گۆشه‌ی ئازاد

د گۆهرتنا دونیا ده‌ قه‌ده‌را ئەردۆغان و توركیا‌ وه‌كه‌ قه‌ده‌را سوڵتان عەبدولحەمیدا دویه‌مین و دەوڵەتاعوسمانی دبه‌

دیار غه‌ریب

هه‌ر ده‌م و چاخ(سه‌رده‌م ئان ژی عە‌سر)ه‌ك تایبه‌تمه‌ندی و كاره‌كته‌را خۆ‌ هه‌یه‌. ته‌یبه‌تمه‌ندی و كاره‌كته‌رێن ده‌مێن ده‌ربازبوی نكارن ببن به‌رسڤ ژ بۆ ئانها ئان ژی ده‌مێ پێش. ئە‌وێن بخوازن لگۆر ته‌یبه‌تمه‌ندی و كاره‌كته‌رێن ده‌ما ده‌ربازبوی نێزی ئانها ببن، ئان ژی پێشوازیا ده‌مێ پێش بكن، بێگومان وه‌كه‌ ئەو كه‌سن كو دخوازه‌ به‌ره‌ڤاژۆیا ئاڕاسته‌یا چه‌م(رووبار) مه‌له‌وانی(ئاڤژه‌نی) بكه‌. ئە‌شكه‌ره‌یه‌ كه‌سێن به‌ره‌ڤاژۆیا ئاڕاسته‌یا ئاڤی چه‌مێ مه‌له‌وانی دكن هه‌م پڕ خۆ‌ دوه‌ستێنن، هه‌م ژی نكارن زێده‌ بچن و ئەگه‌ر ئاڤ خورت به‌ ژی ئەو ده‌م ئیحتمال هه‌یه‌ كو ئەو كه‌س دناڤ ئاڤێ ده‌ بخه‌نقه‌. ژیانا جڤاك ژی وه‌كه‌ چه‌مه‌كه‌ مه‌زنه‌، ئەگه‌ر مرۆڤ باش كاره‌كته‌را ژیان نزانبه‌ و ده‌م، شوون و ئاڕاسته‌یا ژیانا خۆ‌ باش دیار نه‌كه‌ وێ د بنی ده‌ بمێنه‌ و بخه‌نقه‌. رێبه‌ر ئاپۆ ژیانا مرۆڤاتی وه‌كه‌ چه‌مه‌كی كو دهه‌ركه‌ بناڤ دكه‌. ژیانا جڤاك د ده‌ما جڤاكا خۆزایی ده‌ وه‌كه‌ یه‌ك چه‌م بناڤ دكه‌. لێ د ده‌ما كو دەوڵەت چێدبه‌ و شوونڤە‌، واته‌ ده‌مه‌كی كو چین چێ دبن وه‌كه‌ دوو چه‌م بناڤ دكه‌. ژ بۆ ژیانا جڤاكی ده‌رڤه‌ی دەوڵەت دبێژه‌ چه‌ما جڤاك ئان ژی د كورمانجیا ژێرین(سۆرانی) ده‌ ژێره‌ دبێژن ژیار، ژ بۆ سیسته‌ما دەوڵەت و ژیانا كو د هندری وی ده‌ یه‌ دبێژه‌ چه‌ما شارستانی ئان ژی چه‌ما دەسەڵات و دەوڵەت.

د ده‌مێن ده‌ربازبوی ده‌ گه‌له‌ك نه‌رینێن جودا ژبۆ جڤاك و گۆهرتنا جڤاكی هه‌بوویه‌ و نها ژی گه‌له‌ك نه‌رینێن جودا جودا هه‌یه‌. لێ د وان نه‌رینا ده‌ تشتێن هه‌ڤپار ژی هه‌بونه‌ و نها ژی وسایه‌. د ڤێ ده‌رێ ده‌ ئەز ناخوازم لسه‌ر جڤاك و جڤاكناسی ب كورانی بسه‌كنم، چونكو مژارا مه‌ نه‌ ئەوه‌ یه‌. مژاری كو ئەز دخوازم لسه‌ر بسه‌كنم ئەڤ پێڤاژۆیه‌ كو تێده‌ ژیان دكن. لێ ژبه‌ر كو ئەم نكارن پێڤاژۆ و جڤاك جوودای هه‌ڤ بگرن ده‌ست، ئەز نه‌چارم هندك لسه‌ر ته‌یبه‌تمه‌ندی و كاره‌كته‌ری جڤاك و ئەو ئەنێرژیا جڤاكی كو گۆهرتن ب خۆ‌ ره‌ تێنه‌ راوه‌ستم. ژ بۆنا وی من د ده‌سپێ كێ ده‌ بەحسا جڤاك كر. تشتی هه‌ڤپار د نه‌رینا پڕانی جڤاكناس و سیاسه‌تمه‌دار ده‌ ئەوه‌ كو هه‌ر فۆرمه‌كا ژیانا جڤاك و سیسته‌ما دەسەڵاتدار دكارن ته‌نه‌ ژبۆ ده‌مه‌ك ببن به‌رسڤ ژبۆ جڤاك و سیستم، واته‌ ت فۆرمه‌ك و سیسته‌مكا جڤاكی ئان ژی سیستمه‌كا دەسەڵاتداری نه‌ ژ ئه‌زه‌ل هاتنه‌، نه‌ ژی دكارن ببن ئەبه‌دی، ژ بۆنا وی ده‌م ده‌م جڤاك و سیستم پێویستیا وان ب گۆهرتنێن بنگه‌هی هه‌یه‌. د ناڤ جڤاك ده‌ گۆهرتنا فۆرما قلان ژ بۆ ماڵبات، بنه‌ماڵ‌(باڤك) و تیره‌. وه‌كی دن ئاڤاكرنا فۆرما خێل(ئێل- عه‌شیر)، هۆز(قه‌بیله‌)، قه‌وم، میله‌ت، ئومه‌ت و نه‌ته‌و ئەڤ راستی كو مه‌ گۆت ئەشكه‌ره‌ دكه‌. دناڤ سیستما دەسەڵات ده‌ ژی گۆهرتنا فۆرما دەوڵەتا باژێر ژ بۆ ئیمپراتۆریه‌تا كۆله‌دار. ئاڤاكرنا سیستما دەسەڵاتی پادشا-خودا، دەسەڵاتێن دەرەبەگ، سه‌رمایه‌دار، دكتاتۆریا پرۆله‌تاریا، ئان ژی دەسەڵاتیا ناڤه‌ندی، نه‌ناڤه‌ندی، ئۆتۆنۆم، فیدرال و كۆنفیدرال و گه‌له‌ك شێوازێن دن ئا دەوڵەت نمونەنە ژبۆی گۆهرتنی كوو ئەم بەحسا وان دكن. د ڤێ ده‌رێ ده‌ ئەڤ پرس چێ دبه‌؛ ئەو هێز و فاكتۆرێن كو گۆهرتن دكن نه‌چاری كینه‌؟ چنه‌؟ گەلۆ ئە‌م دكارن ژ بۆ هه‌ر ده‌مه‌ك بێژن ئەڤ ده‌م ده‌ما گۆهرتنا بنگه‌هینه‌؟ ئان ژی بێژن فه‌لان فۆرم ئان ژی سیستم و نێرین ده‌ما وان ده‌رباز بویه‌؟ بێگومان ئەم نكارن وسا بێژن و نێز ببین. ئە‌و ده‌م چ ده‌م و چه‌وا ئەم دكارن وسا بێژن؟ رێبه‌ر ئاپۆ گۆهرتنا زهنیه‌تا مرۆڤ وه‌كه‌ فاكتۆرا سه‌ره‌كه‌ ئا گۆهرتن دیار دكه‌، دبێژه‌ ده‌ما كو د زهن ده‌ گۆهرتنا بنگه‌هی چێبوو، ئەو دبه‌ سه‌ده‌ما كو مرۆڤ پێویستی ب گۆهرتنا بنگه‌هی ببینه‌. بێگومان د ڤێ ده‌رێ ده‌ زانست، هه‌ست و وژدانا مرۆڤ دبن مژارا ئاخافتن. واته‌ چقاسی زانستا مرۆڤ زێده‌ ببه‌، د هه‌ست و وژدانا مرۆڤ ده‌ گۆهرتن چێ ببه‌، ئەوقاس مرۆڤ پێویستی ب گۆهرتن دبینه‌. د ڤێ ده‌رێ ده‌ گۆهرتن دبه‌ نه‌چاری، لێ نه‌ پێكانه‌ كو ئەو گۆهرتن ئەرێنی به‌. ئە‌ڤ فاكتۆر د هندری هه‌ر مرۆڤه‌ك ده‌ هه‌یه‌، ئەو مرۆڤی كو د جڤاكا ده‌رڤه‌ی دەوڵەت ده‌ ژیان دكه‌ و ئەو مرۆڤ ژی كو دناڤ سیستما دەوڵەت ده‌ ژی ژیان دكه‌ ب ڤێ فاكتۆر باندۆر دبن. لێ هه‌ر مرۆڤه‌ك ب ئاڤایه‌كا جودا باندۆر دبن و نێز دبن. مژاره‌كی دن كو باندۆرا وی لسه‌ر گۆهرتن هه‌یه‌، ژیانا مادی مرۆڤه‌. واته‌ ئەو گۆهرتنێن كو د ئاموور و سیستما ژیانا مرۆڤ ده‌ چێ دبن. میناك ده‌ما كو زانست و زهنا مرۆڤ پێشكه‌ت و مرۆڤ شەمەندەفەر، ئاره‌به‌، باڵه‌فر و ته‌له‌گراف و گه‌له‌ك تشتی دن ئاڤا كر كو باندۆرا وان لسه‌ر ژیانا مرۆڤ هه‌بوو، ئەڤ بوو سه‌ده‌م كو مرۆڤ ل فۆرمه‌كا نوو ئا ژیان بگه‌ره‌. فاكتۆره‌كا دن كو باندۆرا وی لسه‌ر ژیان و گۆهرتن هه‌یه‌، به‌رژه‌وه‌ندیا مادی ئا مرۆڤ و سیستمه‌. چونكو د سیستما سه‌رمایه‌داری ده‌ سه‌رمایه‌ بویه‌ دەسەڵات و باندۆرا وی زێده‌ بویه‌، ژ بۆنا وی رۆلا به‌رژه‌وه‌ندی و سه‌رمایه‌ د گۆهرتنێده‌ ژی زێده‌ بویه‌.

ده‌رڤه‌ی ڤان فاكتۆرانه‌، د هه‌ر پێڤاژۆیه‌ك ده‌ فاكتۆرا سیاسی جودا جودا هه‌نه‌ كو باندۆرا وان د گۆهرتنێ ده‌ هه‌یه‌. میناك د سه‌دسالا بیستێ ده‌ دگۆتن ڤان ناكۆكیا هه‌نه‌: ناكۆكی دناڤبه‌ر دەوڵەتێن سه‌رمایه‌دار و دەوڵەتێن سۆسیالست. ناكۆكی دناڤبه‌را دەوڵەتێن سه‌رمایه‌دار و وه‌لاتێن بن ده‌ست. ناكۆكی دناڤبه‌را دەوڵەتێن سه‌رمایه‌دار و چینێن بنده‌ستا جڤاكێن وان دەوڵەتا. ناكۆكی دناڤبه‌را دەوڵەتێن سه‌رمایه‌دار ب خۆ‌ ده‌. ئە‌ڤ ژی دبوون بنگه‌ه ژ بۆ سیاسه‌ت و پۆزسیۆن دیار كرن. بێگومان ده‌ما كو وان فاكتۆرانه‌ لگۆر ده‌م دكه‌ڤن سه‌ر هه‌ڤدوو ئێدی قه‌یران چێدكن و قه‌یران ژی به‌رڤه‌ گێژاو دچه‌ و ئێدی ب ره‌نگه‌ك پێویسته‌ بێت ده‌رباز كرن. د دیرۆكا كه‌ڤن ده‌ ب رێكا ده‌ركه‌تنا پێشه‌نگێن ئۆلی میناكا په‌یامبه‌ران ئان ژی فه‌رماندارێن له‌شكه‌ری وه‌كه‌ ئە‌سكه‌نده‌ر، جه‌نگیزخان و هۆلاكۆ، ئان ژی ب رێكا ئێریشێن هۆزێن(قه‌بیله‌)یێن ده‌رڤه‌ی شارستانی وه‌كه‌ ئابیرۆ، هیكسۆس و جێرمه‌ن گۆهرتن چێ بویه‌ ئان ژی زه‌مین ژبۆ گۆهرتن چێبویه‌. د سه‌دسالا ده‌رباز بوی ده‌ ژی شه‌ڕی مه‌زن ئا جیهان بویه‌ رێبازی ده‌رباز كرنا وان ئاڵۆزیان. واته‌ شەڕێن جیهانی وه‌كه‌ رێبازا چاره‌سه‌ری هات دیتن ژ بۆ ده‌ربازكرنا وان ئاڵۆزی و ئاڤاكرنا ئا نوو. بێگومان دبه‌ ئەو راستی ژی بزانن كو ده‌ما ئاڵۆزی چێ دبه‌ و گۆهرتنا بنگه‌هی دبه‌ نه‌چاری، گۆهرتن چێ دبن، لێ كیژان ئاكتۆر و هێز خۆ‌ باش ئاماده‌ بكن ئەو دكارن مۆركا(ده‌مغا) خۆ‌ ل گۆهرتن بدن. واته‌ نه‌ پێكانه‌ كو ئالی خو‌دی ماف بسه‌ر بكه‌ڤن. دیرۆك ژی تژه‌ میناكێن ب ڤێ ئاڤاهیێ یه‌.

د داوی سه‌داسالا ده‌رباز بوی ده‌ رێبه‌ر ئاپۆ گه‌له‌ك جار دگۆت كوو سیستما دەسەڵاتداری و فۆرمی ژیان نابه‌ به‌رسڤ و پێویستیا وان ب گۆهرتنا بنگه‌هی هه‌یه‌. ب ڤێ ئاڤاهی دخۆ‌ست گه‌لی كورد، گه‌لێن رۆژهلاتا ناڤین و پێكهاته‌یێن چه‌وساندی دونیا ئاماده‌ بكه‌ ژ بۆ گۆهرتن. چونكو رێبه‌ر ئاپۆ ئاڤابوونا زه‌مینا گۆهرتن د زهن، ئاموور و پرۆسه‌یا سیاسی دونیا ده‌ ددیت. له‌وما موداخه‌له‌یا ئێراق و ئە‌فغانستان ژی وه‌كه‌ ده‌سپێكێ شه‌ڕی سێیەمین ئا جیهانێ بناڤ كر. چما رێبه‌ر ئاپۆ ئەڤ ته‌سبیت كر؟ رێبه‌ر ئاپۆ دیت كو دەوڵەت و دەسەڵاتێن سۆسیالیستی به‌رڤه‌ جڤاكا سۆسیالستی نه‌چوون، به‌رەڤاژۆیا وی هه‌لوه‌شیان و بونه‌ به‌شه‌ك ژ سیستما سه‌رمایه‌داری. ب ڤێ ئاڤاهی ناكۆكی دناڤبه‌را جه‌مسه‌را سه‌رمایه‌داری و جه‌مسه‌را سۆسیالیستی ده‌ نه‌ما. ناكۆكی دناڤبه‌را دەوڵەتێن سه‌رمایه‌داری ب خۆ‌ ده‌ زێده‌تر ده‌ردكه‌ڤه‌ پێش. ژبه‌ر كو گه‌له‌ك وه‌ڵات رزگار بوون، ناكۆكیا دناڤبه‌را گه‌لێن بن ده‌ست و دەوڵەتێن سه‌رمایه‌دار ده‌ ژی هات گۆهرتن. وه‌كه‌ دن ب سه‌ده‌ما بن كه‌تنا ئەزموونا سۆسیالزما پێكهاتی، تێكۆشینا ته‌ڤگه‌ڕێن سۆسیالستی ژی پڕ لاواز بون، ئەڤ یه‌ك ژی بوو سه‌ده‌م كو ناكۆكیا وان ب سیستم ره‌ باندۆرێ وی كێم ببه‌. ژ ئالیه‌كا دن ساڵا 1980 شوونڤه‌ ئەو پێشكه‌تنی د واری تێكۆشینا گه‌ل، چین، ره‌گه‌ز(جنس) و پێكهاته‌یێن بنده‌ست، زانست، ته‌كنه‌لۆژیا ژیانی و له‌شكه‌ری، سه‌رمایه‌یا فنانس ده‌ چێبوون ب خۆ‌ ڕه‌ ناكۆكیا نوو دناڤبه‌را جڤاك و سیستم ده‌ پێش دخست. ژ ئالیه‌كا دنڤه‌ ئەو ته‌خریباتێن كو سیستم ب رێكا ئیندستوریالزم ده‌ چێدكر بویه‌ سه‌ده‌ما ده‌ركه‌تنا ناكۆكیێن جدی دناڤبه‌را جڤاك و خۆزا ده‌. ب ڤێ ره‌نگێ رێبه‌ر ئاپۆ دیت كو فاكتۆرا زهن، شێوازا ژیانا مرۆڤ و به‌رژه‌وه‌ندیا سیستمی هاتنه‌ گۆهرتن، ئەڤ یه‌ك ژی ب خۆ‌ ره‌ ناكۆكیا دگۆهره‌ و ده‌رفه‌تی گۆهرتنا بنگه‌هی د جڤاك و سیستم ده‌ چێ دكه‌. لسه‌ر ڤێ ئەساس ژی دخۆ‌ست شرۆڤا نوو ژبۆ پرسگرێكا ژیانا جڤاك، سیستم و ناكۆكیێن نوو كو ده‌ركه‌تنه‌ ئان ژی ده‌ردكه‌ڤن. رێبه‌ر ئاپۆ ئەو دیار كر كو ناكۆكیه‌ سه‌ره‌كه‌ د ڤێ ده‌مه‌ ده‌ دناڤبه‌را سیستما دەسەڵاتدار و خۆزا ده‌ یه‌. ئە‌گه‌ر ئەڤ ناكۆكی ب ره‌نگه‌ك كو هه‌ڤسه‌نگیا خۆزا ئەساس بگره‌ نه‌هێت چاره‌سه‌ر كرن وێ ژیان لسه‌ر ئەردێ بكه‌ڤه‌ بن خه‌ته‌ریا توونه‌بوون، ئەڤ یه‌ك ژی دبه‌ سه‌ده‌م كو هێزێن سه‌رمایه‌دار نه‌چار بن سنوور ژ بۆ قۆرخكاریا خۆ‌ دانین. ئە‌ڤ یه‌ك ژی دكه‌ڤه‌ خزمه‌تا ژیانا مرۆڤ و هه‌می زیندیا. به‌ره‌ڤاژۆیا وی ئەگه‌ر نێزیكبونێن خۆ‌ ده‌وام بكن، ئەو ده‌م ژیان لسه‌ر ئەرده‌ و ژیانا خۆ‌ ژی تنه‌ دكن. بێگومان ئەم هاوار و به‌رته‌كێن خۆزا د 25 سالی ده‌رباز بوی ده‌ ل هه‌مبه‌ر مرۆڤ دبینن. رێبه‌ر ئاپۆ دبێژه‌ ئەگه‌ر مرۆڤاتی هه‌لوێستا خۆ ل هه‌مبه‌ر خۆزا نه‌گۆهره‌ نه‌ دووره‌ كو خۆزا د ده‌مه‌ك نێز ده‌ شه‌قامه‌ك وسا ل مرۆڤ بخه‌ كو ژیانا وی سه‌ر و بن بكه‌. ژ بۆنا وی د سه‌دسالا 21 ده‌ تێكۆشینا خۆزاپارێزی دبه‌ تێكۆشینه‌ك سه‌ره‌كه‌ ئا مرۆڤاهی. ناكۆكی دناڤبه‌را خۆزاپارێزی و سیستما دەسەڵات ده‌ ژی دبه‌ ناكۆكیه‌كا سه‌ره‌كه‌ و جیهانی. ژ ئالیه‌كا دن رێبه‌ر ئاپۆ ئەو ته‌سبیت كر كو ئێدی ناكۆكیا چین ئان ژی نه‌ته‌و نه‌ سه‌ره‌كنه‌، ناكۆكی سه‌ره‌كه‌ دبه‌ ناكۆكیا د ناڤبه‌ر جڤاك و سیستما دەسەڵات ده‌، واته‌ جڤاكا مرۆڤاتی ل ئالیه‌ك و سیستما دەسەڵاتدار ژی ژ ئالیه‌كا دن دبه‌. ئە‌ڤ یه‌ك ژی هه‌م د هندر یه‌ك دەوڵەت ده‌ ژی دبه‌ و د ئاستا دونیا ده‌ ژی هه‌ڤدوو ته‌مام دكن. د ڤێ ناكۆكی و تێكۆشین ده‌ ژی رێبه‌ر ئاپۆ ژن و جوان وه‌كه‌ پێشه‌نگی جڤاك دیار دكه‌. دبێژه‌ سه‌دسالا 21 سه‌دسالا ژنێ یه‌، ئەم نها ڤێ راستی دبینن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی ژن، جوان، نه‌ته‌وێن جودا، ئۆل، مه‌زهه‌ب و ته‌ریقه‌ت، پێكهاته‌یێن جودا نه‌چار دكه‌ كو تێكۆشینه‌ك هه‌ڤپار ل هه‌مبه‌را ده‌سه‌ڵات بدن مه‌شاندن و د تیكۆشینا خۆ ده‌ پێكڤه‌ ژیانا ده‌موكرات، ئازادی ژن و خۆزاپارێزی ئەساس وه‌ربگرن. د ڤێ ده‌رێ ده‌ دبه‌ ئەم دوو تشت ژناڤ هه‌ڤدوو ده‌ربخن؛ د پێڤاژۆیه‌ك ب ڤێ ئاڤاهی ده‌ جڤاك ژی دخوا‌زه‌ گۆهرتن چێ بكه‌ و هێزێن سه‌رده‌ست ژی دخوا‌زن گۆهرتن چێكن، لێ هه‌ر یه‌ك لگۆر راستی خۆ‌ دخوا‌زه‌ گۆهرتن چێ بكه‌. ژبه‌ر كو هه‌ردوو ئالی گۆهرتن دخوا‌زن، د هندك هه‌ڵوێست و مژار ده‌ دگه‌یژن هه‌ڤدوو، لێ دبه‌ ئەو راستی بزانبن كو د جه‌وهه‌ر و ستراتیژێ‌ ده‌ هه‌ر یه‌ك ب رێكه‌كا جودا ده‌ دچه‌. دبه‌ جڤاك دبن ناڤا خه‌راپ كرنا سیستما كه‌ڤن ده‌ نه‌كه‌ڤه‌ بن باندۆرا سیستما دەسەڵاتدار و ئیراده‌یا خۆ‌ راده‌ستی وان نه‌كه‌. دبه‌ جڤاك رێكا خۆ‌ و پرۆژا خۆ‌ زه‌لال و دیار به‌. تشتی كو رێبه‌ر ئاپۆ ژی پێش دخه‌ ئەڤه‌. ژ بۆنا وی دبێژه‌ خه‌تا من ئەلته‌رناتیفا خه‌تا دەوڵەت و شارستانیه‌.

ئه‌وی كو گرێدایی سیستم و دەسەڵاته‌، رێبه‌ر ئاپۆ ئەو دیت كو ئێدی هه‌می دەوڵەتێن كو هه‌نه‌ د چارچۆڤه‌یا سیستما سه‌رمایه‌داری ده‌ جهی خۆ‌ دگرن.  واته‌ د جه‌وهه‌ر ده‌ جودایی وان تنه‌یه‌. ژ ئالیه‌ك دن ئەو ژی دیت كو ته‌كنه‌لۆژیا له‌شكه‌ر ئەوقاسی پێشده‌ چویه‌ كو ژیانا مرۆڤاتی دخه‌ بن خه‌ته‌ری. واته‌ ئەگه‌ر شه‌ڕێن مه‌زن چێ ببن، ئەو ده‌م ژیانا كه‌س د ئەوله‌هی ده‌ نابه‌ و دەسەڵاتدار و سه‌رمایه‌دار ژی توونه‌ دبن. ژ به‌ر كو سه‌رمایه‌دار ژی ترسۆكه‌، ئەو ده‌م دناڤبه‌را هێزێن سه‌رمایه‌داری مه‌زن ده‌ زه‌حمه‌ته‌ ناكۆكیا مه‌زن و شه‌ڕی مه‌زن چێ ببه‌. به‌ره‌ڤاژۆیا وی هێزێن مه‌زن دناڤ ناكۆكی و تێكه‌لی ده‌ دخوازن پێكڤه‌ ژیان بكن. ژ ئالیه‌كا دنڤه‌ ئەگه‌ر شەڕ ژی بكن ئان ب وه‌كاله‌ت و ب رێكا هێز و دەوڵەتێن بچووك ره‌ شەڕی هه‌ڤ دكن ئان ژی نەڕاستەوخۆ شه‌ڕی هه‌ڤ دكن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی نها پڕ ڤه‌كری ل سوریه‌، ئێراق، ئۆكرانیه‌، پۆلۆنیا و گه‌له‌ك جهی دونیا تێ دیتن. وه‌كی دن تێكه‌لی و ناكۆكی دناڤبه‌را دەوڵەتێن مه‌زن و دەوڵەتێن بچوك ده‌ ژی وه‌كه‌ سه‌دسالا بیستێ نابه‌ و لسه‌ر ئەساسی دوو جه‌مسه‌ری چێ نابه‌. به‌رژه‌وندی مادی، ئاستا لهه‌ڤكرنا هێزێن مه‌زن باندۆرا وی دبه‌ لسه‌ر نوڤه‌ دیزاین كرنا تێكه‌لی وان دەوڵەتا.

مژاره‌كی دن كو مه‌ گۆت د ڤێ ده‌مێ ده‌ رۆلا وی پر ده‌ردكه‌ڤه‌ پێش سه‌رمایه‌یه‌. د ڤێ ده‌مێ ده‌ سه‌رمایا فینانس و هۆلدینگا مه‌زن ئا سه‌رمایه‌داری كو ب رێكا سندوقا دراڤا نێڤدەوڵەتی و به‌نكا ناڤه‌ندیا جیهانێ سیاسه‌تا خۆ‌ ددن مه‌شاندن، ب سیستما دەسەڵاتداریا دەوڵەت نه‌ته‌وه‌ ره‌ دكه‌ڤن ناڤ ناكۆكیێن مه‌زن. ئێدی سنوورا دەوڵەتا نه‌ته‌و ژ بۆ سه‌رمایا فینانس نه‌ پیرۆزه‌ و دبن ئاسته‌نگ ل پێشیا به‌رژه‌وه‌ندی و ئارمانجا وی‌، ژ بۆنا وی دخوازه‌ وان سنوورا ده‌رباز بكه‌. هه‌مان ده‌م سه‌رمایه‌ ل ناڤه‌ندا نوو دگه‌ڕه‌ و ئەڤ یه‌ك ژی وسا دكه‌ كو ناڤه‌ندێن سه‌رمایه‌ خۆ‌ ب ئەمریكا ئان دەوڵەته‌كا دنڤه‌ گرێ نه‌دن، ل جهی نوو بگه‌ڕن. ئە‌وی كو نها دبه‌ پرسگرێك دناڤبه‌را ئەمریكا ژ ئالیه‌ك، چین، ئێران و توركیا‌ و گه‌له‌ك وەڵاتی دن ژ ئاله‌یا دنڤه‌ ئەڤه‌یه‌. سه‌رمایا فینانس دبینه‌ كو سیستما هه‌یی نابه‌ به‌رسڤا وی، ژ بۆنا وی دخوازه‌ ژ نوڤە سیستم دزاین بكه‌. هۆلدینگی مه‌زن و سندوقا دراڤا نێڤدەوڵەتی و بانكا ناڤه‌ندا جیهانی ژی ب ڤێ ئارمانجێ ترەمپ ده‌رخستن پێش. ئێدی سیستما سه‌رمایا جیهانی دیت كو ته‌كنۆكرات و بیرۆكراتێن كو سیاسه‌تا كلاسیك فێر بوونه‌ نكارن گۆهرتن چێبكن، ژ بۆنا وی دیره‌كت سه‌رمایه‌دارێن مه‌زن خستن ده‌وره‌ ژ بۆی كو ڕاستەوخۆ سیاسه‌ت بدن مه‌شاندن. د ڤر ده‌ تشتی بالكێش ئەوه‌ كو ناڤه‌ندا سیاسه‌تا ئەمریكا ترەمپ وه‌كه‌ كه‌سه‌كی كو ژ سیاسه‌ت فێم ناكه‌ بناڤ دكن. لێ راستی ئەوه‌ كو ترەمپ نه‌ لگۆر ناڤه‌ندا سیاسی كلاسیك ئا ئەمریكا سیاسه‌ت دده‌ مه‌شاندن، به‌لكی لگۆر پێویستیا ناڤه‌ندێن سه‌رمایا جیهانی سیاسه‌ت دده‌ مه‌شاندن. ناڤه‌ندێن سیاسه‌تا كلاسیك ئا ئەمریكا دخوازن لگۆر سیستم و پێڤانی كه‌ڤن سیاسه‌ت بدن مه‌شاندن. لێ ترەمپ ئەو خه‌ته‌ری دبینه‌ كو ئەمریكا روبرویا وی بویه‌، ئەوه‌ دبینه‌ كو ئەگه‌ر ئەمریكا خۆ‌ نه‌گۆڕه‌ ئەو ده‌م دكه‌ڤه‌ كێله‌ك و ژ ناڤه‌ندبونا سه‌رمایه‌ جیهان ده‌ر دكه‌ڤه‌. ژ بۆنا وی ترەمپ دخوازه‌ پێویستیێن ناڤه‌ندێن سه‌رمایا جیهانی پێك بینه‌ حه‌یا ناڤه‌ندبونا ئەمریكا بپارێزه‌. ده‌ركه‌تنا ئەمریكا ژ ئەو په‌یمانا كو ب ئێران ڕه‌ ئیمزه‌ كربوون د وارێ ئاتۆمی ده‌، قه‌بولكرنا قودس وه‌كه‌ پایته‌ختا ئیسرائیل، قوت كرنا ئالكاری ژ ئالیه‌ ئەمریكاڤه‌ ژ بۆ گه‌له‌ك سازیێن ناڤدەوڵەتی و كێمكرنا ئالیكاری ژ بۆ هندك سازی دن به‌شه‌ك ژ پلانا گۆهرتنا سیستمێ یه‌. پێكانینا وان بڕیارێن كو د وی وارێ ده‌ ئەمریكا دده‌ ژ ئالیێ شركه‌تێن مه‌زنێن دونیاڤه‌ ئەڤ یه‌ك ئەرێ دكه‌. ئە‌وە دیار دكه‌ كو سه‌رمایه‌یا جیهانی دخوا‌زه‌ ب رێكا ترەمپ پلان و پرۆژا خۆ‌ پێكبینه‌. ب واته‌یه‌كی دن ئەو بڕیارێن كو ترەمپ د گه‌له‌ك وارا ده‌ دده‌، ژ بڕیارێن ئەمریكا زێده‌تر، بڕیارێن ناڤه‌ندێن سه‌رمایه‌یا جیهانیه‌. له‌وما گه‌له‌ك بڕیارێن ترەمپ راستی نه‌رازیبونا ناڤه‌ندێن سیاسی ئامه‌ریكی دبه‌.

ئه‌وی دیار دبه‌ هێزێن دن ژی وه‌كه‌ روسیا، چین، بریتانیا، ئە‌لمانیا، فره‌نسا، ژاپۆن، كه‌نه‌دا و ئوستورالیا دخوا‌زن د دزاینا نوودا رۆلا وان و پۆزسیۆنا وان خورت ببه‌. هه‌ر یه‌ك ژ وان هێزا ژی ب رێكا جودا كار دكن. میناك روسیا دخوا‌زه‌ سوود ژ هێزا خۆ‌ ئا له‌شكه‌ری وه‌ربگره‌ و لسه‌ر وێ ئەساس پۆزسیۆنا خۆ‌ خورت بكه‌. چین زێده‌تر ب رێكا پیشه‌سازی و خورتكرنا سه‌رمایا خۆ‌ڤه‌ دخوازه‌ خۆ‌ خورت بكه‌. بریتانیا ب رێكا ده‌ركه‌تن د بن باری یه‌كێتی ئە‌ورووپا و خۆ‌ زێده‌تر نێزیككرن ژ ئەمریكا دخوازە‌ پۆزسیۆنا خۆ‌ بپارێزه‌. ئە‌ڵمانیا و فڕه‌نسا ژی هه‌ر یه‌ك دخوازن ببن رێبه‌ری ئە‌وروپا و ب ڤی رێكا پۆزسیۆنا خۆ‌ خورت بكه‌. د ئاستا هه‌رێمی ده‌ ژی گه‌له‌ك هێز دخوازن د هه‌رێمێن خۆ‌ ده‌ ببن ئاكتۆره‌كی خورت. د رۆژهلاتا ناڤین ده‌ ئێران، توركیا‌ و سعودیه‌ دخوازن پۆزسیۆنا خۆ‌ خورتتر بكن. ژ بۆنا وی هه‌ر یه‌ك ژ وان وه‌ڵاتا ب رێكێن جودا جودا دخوازن باندۆرا خۆ‌ زێده‌تر بكن. ئێران دخوازە‌ ب رێكا به‌لاڤ كرنا پرنسیپێن كۆماری ئیسلامی ئێران و دبن ناڤی دژبه‌ریا ئەمریكا، ئیسرائیل و ئیسلاما توندڕۆ ده‌ خۆ‌ د ناڤچه‌ ده‌ خورت بكه‌ و لگۆر خۆ‌ دزاین پێش بخه‌. سعودیه‌ دخوا‌زه‌ ب رێكا خۆ‌ گونجاندن لگه‌ل ناڤه‌ندێن سه‌رمایه‌ جیهان و پرۆژه‌یێن ترەمپ ده‌ خۆ‌ خورت بكه‌. ژبۆنا ویژی دخوا‌زه‌ ژ پۆزسیۆنا خۆ‌ وه‌كه‌ ناڤه‌ندا دونیا ئیسلام و وه‌هابی سه‌له‌فی وه‌ربگره‌. هه‌مان ده‌م ژبۆ دژبه‌ریا ئێران و ره‌قابه‌تا وی سوود ژ نه‌ته‌وه‌په‌رستێن عەره‌ب وه‌ر دگره‌. توركیا‌ ژی ژ ئالیه‌ك دخوازە‌ ب سوود وه‌رگرتن ژ هێزا گرووپا ئیسلامی وه‌كه‌ داعش، جه‌بهه‌ت نوسره‌ و رێكخستنا ئیخوان موسلمین، ژ ئالیه‌كه‌ دنڤه‌ دخوازە‌ ب سود وه‌رگرتن ژ میراته‌یا دەوڵەتا.عوسمانی پۆزسیۆنا خۆ‌ خورت بكه‌ و سنورا خۆ‌ به‌رفرە بكه‌. ئە‌م دبینن ئەڤ سێ هێز، هێزا خۆ‌ ئا له‌شكه‌ری ژ بۆ ئارمانجا خۆ‌ ددن شووغلاندن.

ئه‌ڤ ره‌وش د رۆژهلاتا ناڤین و دونیا ده‌ زه‌مینا دایكبوونه‌كا نوو ئاڤاكریه‌. رێبه‌ر ئاپۆ لسه‌ر نرخاندنا ڤان مژارا موداخه‌له‌یا ئەفغانستان و ئێراق وه‌كه‌ ده‌سپێكا شەڕا جیهانێ سێیەمین بناڤ دكر. لێ رێبه‌ر ئاپۆ گه‌له‌ك جار ژی ئاماژه‌ ب وی كر كو كاره‌كته‌ر و رێبازا شەڕی سێیەمین ئا جیهان نه‌ وه‌كه‌ شه‌ڕا یه‌كه‌م و دویه‌م ئا جیهانێ دبه‌. ب سه‌ده‌ما هه‌بوونا چه‌كا ئاتۆم د ده‌ستێ گه‌له‌ك هێز ده‌، ئیحتماله‌ شه‌ڕه‌ك پر گه‌رم چێ نه‌به‌. ئە‌ڤ یه‌ك دبه‌ سه‌ده‌م كو هێزێن مه‌زن و ده‌وڵه‌تان ژ رێكێن دن بگه‌رن و رێبازا شه‌ڕا خۆ‌ بگۆهرن. وه‌كه‌ دن ژبه‌ر كو دەوڵەتێن سۆسیالست نه‌مانه‌ ده‌ما دوو جه‌مسه‌ر نه‌مایه‌، جیهان گه‌له‌ك كه‌تیه‌ ناڤ هه‌ڤدوو، گه‌له‌ك هێز چێبونه‌ خۆ‌ وه‌كه‌ جه‌مسه‌ر دبینن، ئێدی وه‌كه‌ سه‌دسالا بستێ به‌ره‌(جه‌بهه‌) چێ نابن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی دبه‌ سه‌ده‌م كو ئەڤ شه‌ڕ ده‌مه‌ك درێژ ده‌وام بكه‌. وه‌كه‌ دن ته‌یبه‌تمه‌ندی و فاكتۆرێن دن كو مه‌ د ده‌سپێكێ ده‌ به‌حسا وان كر ئەو ژی هاتنه‌ گۆهرتن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی دبه‌ سه‌ده‌م كو ناكۆكی جوودا ژی چێ ببه‌. ئە‌م نها دبینن پڕانی جڤاكناس، سیاسه‌تمه‌دار و ره‌وشه‌نبیر ره‌وشا ئیڕۆ وه‌كه‌ شەڕا جیهانیا سێیەمین پێناس دكن، لێ هێزێن سه‌رده‌ست و دەوڵەتان ناخوازن ئەڤ پێناس ژ بۆ ڤێ پێڤاژۆ بكن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی ژبه‌ر ئەوه‌ كو دترسن ره‌وش ژ كۆنترۆلا وان ده‌ر بچه‌. به‌ره‌ڤاژۆیا وی د پراتیك ده‌ هه‌ر یه‌ك ژ وان هێزا دخوازن د ڤێ شه‌ڕێ ده‌ رۆل زێده‌تر بلزن، د ئەنجام ده‌ ژی زه‌ره‌را خۆ‌ كێم بكن و پارا مه‌زن ژی ژ بۆ خۆ‌ ببن. تشتی كو نها لسه‌ر ئەردێ‌ تێ دیتن ئەڤه‌ یه‌.

  د ڤێ ده‌رێ ده‌ گرنگه‌ ئاكتۆر، فاكتۆرێن گۆهرتن و ناكۆكیێن ڤێ ده‌مێ ب راستی دیار بكن. هه‌ر هێز و ئالیه‌ك كو ئەڤ یه‌ك راست دیار بكه‌ و لگۆر وی سیاسه‌ت بده‌ مه‌شاندن و ته‌ڤ بگه‌ره،‌ دكاره‌ ببه‌ ئاكتۆره‌ك چالاك. به‌ره‌ڤاژۆیا وی ئەو هێز و ئالی كو راست ئەڤ پێڤاژۆ نه‌نرخینن دبه‌ ببن لستۆكێن ده‌ستی ئاكتۆرێن دن و د ئەنجامێ ده‌ ببن خارنێن ئاكتۆرێن كو باش دلزن. د سه‌دسالا بیستێ ده‌ سولتان عەبدولحه‌میدا دویه‌مین ره‌وش باش نه‌نرخاند و لگۆر چاخێن ناڤین نێز دبوو، ئەڤ یه‌ك بوو سه‌ده‌م كو دەسەڵات ژ ده‌ست بده‌ و دەوڵەتا عوسمانی بكه‌ڤه‌ بن ده‌ستێ لۆبیا یه‌هوودیا عوسمانی و ئە‌ڵمان. د ئەنجامێ ده‌ دەوڵەتا عوسمانی روبرویا شه‌ڕ بو، بنكه‌ت و په‌رچه‌ په‌رچه‌ بو، دەوڵەتا عوسمانی د سه‌ر جۆگرافی دونیا هات توونه‌كرن. گه‌لی كورد ژی ئەو ده‌م ژبه‌ر كو كاره‌كته‌را ده‌مێ باش فێم نه‌كرن و لگۆر ویا ژی سیاسه‌ت نه‌دان مه‌شاندن، په‌رچه‌ بوون و هاتن ئینكار كرن.

ئه‌وی كو گرێدایی گه‌لی كورده‌، د ڤێ پێڤاژۆ ده‌ ب رێكا شرۆڤه‌یا رێبه‌ر ئاپۆ د ئاسته‌ك ده‌ كاره‌كەره‌تا ده‌مێ فێم كریه‌، لگۆر وی ئارمانجا خۆ‌ دیار كریه‌ و پرۆژه‌یا خۆ‌ ژ بۆ ڤێ پێڤاژۆ پێش خستیه‌. هه‌مان ده‌م ژی لسه‌ر وان ئەساسا هه‌ول دده‌ سیاسه‌ت بده‌ مه‌شاندن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی ده‌ستێ گه‌لی كورد و ته‌ڤگه‌ڕا ئازادی كورد خورت كریه‌. د ڤر ده‌ پێویسته‌ ئەو راستی ژی بێژن كو وه‌كه‌ ته‌ڤگه‌ڕا ئازادی د پراتیك و تاكتیكێ ده‌ كێماسی مه‌ ده‌ردكه‌ڤه‌، لێ د ستراتیژ ده‌ مرۆڤ دكاره‌ بێژه‌ مه‌ رێكا راست دیتیه‌ و ئەم لسه‌ر دمه‌شن. لاوازیه‌كا دن ئا مه‌ وه‌كه‌ كورد ئەوه‌ كو مه‌ ئیراده‌یه‌كا نه‌ته‌وی كو هه‌می هێز و پارتیێن كوردان هه‌مبێز بكه‌ ئاڤا نه‌كریه‌، هین پدك و هێزێن كو لسه‌ر خه‌تا وی دمه‌شن ناكه‌ڤن ناڤ چارجۆڤه‌یا نه‌ته‌وی و سه‌ربخۆ‌ سیاسه‌ت نامه‌شینن و قه‌ده‌را خۆ‌ گرێ ددن هێزێن ده‌رڤه‌. ئە‌ڤ یه‌ك ژی ده‌ستێ گه‌لی كورد لاواز دكه‌ و قه‌ده‌را كورد دخه‌ ناڤ خه‌ته‌ریێ مه‌زن. ئە‌ركه‌ك ئەساسی ته‌ڤگه‌ڕا ئازادی د ڤێ ده‌مه‌ ده‌ ئەوه‌ كو بكاره‌ پدك و ئالیگرێن وی ژ ده‌وڵەتێن ده‌رڤه‌ دور بخه‌ و وان ژی بخه‌ سه‌ر رێكا راست. ئە‌گه‌ر د ڤێ وارێ ده‌ ئەم وه‌كه‌ ته‌ڤگه‌ڕا ئازادی و گه‌لی كورد سه‌ركه‌فتی نه‌بن، ئەو ده‌م ته‌نێ ته‌سبیتێن راست نكاره‌ قه‌ده‌را مه‌ بگۆڕه‌ و ئیهتیمال هه‌یه‌ وه‌كه‌ ئە‌رمه‌ن و یه‌هوودی راستا كۆمكووژیا وه‌رن. پێویسته‌ ئەم خۆ‌ نه‌خاپێنن، نه‌بێژن دونیا نه‌ وه‌كه‌ سه‌دسالا بیستا یه‌ و مافی مرۆڤ هه‌یه‌، دیموكراسی هه‌یه‌ و ئەم ژی ب هه‌سانی دگه‌یژن مافێن خۆ‌. ئان نه‌بێژن رێكا مه‌ راسته‌ و ئەم لسه‌ر حه‌قن ژبۆنا وی ئەم سه‌ردكه‌ڤن. هه‌لبه‌ت لسه‌ر حه‌ق بوین مرۆڤ خورت دكه‌، دۆست ژ بۆ مرۆڤ چێ دكه‌، رێكێن راست ژی مرۆڤ خورت دكه‌، لێ وان تشتا‌ ب ته‌نێ تێر ناكن. ئە‌گه‌ر مرۆڤ خورت نه‌به‌ و د پراتیك ده‌ خۆ‌دێ رۆل نه‌به‌ و چالاك نه‌به‌، سه‌ركه‌فتن مسۆگه‌ر نابه‌. ژ بۆنا وی گرنگه‌ هه‌م ئەم وه‌كه‌ ته‌ڤگه‌ڕا ئازادی هه‌م ژی پارتی و رێكخستنێن دن و هه‌می گه‌لی مه‌ لگۆر ڤێ پێڤان نێز ببن. ئە‌گه‌ر وسا نێز نه‌بن نه‌ دووره‌؛ چه‌وا ب سه‌ده‌ما ریفراندۆما باشوور هه‌می ده‌سكه‌فتیێن باشوور كه‌تن بن خه‌ته‌ری، هه‌می هێزێن داگیركه‌ر ل هه‌مبه‌را باشوور بون یه‌ك. ئان ژی د مژارا عە‌فرین ده‌ ژی پڕانی هێزێن داگیركه‌ر ئا هه‌رێم و ناڤدەوڵەتی دژی كورد بوون یه‌ك، جار دن وان هێزا دژی گه‌لی كورد و ده‌سكه‌فتیێن كورد ببن یه‌ك.

بێگومان رۆڵا دەوڵەتا توركیا‌ ژ بۆ چاره‌سه‌ری پرسگرێكا كورد، قه‌ده‌را توركیا‌ و پێشەڕۆژا رۆژهلاتا ناڤین گرنگه‌. رێبه‌ر ئاپۆ دناڤبه‌را سالێن 2013-2015 ده‌ ده‌رفه‌ته‌ك مه‌زن دا دەوڵەتا ترك و ئەردۆغان. ئە‌گه‌ر ئەردۆغان ئەو ده‌رفه‌ت بنرخاندبا ئیڕۆ پۆزسیۆنا توركیا‌ پر خورت دبوو، توركیا‌ دبو مۆده‌ل ژ بۆ چاره‌سه‌ری پرسگرێكا رۆژهلاتا ناڤین و دونیا ژی. چونكو رێبه‌ر ئاپۆ كاره‌كته‌را ده‌مه‌ باش شرۆڤه‌ كر و دوور ژ نێزیكبوونێن نه‌ژادپه‌ره‌ستی هه‌م ژ بۆ كورد هه‌م ژی ژ بۆ تورك مله‌تێن دن پرۆژا پێش خست. ئە‌ڤ یه‌ك ژی مۆرال و هێڤیه‌كا مه‌زن دا گه‌لێن توركیا‌ و رۆژهلاتا ناڤین. به‌ره‌ڤاژۆیا وی ئەردۆغان و دەسەڵاتدارێن دەوڵەتا تورك ئەڤ یه‌ك ژ بۆ خۆ‌ وه‌كه‌ بچووك بوین دیتن و ئەوه‌ دانه‌قورتاندن كوو رێبه‌ره‌كی كورد رێك نیشانا وان بده‌. له‌وما ل جهی كو ده‌رفه‌ت زێده‌تر بدن رێبه‌ر ئاپۆ و گه‌لی كورد، رێبه‌ر ئاپۆ ته‌جرید كرن و سیاسه‌تا خۆ‌ لسه‌ر شكاندنا ئیراده‌ و چۆكا كورد ئاڤاكرن و ئێریشا خۆ‌ ژ بۆ سه‌ر ته‌ڤگه‌ڕا مه‌ و گه‌لی مه‌ زێده‌تر كرن. د سه‌دسالا بیستێ ده‌ دەوڵەتا تورك سیاسه‌تا ئینكاركرنا كورد و ئاسیملاسیۆنا كورد دده‌ مه‌شاندن، لێ ڤێ جارێ ئیتفاقا ئەردۆغان و باخچه‌لی لسه‌ر ئیئینكار و ئیمحایێ فیزیكی گه‌لی كورد و ته‌ڤگه‌ڕا كورد سیاسه‌ت ددن مه‌شاندن. ژبۆنا ئەڤ ئارمانجا خۆ‌ پێك بینن ئاماده‌نه‌ هه‌ر تشتی خۆ‌ بدن ده‌رڤه‌. نها ئەم دبینن چه‌وا هه‌ر تشتی خۆ‌ دده‌ ژبۆی كو كورد ل سوریه‌ و ئێراق خورت نه‌بن. سه‌ده‌ما ڤێ سیاسه‌ت ژی ئەوه‌ كو ئەردۆغان و دەسەڵاتی توركیا‌ هین لسه‌ر ئەساسی كاره‌كته‌رێن سه‌دسالا ده‌ربازبوی سیاسه‌ت ددن مه‌شاندن. ژ ئالیه‌ك دخوازن لسه‌ر ئینكار و ئیمحایا كورد خۆ‌ مه‌زن بكن، لسه‌ر وێ ئەساس ژی سیاسه‌ت ددن مه‌شاندن، تێكه‌لی چێ دكن و گاڤ داڤێژن. ژ ئالیه‌كا دنڤه‌ دخوازن وه‌كه‌ ده‌ما شەڕا سار، دناڤبه‌را ئەمریكا و روسیا ده‌ سیاسه‌ت بدن مه‌شاندن. وه‌كه‌ دن د تێكه‌لی خۆ‌ ده‌ لسه‌ر ئەساسی ره‌ش و سپی نێز دبن و دبێژن ئەوی نه‌ لگه‌ل مه‌ یه‌ دژمنا مه‌ یه‌. دخوازن هێزێن دن ژی وسا نێزی وان ببن، هه‌ر ئەڤ وسا دكه‌ كو گه‌له‌ك جاران ئەردۆغان دبێژه‌ پێویسته‌ ئەمریكا دناڤبه‌را توركیا‌ و پەیەدە ده‌ یه‌ك هه‌لبژێره‌. ئە‌شكه‌ره‌یا ئەردۆغان و دەسەڵاتا وی ب ڤێ ئاڤاهی خورت نابن، به‌ره‌ڤاژۆیا وی ڤان هه‌لوێستا وان دخه‌ ناڤ پۆزسیۆنه‌ك وه‌كه‌ سوڵتان عەبدولحه‌مید. بێگومان ئەگه‌ر د ڤێ سیاسه‌تێ ده‌ ئیسرار بكن وێ ته‌مه‌نێ وی نه‌ درێژ به‌ و ب ته‌ڤگه‌ڕه‌ك جڤاكی ئان ژی موداخه‌له‌یه‌ك ده‌رڤه‌ وێ ژ دەسەڵات بكه‌ڤه‌. ئە‌وی نها بالكێشه‌ ئەوه‌ كو ئەردۆغان پڕ دخوازه‌ هه‌ڵوێستا ئەمریكا ل هه‌مبه‌ر توركیا‌ وه‌كه‌ سه‌ده‌ما ئەو قەیرانێن سیاسی، جڤاكی و ئابووری كو توركیا‌ ژیان دكه‌ نشان بده‌، ب ڤێ ئاڤاهی جڤاك و سیستم ئیداره‌ بكه‌، لێ هه‌ر كه‌س دزانه‌ ئەو قەیرانێن كو توركیا‌ ژیان دكه‌ د ئەنجامێن ئەو سیاسه‌تێدایه‌ كو ئەردۆغان و باخچه‌لی ددن مه‌شاندن، نه‌ سه‌ده‌مێن دن. چونكو هه‌ر كه‌س ئەو راستی دزانه‌ كو ئەمریكا هین هه‌لوێسته‌كی جدی لهه‌مبه‌ری توركیا‌ نشان نه‌دایه‌ كو ببه‌ سه‌ده‌ما قەیرانێن مه‌زن. ئەمریكا نه‌ ئابڵوقەیا له‌شكه‌ری و سیاسی نه‌ ژی ئابڵوقەیێ ئابوری لسه‌ر توركیا‌ دانیه‌. ته‌نێ لهه‌مبه‌ر هندك به‌رپرسێن وان هه‌لوێست دیار كریه‌ و گومورگ د هندك وار ده‌ زێده‌ كریه‌ لسه‌ر تشتی توركیا‌. وه‌كه‌ دن هه‌یا نها ئەمریكا و توركیا‌ ئەندامێن ناتۆ نه‌. ئێدی چما توركیا‌ ب هندك هه‌ڵوێستێ ئەمریكا ئەوقاس باندۆر دبه‌؟ ئە‌ڤ یه‌ك دیار دكه‌ كو بنگه‌ها قەیرانێن توركیا‌ كورن و د هندر ده‌ یه‌ نه‌ ل ده‌رڤه‌.

د ڤێ وارێ ده‌ مرۆڤ دكاره‌ بێژه‌ كو دەوڵەتا ئێران ژی سیاسه‌ته‌كا ستاتۆكوپارێز برێڤه‌ دبه‌، ئەڤ یه‌ك ژی د ده‌ما پێشده‌ ئەو دەوڵەت ته‌نگاڤ بكه‌. تشتی كو مه‌ ژ بۆ توركیا‌ گۆت، ژبۆ ئێران ژی راستن، ئەگه‌ر دەوڵەتا ئێران پۆله‌تیكا خۆ‌ د ده‌رباره‌ی نه‌ته‌وه‌، ئاین، مه‌زهه‌ب و پێكهاته‌ین جڤاكی ل ئێران و ل ده‌رڤه‌ ژی به‌رچاڤ ده‌رباز نه‌كه‌ ئەوێ روبرویا پێڤاژۆیه‌ك دژوار ببه‌. د ئەو پێڤاژۆیا دژوار ده‌ ژی ئان ب دنامیكیه‌تا هوندری ئان ژی ب موداخه‌له‌یا ده‌رڤه‌ نه‌چاری گۆهرتن ببه‌.

نها مژارا شەڕی ئیدلب ژی بویه‌ مژاره‌كا دن كو پڕ نێزك ڤه‌ دۆزی كورد و توركیا‌ ئەلاقه‌دار دكه‌. روخمی كو ئێران، روسیا و توركیا‌ د 07-09-2018 ده‌ ل تاهران جڤینا لوتكه چێكرن، لێ وه‌كه‌ دیار بوو لهه‌ڤ كرنه‌ك ته‌مامی چێ نه‌بویه‌. د ڤێ ده‌رێ ده‌ ژی جار دن دیار بوو كو ئەردۆغان پڕ دخوازە‌ چه‌ته‌یێن ئیدلب بپارێزه‌، لێ ژ به‌ر كو گه‌له‌ك لاوازتی خۆ‌ هه‌یه‌ ئینكاره‌ هه‌لوێسته‌ك جدی نشان بده‌. ل ئالیه‌ك دن دخوازە‌ ئەگه‌ر ئێرش لسه‌ر ئیدلب ژی چێ ببه‌، قەسەدە ته‌ڤلی ئەو ئۆپه‌راسیۆن نه‌به‌. دخوازه‌ ئەو ژی مسۆگه‌ر بكه‌ كو روسیا و ئێران ئیقناع بكه‌ كو كورد ل ده‌رڤه‌ی چاره‌سه‌ری سوریه‌ بهێلن. ئە‌ڤ سیاسه‌تا ئەردۆغان بوو سه‌ده‌م كو پشتی 10 رۆژ ژ جڤینا تەهران به‌ری خۆ‌ بده‌ سۆچی و لهه‌ڤ كرنه‌ك ب پۆتن ره‌ چێبكه‌. لگۆر ئاگاهی ده‌سپێك د ئەو لهه‌ڤ كرن ده‌ ئەردۆغان د بن ناڤا پاراستنا سڤیل ده‌ دخوازە‌ چه‌ته‌یێن خۆ‌ بپارێزه‌ و جهه‌كا ب ئەوله‌هی ژ وان ڕه‌ په‌یده‌ بكه‌. هه‌مان ده‌م ب ڤێ ئاڤاهی ئاسته‌نگی ژ بۆ پرۆسه‌یا چاره‌سه‌ری سیاسی د سوریه‌ ده‌ چێ بكه‌ و هه‌ول بده‌ قەسەدە و خۆ‌رێڤه‌بریه‌ باكوور و رۆژهلاتا سوریه‌ لاواز بكه‌. چقاس د ئەڤ داخواز و سیاسه‌ت ده‌ سه‌ركه‌فتی دبه‌، نه‌ دیاره‌! لێ ژ به‌ر سه‌ده‌مێن كو مه‌ بەحسا وان كر سه‌ركه‌فتنی ئەڤ سیاسه‌ت پر زه‌حمه‌ته‌. چونكو ئەردۆغان ئەو حساب ناكه‌ كو ئێدی سیاسه‌تا ئینكار كرنا گه‌ل و پێكهاته‌یێن جڤاكی ده‌ما وان ده‌رباز بویه‌ و كورد ژی ئێدی نه‌ ئەو كوردی سه‌دسالا بیستا یه‌ و بكارن ب هه‌سانی وی ئینكار بكن و ل ده‌رڤه‌ی پێڤاژۆ بهێلن. ل ئالیه‌كا دن هین وسا فێم دكه‌ كو دكاره‌ هه‌یا داوی دناڤبه‌را ئەمریكا و روسیا ده‌ سیاسه‌ت بده‌ مه‌شاندن. ئە‌م ژبیر نه‌كن وه‌كه‌ مه‌ بەحسا كاره‌كته‌را ده‌مێ كر، كاره‌كته‌را ده‌مێ ئەو ده‌رفه‌ت دده‌ ئەمریكا و روسیا كو لسه‌ر هه‌ر مژاره‌ك لهه‌ڤ بكن و وه‌كه‌ شریكا هه‌ڤدوو ته‌ڤبگه‌رن. د ڤێ وارێ ده‌ ئاخافتنا به‌رده‌ڤكا وه‌زاره‌تا ده‌رڤه‌ ئەمریكا و روسیا به‌ریا هه‌ڤدیتنا پۆتن و ترەمپ بالكێش بوو. به‌رده‌ڤكێ ئامه‌ریكی گۆت كو روسیا نه‌ دوژمنا مه‌ یه‌، ره‌قیبا مه‌ یه‌. به‌رده‌ڤكێ روسیا به‌رسڤا وی دا گۆت كو روسیا و ئەمریكا نه‌ ره‌قیبن، شریكی هه‌ڤن. نها ژی ئەم دبینن كو چه‌وا ل گه‌له‌ك مژار ده‌ ل هه‌ڤ دكن و وه‌كه‌ شریكا هه‌ڤ ته‌ڤدگه‌رن. گه‌له‌ك تێ به‌حس كرن كو ئەمریكا و روسیا ل هه‌ڤ كرنه‌ كو باندۆرا ئێران ل سوریه‌ و رۆژهلاتا ناڤین كێم بكن. تێ گۆتن كو پۆتن و ترەمپ د ڤێ وارێ ده‌ لهه‌ڤ كرنه‌. ژبۆنا وی ژی روسیا ناخوا‌زه‌ هێزێن ئێران و حزبوڵاها لوبنان پر ئاكتیڤ ته‌ڤلی ئۆپه‌راسیۆنا ئیدلب ببن، هه‌مان ده‌م دخوازه‌ هێزێن ئێران ژ سنورا سوریه‌ و ئیسرائیل دور بخه‌ و باندۆرا ئێران ل سوریه‌ كێم بكه‌. ل ئالیه‌كا دن ژی روسیا دخوازه‌ لگه‌ل ئەمریكا و سعودیه‌ به‌رهه‌ما خۆ‌ یا په‌ترۆل زێده‌ بكن، ژبۆی كو ئەو ڤالاتی ب سه‌ده‌ما ئابڵوقەیا ئەمریكا لسه‌ر ئێران د بازاڕا په‌ترۆل ده‌ چێ دبه‌، ئەو تژی بكن. ئە‌گه‌ر ئەڤ یه‌ك راست به‌، ئەو ده‌م نه‌ دووره‌ كو ئەمریكا و روسیا لهه‌ڤ بكن ژبۆ كێمكرنا باندۆرێ توركیا‌ ل گۆهرتنا رۆژهلاتا ناڤین ده‌. بێگومان ئەڤ یه‌ك باندۆرا وی لسه‌ر ره‌وشا سیاسی و پێڤاژۆیا ئیدلب و پشتی وی چێ دبه‌. ئە‌وی دیار دبه‌ روسیا دخوازه‌ ئیدلب ژ ده‌ستێ چه‌تا ده‌ربخه‌، ئێدی ب شەڕ به‌ ئان ژی ب دیالۆك. ئەمریكا و ئە‌وروپا ژی هه‌ر چقاس ناخوازن دەوڵەتا سوریه‌ خورت ببه‌، لێ كارن پڕ وان چه‌تا بپارێزن و دبێژن ئەگه‌ر شەڕ چێبو بلا سڤیل نه‌هێن كوشتن. واته‌ ب شەڕ ئان ژی ب دیالۆك به‌ وێ ئیدلب ژ ده‌ستا چه‌ته‌ وه‌رێ ده‌رخستن. تشتی كو د لهه‌ڤكرنا سۆچی ده‌ ژی تێ دیتن ئەڤ یه‌كه‌. ئە‌ڤ یه‌ك ژی ده‌ستا توركیا‌ ل سوریه‌ ده‌ لاواز دكه‌. پشتی ئیدلب وێ دۆر بێ سه‌ر باب، عە‌فرین، عە‌زاز و جه‌رابلوس و ناوچه‌ و گوندێن وان. كو ئەو هه‌رێم ژی دیره‌كت دبن ده‌ستێ توركیا‌ و ئالیگری وی ده‌ یه‌. ئە‌شكه‌ره‌یه‌ كو دبه‌ توركیا‌ هێزا خۆ‌ ژ وان ده‌ڤه‌را ژی ده‌ربخه‌ و ئەو هه‌رێم ژی بكه‌ڤن ده‌ستێ دەوڵەتا سوریه‌. ئێدی توركیا‌ به‌ری وان چه‌تا دده‌ كی ده‌ر نه‌ دیاره‌. هه‌ر كه‌س ژی فێم كر كو ئەردۆغان و دەوڵەتا تورك سپۆنسه‌را چه‌تا دكن. ئە‌ڤ یه‌ك ژی رۆڵا توركیا‌ د پێڤاژۆیا چاره‌سه‌ری سوریه‌ پڕ لاواز دكه‌، ژ ئالیه‌كا دنڤه‌ قه‌ده‌را ئەردۆغان و وان چه‌ته‌ ب هه‌ڤڕه‌ گرێ دده‌. ل ئالیه‌كا دن سه‌ركه‌فتنا ئۆپه‌راسیۆنا باهۆزا جزیره‌ و ئاڤاكرنا رێڤه‌بری خۆ‌سه‌ر ئا باكوور و رۆژهلاتا سوریه‌ ژ ئالیه‌ مەسەدەڤه‌وە، ده‌ستێ مەسەدە و رێڤه‌بریا خۆ‌سه‌ر ئا باكوور و رۆژهلاتا سوریه‌ د چاره‌سه‌ری ده‌ خورت دبه‌. بێگومان وێ رۆڵا ئاكتیڤ ژی بلیزن د رزگار كرنا باب، عەفرین، عەزاز و جه‌رابلووس ده‌. ئە‌ڤ یه‌ك ژی د دوو ئالیێڤه‌ باندۆرا خۆ‌ لسه‌ر توركیا‌ بكه‌. یه‌كه‌م سیاسه‌تا توركیا‌ د سوریه‌ ده‌ بن دخه‌، دویه‌م ئەوه‌ كو سیاسه‌تا وی ل هه‌مبه‌ری كورد ڤاڵا ده‌ردخه‌. ئە‌ڤ هه‌ردوو مژار ژی كارڤه‌دانا وان لسه‌ر سیاسه‌تا ناڤخۆ ئا توركیا‌ و سیاسه‌تا وی د باشوور و ئێراق ده‌ ژی چێ دبه‌. ئە‌ڤ ژی ببن سه‌ده‌م كو ئەردۆغان و دەسەڵاتی وی پر ته‌نگاڤ ببن. ئەردۆغان ژ بۆی كو پێشی وانه‌ بگره‌ د ده‌سپێكا ساڵێ ده‌ ئێرشا عەفرین كر، هەڵبژاردن پێشده‌ ئانی، ئۆپه‌راسیۆنا سه‌ر خاكورك ئەنجام دا و هه‌ر رۆژ دبێژه‌ وێ ئۆپەراسیۆن ژ بۆ سه‌ر قه‌ندیل بكه‌، هه‌مان ده‌م پر هه‌ول دده‌ ژبۆی كو ئۆپەراسیۆن لسه‌ر ئیدلب چێ نه‌بن، و نونه‌را خۆ‌به‌رێڤه‌برا باكوور و رۆژهلاتا سوریه‌ ته‌ڤلی كۆمسیۆنا ئاماده‌كرنا ده‌ستورا نو ئا سوریه‌ نه‌بن و د پێڤاژۆیا چاره‌سه‌ری ده‌ جهی خۆ‌ نه‌گرن. ژ بۆنا ڤێ ژی هه‌ر ره‌نگ تەعویز دده‌ روسیا و ئێران. هه‌مان ده‌م ئەڤ بویه‌ سه‌ده‌م كو ئەو قاس ب توندی ته‌جرید دانایه‌ سه‌ر رێبه‌ر ئاپۆ و رێ ناده‌ كو ده‌نگی وی ده‌ركه‌ڤه‌ ده‌رڤه‌، ئێرش دكه‌ سه‌ر هه‌ر چالاكیه‌كا دیموكراتیك، ئەو قاس ژی ته‌نگاڤ بویه‌ چالاكیا دایكێن شه‌می ته‌حه‌مول ناكه‌.  لێ وه‌كه‌ مه‌ گۆت ژ به‌ر كو توركیا لگۆر كاره‌كته‌را ده‌ما ده‌ربازبوی سیاسه‌ت دكه‌ پر زه‌حمه‌ته‌ كوو بكاربه‌ سه‌ركه‌فتی د ڤێ پێڤاژۆ ده‌رباز ببه‌.

غەلەتیه‌كه‌ دن ئا ئەردۆغان چیه‌؟ ئە‌وه‌ كو وسا فێم دكه‌ ب وان تەعویزێن كو دده‌ دكاره‌ سه‌ركه‌فتی پێڤاژۆ بقه‌دینه‌. ئە‌ڤه‌ كو د ده‌سپێكێ ده‌ مه‌ گۆت كو قه‌ده‌را ئەردۆغان و عەبدولحەمید وه‌كه‌ هه‌ڤه‌. وه‌ك تێ زانین دەوڵەتا عوسمانی حه‌یا ساڵی 1878 ب ته‌مامی د بن كۆنترۆڵا بریتانیا و فڕەنسا ده‌ بوو، عەبدولحەمید ده‌ما بوو دەسەڵات رۆژ ب رۆژ د بن ناڤا سه‌رخۆ‌بون ده‌ خۆ‌ ژ بریتانیا و فڕه‌نسا دوور دخست، لێ د ئالیه‌كا دنڤه‌ خۆ‌ نێزی ئە‌ڵمانیا و روسیا دكر. ئە‌و بوو د سالا 1878 ده‌ پرۆتۆكۆلا سیاسی و له‌شكه‌ری پێڕه‌ ئیمزا كر و پشتی وی د سالا 1890 ده‌ پرۆژا چێ كرنا شەمەندەفەر به‌رلین – ئیستانبوول – به‌سره‌ دا ئە‌ڵمانیا كو بو سه‌ده‌مه‌كا سه‌ره‌كه‌ ئا شەڕا یه‌كه‌ما جیهان. پشتی وان گاڤا هه‌م بریتانیا و فڕه‌نسا هه‌م ژی روسیا هه‌ڵوێست دژی عەبدولحه‌مید وه‌رگرتن، د ئالیه‌كا دنڤه‌ دەوڵەتا ئە‌ڵمانیا و لۆبیا یه‌هودی كو ئەوده‌م ناڤه‌ندا وان ئە‌ڵمانیا بوو تێر نه‌دبوون و دخوا‌ستن ب ته‌مامی سوڵتان ته‌سلیمی وان ببه‌ و پرۆژا وان كو ئاڤا كرنا دەوڵەتا ئیسرائیل بوو قه‌بوول بكه‌. ده‌ما كو عەبدولحه‌مید گه‌رم نێزی وان داخوازا نه‌بوو، د بن ناڤا مه‌شرووته‌ ده‌ كودەتا‌ لسه‌ر وی كرن و دان ئالییه‌ك. پشتی وی ژی قه‌ده‌را عوسمانی چبوو تێ زانین. نها ژی ئەردۆغان د بن ناڤی ئەلته‌رناتیف دیتن ژ بۆ ئەمریكا، ل ئالیه‌ك دچه‌ گه‌ل روسیا و ئێران، ژ ئالیه‌كا دن دچه‌ گه‌ل ئە‌ڵمانیا. دەوڵەتا روسیا و ئە‌ڵمانیا ژی دخوازن ژی لاوازی ئەردۆغان سوود وه‌ربگرن. ئە‌شكه‌ره‌یه‌ كو روسیا پڕ ته‌كتیكی نێزی توركیا‌ دبه‌ و ل چ ده‌ر به‌رژه‌وه‌ندیا وی پێڕه‌ قه‌دیا وێ ده‌ست ژ وی به‌ر بده‌. ئە‌ڵمانیا ژی نكاره‌ وه‌كه‌ سه‌دسالا ده‌ربازبوی نێزی توركیا‌ ببه‌. چونكو وه‌كه‌ مه‌ گۆت كاره‌كته‌را ڤێ ده‌مێ شەڕه‌كا مه‌زن را ناكە. ژ بۆنا وی ئالیكاریا ئە‌لمانیا ژ بۆ ئەردۆغان پر كێمتره‌ ژ ئەو ئالكاری كو د سه‌دساڵا بیستێ ده‌ ئە‌ڵمانیا پێشكه‌شی عەبدولحەمید كر، لێ نه‌ عەبدولحەمید نه‌ ژی دەوڵەتا عوسمانی سه‌ركه‌فتی ژ وی پێڤاژۆ ده‌رنه‌كه‌تن. ژبۆنا وی ئالكاریه‌ مێركل ئینكاره‌ ئەردۆغان رزگار بكه‌. تشتی دیار دبه‌ ئە‌ڵمانیا وه‌كه‌ هێزه‌كا مه‌زن ئا ئە‌ورووپا ل ئالیه‌ك دخوازە‌ خۆ‌ ژ تیرۆرا ئەردۆغان و دۆستێن وی بپارێزه‌. ئەردۆغان د بن ناڤی كۆچبه‌ر ده‌ به‌ری تیرۆریستا نه‌دا ئە‌ڵمانیا و ئە‌وروپا. ژ ئالیه‌كا دن دخوازە‌ هندك تەعویز ژ ئەمریكا و سه‌رمایا جیهانی بگره‌.

وه‌كه‌ ئەنجام دكارم بێژم كو ئەردۆغان و ده‌سڵاتی توركیا‌ د هه‌ر ده‌مه‌ك زێده‌تر لاوازه‌. پشتی خلاسبونا ئۆپەراسیۆنا باهۆزا جزیره‌ و كۆنترۆل كرنا ئیدلب وێ ره‌وشا سیاسی، ئابووری و جڤاكی توركیا‌ خه‌راپتر ببه‌. ئە‌ڤ ژی ئەردۆغان نه‌چاری دوو رێك دكه‌، رێكا یه‌كه‌م ئەوه‌ كو ئەردۆغان ده‌ست ژ ئینكارا گه‌لی كورد به‌ر بده‌ و لگۆر ڤێ پێڤاژۆ سیاسه‌ته‌كه‌ سه‌ربخۆ‌ بمه‌شینه‌ و رێبه‌ر ئاپۆ ئازاد بكه‌ و گۆهداری نه‌ڕین و پرۆژه‌یێن وی بكه‌ ژ بۆ چاره‌سه‌ركرنا ئەو قەیرانێن كو توركیا‌ ژیان دكه‌. بێگومان ئەڤ هه‌ڵوێست دكاره‌ ئەردۆغان و توركیا‌ ژ وان قەیرانا رزگار بكه‌ و رۆلا توركیا‌ ژ بۆ چاره‌سه‌ری پرسگرێكێن رۆژهلاتا ناڤین و دونیا زێده‌ دبه‌. ب ڤێ ئاڤاهی توركیا‌ دكاره‌ ببه‌ مۆدێله‌ك ژ بۆ چاره‌سه‌ری پرسگرێكێن كو ئیڕۆ سیستما جیهانی و مرۆڤاتی روبرویا وی بویه‌. لگۆر هه‌ڵوێست و كاره‌كته‌را ئەردۆغان و په‌یمانا وی ب باخچه‌لی ره‌ ئەڤ ئیحتمال زه‌حمه‌ته‌. رێكا دویه‌م ئەوه‌ كو توركیا‌ خۆ‌ راده‌ستی ناڤه‌ندێن سه‌رمایا جیهانی بكه‌ و خۆ‌ بده‌ ده‌ستی ئەو قه‌ده‌ری كو ئەو ژێ ڕه‌ دیار دكن. ئە‌و ژی ب خۆ‌ راده‌ستكرنا ترەمپ ده‌ست پێ دكه‌. لگۆر كاره‌كته‌را ئەردۆغان، ئەڤ رێك ئیحتیمالا وی زێده‌یه‌. چونكو ئەردۆغان چه‌وا خۆ‌ راده‌ستی پۆتن كر، نۆرماله‌ كو د ده‌مه‌ك نێزده‌ خۆ‌ راده‌ستا ترەمپ ژی بكه‌. ئە‌گه‌ر وان گاڤا نه‌ئاڤێژه‌، گومان نیه‌ كو ته‌مه‌نا دەسەڵاتا ئەردۆغان درێژ ناكه‌ و سالێن پێشی مه‌ ئەمێ شاهیدا داویا دەسەڵاتا ئەردۆغان ببین. ئە‌و ده‌م ژی ئەردۆغان ب خۆ‌ به‌رپرسه‌ و دبه‌ قه‌ده‌را خۆ‌ قه‌بول بكه‌. هه‌لبه‌ت ده‌ما ئەم وان مژارا به‌حس دكن پێویسته‌ رۆلا جڤاك و ته‌ڤگه‌ڕێن دیموكراتیك ببنن. واته‌ پێویسته‌ هه‌م گه‌لی كورد هه‌م ژی ئازادیخۆ‌زێن توركیا‌ تێكۆشینه‌كا خورت بدن مه‌شاندن و نە ل به‌نده‌ هێزێن ده‌رڤه‌ بن،  نه‌ ژی  قه‌ده‌را خۆ‌ بدن ده‌ستا ئەردۆغان و باخچه‌لی.

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: