و بتوانێت داگیری بکات و پەلاماری بدات، باشووری کوردستانیش لە کردارا چارەنووسی لەوە باشتر نەئەبوو. لەبەرئەوە، ئەمان درکیان بەو شتانە کردووە، دەوڵەتی تورک و دەسەڵاتدارانی تورک لە کۆنەوە تا ئێستا نەخۆشیی و فۆبیای کوردییان هەیە یەعنی چۆن قەتڵ و عامی ئەرمەنییەکانیان کرد و جینۆسایدی ئەرمەنییان کرد، جینۆسایدی کوردیان کرد! بەم شێوەیە ئێستا ئامادەن ئەگەر بتوانن و دەسەڵاتی زیاتریان هەبێت بە تەواویی سیاسەتی جینۆساید پیادە بکەن، خۆ کردووشیانە، خۆ جینۆساید بە تەنها کوشتنی مرۆڤەکان نییە، تێکدانی دیمۆگرافیایە، قەدەغەکردنی زمانە، کولتوورە، جوگرافیایە، گواستنەوەی دانیشتوانە. تورکیا دەیەوێ لەو ناوچەیە بە ناو ئارامە، ئەو پشتێنە بە ناو ئارامە پیادە بکات، ئیسلامییستەکان بێنێتە ئەوێ، پڕیکات لە داعش، بیکاتە پشتێنێکی ئیخوانیی، هەتا گۆڤارێکی ئەمەریکیی باسی لەوە دەکرد کە دەڵێ تورکیا جیهاد دەکات لە دژی ئەمێریکا، واتە هەموو پشتگیریی ئەو ئیسلامییستانە و داعش و ئەمانەی لە سەرەتاوە کردووە و کە رووبەڕووی ئەمێریکاش بوو نەتوانێ رووبەڕووی ئەوروپا و هەموو ئەو لایەنانەی تر بوونەوە لەبەر ئەوە، ئەوانەش مەترسیی تورکیا باش دەبینن لە مەوزوعەکەدا مەسەلەی تورکیا روون دەکاتەوە، سیاسەت و ستراتیژییەت و ئایدیۆلۆژیای بەرامبەر بە کورد چییە و چۆن بووە.

 

– ئەگەر تورکیا لەبەر ناسیۆنالیزم پرسی کورد پەسەند ناکات، بۆچیی لە ئاستی جیهاندا بە کرداریی ئەو ئەزموونە ناپارێزرێت، ئایا هۆکارەکە ئەوەیە تەنها لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا، سیستمەکە نوێیە ترسییان لێی هەیە؟

 

سالار باسیرە: خۆی بەشێکی پرسیارەکە وەڵامی بەشەکەی تری دەداتەوە، هەرچی نیزامێک لە دونیادا هەڵگری ئایدیۆلۆژیای فاشیزم بێت، ئەوا راسیستیشە و ناسیۆنالیستیشە. لە رووی جیهانبینییوە بۆی بڕوانین بێگومان پیادەی دەسەڵات دەکات، بەرامبەر نەک هەر کورد، نەک هەر ئەرمەن، نەک هەر گەلەکانی کە بەڵکو بەرامبەر بە نەیارەکانی خۆیشی، هەر بڕوانە سیستمی سەددام حسێن یان ئەدۆڵف هیتلەر لە سەردەمی خۆیان، چونکە ئەم سیستمانە، سیستمی دەسەڵاتی تۆتالیتاریزم بوون، شمولیی بوون و راسیست و ناسیۆنالیست و فاشیی بوون، هەر لەو دیدەشەوە رووانیویانە، تێڕوانینیان هەبوو بۆ لەناوبردنی جوولەکە، بۆ لە ناو بردنی کورد، بۆ لە ناو بردنی ئەرمەن، بۆ لە ناو بردن و جینۆسایدکردنی کەمایەتیی و کەمایەتییە نەتەوەییەکانی تر… تەنانەت بەرامبەر بە نەیارەکانی خۆیشیان کە تورکن، یەعنی هەمان سیاسەتیان پیادە کردووە. سەیری سیاسەتی ئەردۆگانی ئاکەپە بکە، چۆن لە تورکیا بەرامبەر نەیارەکانی خۆیشی مامەڵە دەکات.

 

– بۆچی سوپای تورکیا خاکی باکووری سوریای داگیرکریی کرد، بەڵام لە ئەرزی واقیع و پراکتیکی سیاسیدا هیچ بەرامبەر تورکیا ناکرێت؟

 

سالار باسیرە: ئەگەر پرسیارەکەت بە تەواوی تێگەیشتبم، بۆ ئەو زلهێزانە مەسەلەی بەرژەوەندییە، لەگەڵ چیندا کە دەوڵەتێکی کۆمۆنیستییە باشتریین پەیوەندیی بازرگانیی هەیە، باشتریین پەیوەندیی دیپلۆماسیی  و هاتووچۆیان هەیە. بۆ ئەوان بەرژەوەندییەکان گرنگە یەعنی سیستەمەکە ئەوەندە گرنگ نییە. لەگەڵ ئێران، ئەڵمانیادا بزانە زۆربەی دەوڵەتە ئەوروپییەکان دەیان ساڵە و سەدان ساڵە باشتریین پەیوەنیدیی دبلۆماسیی بازرگانییشیان هەیە، بۆ ئەوان گرنگ نییە، بۆ ئەوان دەسکەوت و بەرژەوەندییەکانیان گرنگە، بێجگە لەوە لە رۆژئاوای کوردستان خۆ سیستمەکە نەیووتووە ئێمە سیستمێکی کۆمۆنیستیین و دژ بە سەردەمی سەرمایەداریین و دژ بەو جۆرانەن و ئەوانیش وەک ئەکتەرێکی سیاسیی گەمە دەکەن بۆ دەسکەوتەکانی خۆیان. مەسەلە لێرا بەرژەوەندییە، بەرژەوەندییەکانیش وەکو وتم لەو مەسەلانە خۆیان دەبیننەوە، ووزەیە، رێگەی هاتووچۆیە، کەرەسەی خاوە، بازاڕە، بازرگانییە، ناوچەی جیۆستراتیجیی و عەسکەریی گرنگە، چ بۆ ئەوێ و چ بۆ ناوچەکانی کە، یا لەبەرئەوە زۆرجار ئەمانە لەسەر شتەکان رێک دەکەون مەسەلەن سوریا قۆناغێک لە قۆناغەکان هەموویان هاوپەیمانیی یەکتر بوون بۆ شەڕی داعش، ئێستا کە شەڕی داعش نەماوە یان هێزی ئەژنۆی شکاوە و کەوتۆتە سەر چۆک. ئینجا ئێستا قۆناغی ئەوەیە کە دەسکەوتەکانیان بچننەوە، بەرهەمەکانی خۆیان بچننەوە لەوەی کە چۆن سوریا دابەش بکەن، چۆن ناوچەکە دابەش بکەن، سیاسەتیان لە عێراقدا چی دەبێت و چۆنەبێت، ئێستا کاتی ئەوەیە دەسکەوتەکانی خۆیان بچننەوە، دوای شەڕی دا‌‌عش. ئینجا لەم قۆناغەدا هەتا شەڕی داعش هەبوو باروودۆخی کورد لەوێ باشتر بوو، پرسیارەکە ئێستا ئەوەیە کورد دەکەوێتە بەر کام هاوکێشە، لە ناو ئەم هاوکێشە سیاسییە چارەنووسی کورد چی دەبێت؟ بەشێکی بەستراوە بە خەباتی خۆیەوە و بەشێکی بەستراوە بەوەی ئایا وەکو ئەکتەرێکی سیاسیی بتوانێت ببێتە ئەمرێکی واقیع.

 

  • ئایا رۆڵی کانتۆنەکان و گەلی کورد لە دەستووری داهاتووی سوریادا چۆن دەبێت؟

 

سالار باسیرە: زۆر زەحمەتە بۆ من وەڵامی ئەوە بەدەمەوە، چونکە پەیوەندیی بە دانیشتنەکانیانەوە هەیە، پەیوەندیی بە بارودۆخی سوریاوە هەیە بە گشتیی، چونکە دەسەڵات قسە دەکات، بەهێز بێهێز دەخوات؛ بەدەسەڵات، بێ دەسەڵات دەخوات، کێ دەسەڵاتی زیاتر هەبوو، کێ کارتی سیاسیی بەدەستەوە هەبوو ئەو دەبێت. لە هەموو حاڵەتێکدا لەو دەستوورەدا یەکێتیی جوگرافیای سوریا دەیانەوێت بپارێزن، سوریا بەش نەبێت و مۆدێلێکی فدراڵیزم لە سوریا پیادە نەکرێت، بەڵام ئەگەر پشتگیریی هەندێ لایەن هەبێ بۆ کورد و خۆی کوردیش بتوانێت ببێتە ئەمری واقیع، لەوانەیە لەگەڵ حکومەتی سوریا رێکیبخەن و بە شتێک رازی ببێت، بەڵام ئەگەر هاوکێشەکان بزانین لە گۆڕاندایە و ئێستا چی دەبێت و چۆن دەبێ، زۆر زەحمەتە یەعنی پێشبینیی ئەوە بکەین لە دواڕۆژدا چۆن دەبێت، بەڵام دەیانەوێت یەکێتیی جوگرافیای سوریا بپارێزن، چونکە ئەگەر سوریا بەش بەش ببێت ئەوا ئەبێتە مۆدێلێک بۆ دەوڵەتەکانی دەوروپشت.  لێرەدا زۆر شتیش هەیە، چونکە ئێمە رۆڵی ئێرانیشمان باس نەکرد کە ئێرانیش مەبەستیەتی سوریا هەر وەکو خۆی بمێنێتەوە، سوریا هەیمەنەی ئێرانیشی تێدایە، لەبەرئەوەی بە رێگەی نیزامی بەشار ئەسەد و سوریاوە دەتوانێت ناوچەیەکی زۆر زۆر گرنگ لە رووی ستراتیژیی و لە رووی وشکانییەوە بۆ پشتگیریی حەماس و بۆ پشتگیریی کەمەری شیعیی کە بە عێراقدا بڕوا بۆ سوریا و لە سوریاوە بۆ لوبنان کە پشتگیریی حیزبوڵایش بکات و ئەوە بکات لەبەر ئەوە نیزامی سوریا دەپارێزێت، لەبەر ئەوەی کۆمەڵێ دەستکەوت هەیە کە ئێرانیش شیعەیە، هەر ئەوەیشە کە وای کردووە کە ملمکانێکانی نێوانی ئیسرائیل و ئێرانیش زۆر قووڵتر بێتەوە.

 

 

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: