سازدانی: گۆران پێنجوێنی

هاوژین مه‌لا ئه‌مین، ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ده‌کات دەوڵەت-نەتەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا قه‌یرانه‌کانی زیاتر کردوه‌ و بووه‌ته‌ هۆی چه‌وسانده‌نه‌وه‌ی گه‌لانی ناوچه‌که‌ و رایشده‌گه‌یه‌نێت، ئۆجالان پێداگری له‌وه‌ده‌کات گەلانی ناوچەکە و پێکهاتە جیاواز و ئیتنیکی و سیاسیی و کولتورییەکان دەتوانن له‌یه‌کێتییه‌کی دیموکراتییدا پێکه‌وه‌ بژین.

جه‌ختیشده‌کاته‌وه‌: خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی رۆژئاوای کوردستان و باکوری سوریا بە تایبەت لەم رووەوە تاکە تروسکاییەکی گەش و راستەقینەیە.

له‌م چاوپێکه‌وه‌تنه‌وه‌دا هاوژین مەلا ئەمین، مامۆستای زانکۆ و ئەندامی کۆنگره‌ی‌ “قەیرانی مەدەنییەت و رێگەبەرەونوێگەریی و دیموکراسیی لە رۆژهەڵاتی ناوەراست” کە رۆژانی ١٧-١٨ی مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٨ لە وڵاتی لوبنان بەڕێوەچوو، باس له‌ گرینگیی ئه‌و کۆنگره‌یه‌ده‌کات.

  • لە رۆژی ئەمڕۆدا سیستمی جیهانیی لە قەیرانێکی سیاسیی و ئابوورییدا ده‌ژێت، ئەم قەیرانە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەزۆری لەشێوەی شەڕ و پێکداداندا دەبینرێت، ئەو هێزانەشی کە لەسەر ناوی چارەسەری دەخوازن رۆڵ ببینن بۆ خۆیان بوونەتە هۆکاری کێشە و قەیرانه‌که‌ قوڵتر دەکەنەوە، ئایا بۆچوونی ئێوە لەم بارەیەوە چییە؟

هاوژین مه‌لا ئه‌مین: لە راستییدا ئێستا کێشەیەک مرۆڤایه‌تیی پێوەی دەناڵێنێت! بەشێوەیەکی گشتیی پێوەی سەرقاڵە، بەتایبەت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. بە بڕوای من پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە سیستمی مۆدێرنیتەی سەرمایەدارییەوە هەیە، بە واتایەکی تر پەیوەندی هەیە بە ئەو کێشە و ئاڵۆزییە رۆژانەیی و مێژووییانەوە کە بە هۆی بنبەست بوونی سیستمی دەوڵەت-نەتەوەوه‌ دروست بووە، به‌ تایبەت لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا.

 دەوڵەت-نەتەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە تایبەت کیانێکی سیاسییە دروست بووە، لە سەر بنەمای شوناسێکی دیاریکراو، هەروەها زاڵ کردنی ئەم شوناسە دیاریکراوە بەسەر هەموو گەلان و کەمینە و ئیتنیکە کۆمه‌ڵایه‌تییی و سیاسییەکانی دیکەدا، لە چوارچێوەی جوگرافیایەکی دیاریکراودا. بە درێژای مێژووی 100 ساڵ زیاتری سیستمی مۆدێرنیتەی سەرمایەداریی کە گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەزموونیان کردووە، ئەم سیستمە شکستی هێناوە لەوەی کە بتوانێت لە چوارچێوەیەکی دیموکراسی راستەقینەدا پێکەوە ژیانێکی شایستە بۆ مرۆڤ بەرهەم بهێنێت لە نێوان ئەو ئیتنیک و نەتەوە جیاوازانەی کە دەکەونە ناو سنوورەکانی ئەم دەوڵەتانەوە، یاخود ویستی خۆڕسک و ئیرادەی ئەو نەتەوە و کەمایەتی و پێکهاتە ئیتنیکیانە بپارێزێت کە دەکەونە چوارچێوەی جوگرافیاکەیەوە، ئەم کێشانە هۆکاری ئەوەیە کە هەڵەیەکی راستەقینە لە ناو بونیادی دەوڵەت-نەتەوەدا هەیە کە بە درێژای مێژوو ئەم سیستمە لە هەناوی خۆیدا هەڵیگرتووە، هەموو ئەم دەوڵەت-نەتەوانە بەشێوەیەک لە شێوەکان بۆ چارەسەریی ئەو کێشە و قەیارنانەی کە ڕووبەڕوویان دەبێتەوە، کێشە و قەیرانی تریان خوڵقاندووە، ئەو کێشە و قەیرانانەش خۆی لە قۆرغکاریی، دەستگرتن بەسەر داهات، سەرمایە، توانا و لێهاتووی و ویستی ئازادیی کۆمەڵگە، هێنانی ئایدیۆلۆژیا، هێنانی تەکنەلۆژیا و هێنانی هێز لەدەرەوەی سنوورەکانی خۆیەوە، هتد… بە جۆرێک لە جۆرەکان بۆ چارەسەر کردنی ئەو کێشانەی کە خوڵقاندوویانە. بەداخەوە ڕۆژ لە دوای رۆژ جگە لە ئاڵۆزیی، کێشەی و قەیرانی زیاتر لە ناوخۆی ئەم دەوڵەت-نەتەوانەدا کە لە رۆژهەڵەتی ناوەڕاستدا هەن نەیانتوانیوە کە ڕێگەچارەیەک بدۆزنەوە بۆ گەلانی ژێر دەستەی ئەو دەوڵەت-نەتەوانە.

  • داخوازی گەلانی ناوچەکە لە ئێستادا بووە بە ئاشتیی، دیموکراسیی، یەکسانیی و پێکەوە ژیان، هەروەک دەبینیین ئێستا رۆژئاوای کوردستان و باکوری سوریا گەلی کورد، عەرەب، سوریان، کلدان و بەتایبەتتر تورکمان، هەموویان بە یەکەوە لە ژێر سیستمێکدا بە ئازادیی ده‌ژین، تێروانینی ئێوە چییە لە سەر ئەم سیستمە؟

هاوژین مه‌لا ئه‌مین: بێگومان دەتوانم بڵێم لە دوای ئەو هەموو کارەسات و نەهامەتییانەی کە سیستمی دەوڵەت-نەتەوە بەسەر کۆمەڵگەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هێناویەتی،ئێستا تاکە ئومێد و تروسکاییەک بۆ چارەسەریی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ببینرێت بریتییە لە ئەو پرۆژە دیموکراسییەی کە لە رۆژئاوای کوردستان و باکوری سوریا جێگیربووە.  ئێستا تارادەیەک کەوتووه‌تە سەر پێی خۆی، سەرباری هەر تێبینی و سەرنجێک کە لە بارەیەوە هەمان بێت، هەروەها سەرباری هەموو ئەو دوژمنکاریی یانەی کە لە دەرەوە و لە ناوخۆ رووبەڕووی دەبێتەوە. هەروەها هەموو ئەو هێرش و هەڕەشانەی لە لایەن دەوڵەت-نەتەوەکانی ناوچەکەوە دەکرێتە سەری و لێیده‌کرێت، بەڵام دەبینین تاکە ئەزموونێکە کە باس لەوە دەکات کە مرۆڤایه‌تیی و گەلانی ناوچەکە بە هەموو جیاوازی ئیتنیکی، کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییانەی کە هەن، دەکرێت پێکەوە لە چوارچێوەی خۆبەڕێوەبەریی و خۆسەریی و ئیدارەیەکی دیموکراتیکی هاوبەشدا کە مافی هەموو پێکهاتە و کەمینە جیاوازەکان قبوڵبکات و ددانی پێدا بنێت. هەروەها دەرفەتی ئەوە بڕەخسێنێت مرۆڤ بتوانێت  لە چوارچێوەی ئەو ئیدارە و بەڕێوبەرێتییە هاوبەشەدا، مانیفێستی ئازادیی و یستی خۆی بەرامبەر بە گەلان و کەمینە و ئیتنیکەکانی تر بکات. پێکەوە بە هاوبەشی بتوانن ئەزموونێکی سەرکەوتوو بەرهەم بهێنن. بە بڕوای من ئەزموونی خۆڕێوەبەریی رۆژئاوای کوردستان و باکوری سوریا بە تایبەت لەم رووەوە تاکە تروسکاییەکی گەش و راستەقینەیە، ئێستا لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا مرۆڤ ده‌توانێت چاوی لێ بکات و چاوەڕوانی گەورەی لێی هەبێت. سەرەڕای هەموو ئەو هێرش وهەڕەشانەی لە لایەن دەوڵەتە زلهێزەکانی دونیا و دەوڵەتانی ناوچەکەوە له‌سەر ئەم ئەزموونە هه‌یه‌.

  • پرۆژەی خۆسەریی دیموکراتیک کە لە رۆژئاوای کوردستان ئێستا جێگربووە خۆی لە فیکری  عبدوڵا ئۆجالاندا دەبینێتەوە، هەروەها لەلایەن گەلانی ناوچەکەشەوە وەک رێگەی چارەسه‌ریی دەبینرێت، هەر بەم دواییانە لە وڵاتی لوبنان کۆنگره‌ “قەیرانی مەدەنیییەت و رێگە بەرەو نوێگەریی و دیموکراسیی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست”دا بەڕێوە چوو، بەڕێزیشتان یەکێک بوون لە ئەندامانی ئەو کۆنگره‌، ئایا پێکهاتە بەشداربووه‌کان نزیکایەتی لە کۆنگره‌ چۆن بوو؟

هاوژین مه‌لا ئه‌مین: بێگومان ئەو کۆنگرەیە وەک ئەوەی لە بەیاننامەی ئەنجامی کۆتایی کۆنگرەکەدا هاتبوو، لە راستییدا نموونەیەک بوو لە پێکەوە ژیان کە چۆن ده‌توانن کەمایەتی، ئیتنیکە جیاواز، نەتەوەکان، جیاوازییە سیاسیی، کۆمه‌ڵایه‌تیی و کولتوورە جیاوازەکان پێکەوە لە چوارچێوەیەکی لێک تێگەیشتن و کاری هەرەوەزییدا و داننان بە ئازادیی و بە مافەکانی یەکتریدا پێکەوە بژین. خۆشبەختانە تا رادەیەکی زۆر ئەوەی کە هەستی پێ دەکرا ئەو کەمایەتی و نەتەوانەی دیکە بە ئەرمەن، کلدان، ئاشووریی و پێکهاتە و نەتەوە جیاواز و رێکخراوە جیاوازەکانی ژنانەوە تەنانەت بە هەندێک پارتیی سیاسییەوە کە لەوێ ئامادەییان هەبوو، هەموویان پێداگرییان لەوە دەکرد کە چوارچێوەی ئەم ئایدیۆلۆژیا و فیکری نەتەوەی دیموکرات و شارستانی دیموکراتیکە، تا چەند دەتوانێت ببێتە چەترێک بۆ ئەوەی کە هەموو ئەو جیاوازیانە پێکەوە کۆ بکاتەوە، هەموومان بتوانیین ئەزموونێکی جیاوا لە دەمارگیریی و ئەزموونێکی جیاواز لە ئەو میراتە دوور و درێژەی شەڕ و پێکدادان کە لە ناوچەکەدا بە درێژای مێژوو روویانداوە پێکەوە ژیان بونیاد بنێین.

  • ئایا ئەو فیکر و سیستمه‌ی کە ئۆجالان رێبەرایەتی دەکات ئێستا له‌ رۆژئاوای کوردستان و باکوری سوریادا بەروونی دەبینرێت، ئایا چیی بکرێت بۆ ئەوەی ئەم سیستمە ببێتە مۆدێلێک؟

هاوژین مه‌لا ئه‌مین: بێگومان گرینگترین شت بۆ ئەوەی ئەم سیستمە ببێتە مۆدێلێک، بریتییە لەوەی کە ئەم فیکرە بڵاو بکرێتەوە و بانگەشەیەکی راستەقینەی بۆ بکرێت، گەلانی ناوچەکە و ئیتنیکەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هەروەها ئەو شارستانییەت و پێکهاتە راستەقینانەی کە نوێنەرایەتیی واقیعی شارستانیی و کۆمه‌ڵایه‌تیی و کولتووریی رۆژەهەڵاتی ناوەڕاست دەکەن بەباشی بتوانن لەم فیکرە و لەم سیستمە تێبگەن، ئەو پڕوپاگەندانەی کە لە دژی ئەم سیستمە دەکرێت لەلایەن هێزە جیاوازەکانەوە بە تایبەتی دەوڵەت-نەتەوە که‌ بۆ هەڵە تێگەیشتنه‌ لەم سیستمە، پێویستە ئەو پڕوپاگەندە و هەڵەتێگەیشتنانە بڕەوێنرێتەوە، ئەمەیش لە پێناوی تێگەیاندنی گەلانی ناوچەکە لە جەوهەری ئەم سیستمە و ناساندنی پڕۆژەکە وەک خۆی و نەهێشتنی ئەو هەڵە تێنەگەیشتنەیە بۆ سیستمەکە کە یەکێکە لە ئەرکە سەرەکییەکانی ئەم قۆناغە، ئەمەیش لە رێگەی راگەیاندن و کۆنگره‌ و کۆبوونەوە و کۆڕ و سیمینار و رێگەکانی بییرکردنەوە و بڵاوکردنەوەی فیکردەکرێت. بە بێ تێگەیشتنێکی قوڵ لە سروشتی ئەم پرۆژەیە و تیشک خستنە سەر تایبەتمەندییەکانی هەروەها جیاوازییەکانی لەگەڵ فۆڕمی دەوڵەت-نەتەوە، ئێمە ناتوانیین ئەو گەلانەی دیکە بە ئاسانی تێبگەینیین و بیان هێنینە ژێر باری قبوڵ کردنی ئەو ئەزموونەی  له‌ رۆژئاوای کوردستان و باکووری سوریا هەیە. لە دواتردا وەرگرتنی وەک مۆدێلێک بۆ چاولێکردن و پەیڕەو کردنی، پێش پەیڕەو کردنی ئەم مۆدێلە، لەراستییدا پێویستی بە پەروەردەکردنی بییری ئازاد و پەروەردەکردنی تاکی ئازاده‌ هەروەها رەواندنەوەی زهنییەتی دەمارگیریی نەتەوە پەرستیی ناسیۆنالیزمی یە، لەبەرئەوە بە بێ دەرباز بوون بە پەروەردەیەکی دیموکراسیی راستەقینە و بە بێ تێکۆشانێک لە پێناو نەهێشتنی کۆمەڵێکی زۆر لە ئەو بارودۆخە زهنیانەی کە مرۆڤی تیادا ده‌ژی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، بە هۆی ئەو ململانێ و کێشه‌کانەوە کە سیستمی دەوڵەت-نەتەوە دروستی کردووە، هەروەها پەرتکردنی کۆمەڵگە و ململانێی سیستمی سەرمایەداریی لە ناوچەکەدا دروستی کردووە، ئێمە ناتوانیین کە کادری راستەقینە و ئیرادەی راستەقینەمان هەبێت بۆ ئەوەی که‌ ئەو ئەزموونە پشتی پێ ببەسترێت، هەنگاو بەرەو فراوان بوونی بهاوێژێت، چونکە ئەو کێشەو گیروگرفتانەی سیستمی دەوڵەت-نەتەوە لە ناو سایکۆلۆژیای گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دروستی کردووە، هەرچەندە تا رادەیەکی زۆر گەلی کورد بە شێوەیەک لە شێوەکان لەم گرێیە رزگاری بوو بێت،بەڵام گەلانی دیکە کە سەیری ئەزموونی رۆژئاوای کوردستان دەکەن وەک ئەزموونی باڵادەستی کوردان لێیدەڕوانن. هەروەها بەجۆرێک لە دەوڵەت-نەتەوەی کوردان لێیدەڕوانن، بەشێوەیەک لە شێوەکان ئێستا ئەم هەڵە تێگەیشتنانە بەرامبەر بە ئەزموونی رۆژئاوای کوردستان هەیە، ئەزموونی رۆژئاوای کوردستان وەک ئەزمونێکی دەسەڵاتداریی تایبەت بە کوردان سەیری دەکرێت، لەلایەن دوژمنان و نەیارانی گەلی کوردەوە، یان ئەو گەلانەی کە بە هەڵە لەم سیستمە تێگەیشتوون، دەڵێن ئەزموونێکە بۆ دروست بوونی دەوڵەت نەتەوەیەکی دیکە یان خۆسەریی تایبەت بە کوردان لە پارچەیەک لە پارچەکانی تری کوردستان. لە کاتێکدا ئەزموونی رۆژئاوای کوردستان بە تایبەت لەو ساڵانەی رابردووودا توانیویەتی ئەوە بسەلمێنێ کە ئەزموونی پێکەوە ژیانی گەلانە و کاری هەرەوەزییە لە پێناو ئیرادەیەکی ئازاد و دیموکراسییدا، لە پێناو یەکتر قەبوڵکردن و بونیاد نانی ژیانیکی نوێ و جیاواز لەو فۆڕمە سەپێنراوەی دەوڵەت-نەتەوە دەیەوێت بیسەپێنێت بەسەر هەموو پێکهاتە جیاوازەکاندا.

  • عه‌بدوڵا ئۆجالان لە هەموو ئەو تیۆرانه‌ی کە پێشکەشی کردووە، بە تایبەتی تر ئەو تیۆرانه‌ینانەی کە لەسەر گەلی کورد هەیەتی لە بواری سیاسیی و سەربازییشدا، تیشک دەخاتە سەر یه‌کێنتییی نەتەوەیی لە ئێستادا کە دەسکەوتەکانی گەلی کورد لە مەترسییدایە بەتایبەت لە باشووری کوردستاندا، ئێوە هەڵوێستی هێزە کوردییەکان لەم نێوەندەدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟

هاوژین مه‌لا ئه‌مین: ئەو یه‌کێتیی نەتەوەییەی کە  عه‌بدوڵا ئۆجالان پێداگیری لەسەر دەکات، ئەو یه‌کێتییە نەتەوەییە نییە بەو تێگەیشتنەی کە لە زهنییەتی ئێمەدا جێگیر بووە، بەڵکو یه‌کێنتیی نەتەوەیی دیموکراتە. یه‌کێتییەکە کە هەموو گەلانی ناوچەکە و هەموو پێکهاتە و جیاوازییە ئیتنیکی و کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییەکان و کولتورییەکان دەتوانن لە سایەیدا یەکسان بن، لە دۆخێکی هەرەوەزیی راستەقینە و لە ئیرادەیەکی هاوبەشیی گەڵاڵە بوودا کە لە ئەنجامی پرۆسەیەکی دیموکراسیی و پرۆسەیەکی خۆڕێوەبەریی راستەقینەدا ده‌توانێت گەڵاڵە ببێت، بە بڕوای من بەشێکی زۆری ئەو هەڵوێستە نەخوازراو و دوژمنکارانەی کە لە لایەن هێزە سیاسییە کوردییەکانی ترەوە بەرامبەر بەم پرۆسەیە دەبینرێت، تاڕادەیەکی زۆری پەیوەندی بە ئایدیۆلۆژیای ناسیۆنالیستیی و بییرکردنەوەی کلاسیکی پارتیی سیاسیی کوردییەوە هەیە وەک هەموو پارتێکی سیاسیی دیکە لە ناوچەکەدا، سیستمی دەوڵەت-نەتەوە تەنها هەر ئەو تاوانە گەوەرەیەی نەکردووە کە لە ژێر چەتری خۆی و لە چوارچێوەیەکی دیاریکراودا گەلانی دیکەی چەوساندووه‌تەوە و ئیرادەی ئازادیی گەلانی شێواندووە، بەڵکو بزووتنەوەیەکی پێچەوانەی خۆی یان دژ بە خۆیشی دروست کردووە، کە هەڵگری هەمان عەقڵییەت و هەمان ئایدیۆلۆژی و هەمان تێڕوانینی دەوڵەت-نەتەوەی سەردەستە. بەشێوەیەک لە شێوەکان چۆن دەوڵەت-نەتەوە خەباتی کردووە و هەوڵیداوە و هۆکاری رەواو ناڕەوای بەکارهێناوە بۆ ئەوەی کەوا هاوشوناسییەک لە ناو چوارچێوەی سیاسیی خۆیدا دروست بکات، هەرەوەها هەموو نەتەوەکانی دیکەو جیاوازییە ئیتنیکییەکانی دیکە بسڕێتەوە، بە هەمان شێوە پەرچەکردارێک لەلایەن هەندێک لە پارتیی ناسیۆنالیستیی ناوچەکەشەوە هەیە، بۆ ئەوەی کەوا بە هەمان عەقڵییەت و بەهەمان ئایدیۆلۆژیا و بەهەمان تێڕوانین، بییر لە جوداخوازییەکی تر و بییر لە دروست کردنی شوناسێکی دیکە دەکەنەوە، پرۆژەی نەتەوەی دیموکرات بە بڕوای من حەقیقەتێکە کە دەکرێت هەموومان قسەی لەسەر بکەین و بە باشی لە گەلانی دیکە و لە گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تێبگەیەنن کە پرۆژەیەکە جیاواز لە پرۆژەی ئایدیۆلۆژیی نەتەوەی سەردەست، هەروەها جیاواز لەو پرۆژە ناسیۆنالیستییە کلاسیکییەی ئێستا پارتیی خاوەن رابردووی ناسیۆنالیستیی پەیرەوی دەکەن. هەندێک لەو دژایەتییانە و لەو قبوڵ نەکردنانە بەشێکی پەیوەندی بە تێنەگەیشتنەوە هەیە، بە بڕوای من لە لایەن پارتە کوردییەکانیشەوە جگە لە خۆ گرێدان بە ئیرادەی دوژمنەوە، هەروەها جگە لە بییرکردنەوە لە ژیانی سیاسیی لە دەرەوەی پێوەر و  و بەها و پرەنسیپە ئەخلاقییەکان، هەروەها چەندین هۆکاری دیکەی ئابووریی و سیاسیی پەیوەست بە فەلسەفەی ئەخلاقییش لە راستییدا تارادەیەکی زۆر پەیوەندی بە تێنەگەیشتنەوە هەیە لە پرۆژەکە، هەروەها پەیوەندی هەیە بە خۆ گرێدان بە پرۆژەی دەوڵەت-نەتەوە وە بە هەمان شێوە.

  • ئەو پەیوەندیانەی پارتە کوردییەکان لەگەڵ دوژمندا هەیانە و دژی ئەو سیستمەن هۆکاری تێنەگەیشتنە لە ئەو فیکرە یاخود هۆکاری خۆرادەستکردن بوونە بەو دەوڵەتانە؟

هاوژین مه‌لا ئه‌مین: بێگومان بەشێکی زۆری خۆڕادەست کردن بە ئیرادەی باڵادەستی ئەو دەوڵەتانە، هەروەها بەشێکی زۆری ئەو خۆڕادەستکردنانە بە هەژموونی ئەو دەوڵەتانەی لە ناوچەکەدان، بەشێکی زۆری خۆڕادەستکردن بوونە بە کۆمەڵێک بارودۆخی بەرژەوەندی خوازیانە کە ئەو هێزە ناسیۆنالیستییە کوردییانەی تێکەوتووە بە تایبەت لە باشووری کوردستاندا، بەرادەیەکی تریش پەیەوەندی هەیە بە لێکچونێکی ئایدیۆلۆژیی و عەقڵیی و زهنیی قووڵ هەیە لە نێوان دەوڵەت-نەتەوە سەردەستەکان لەگەڵ ئەو بزوتنەوە ناسیۆنالیستییە کلاسیکیانەی کە لە چوارچێوەی سیاسیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەشێوەیەکی گشتیی حەرەکەت دەکەن. بە جۆرێک لە جۆرەکان هەمان زهنییەت و هەمان عەقڵییەت هەڵسوکەوت دەکات بە بزوتنەوە سیاسییەکان. چی دەوڵەت نەتەوە چی ئەو بزوتنەوە ناڕازیانەی بە دەوڵەت-نەتەوە کە کلاسیکیین و لە چوارچێوە جوگرافیا جیاوازەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لە چالاکییدان، لێرەوە کاتێک کە مەسەلەی هێزو هاوسەنگیی هێز دێتە ئاراوە، ئەو هێزانەی کە باڵادەستن دەست دەگرن بەسەر هێزە لاوازەکان و ژێردەستیان دەکەن. ئەو هێزانەی کە توانایان زیاترە ئەو هێزەی کە باڵادەستیی زیاترە دەتوانێت کە هێزەکانی دیکە بخاتە ژێر رکێفی خۆیەوە و بە ئیرادەی خۆی و لە بەرژەوەندی خۆی دژ بە دەوڵەت-نەتەوەکانی دیکە، یاخود دژ بە ئایدیۆلۆژیا نەتەوەییەکانی دیکە بەکاری بهێنێت. لەبەر ئەوەی کە هەموو لە چوارچێوەی زهنییەتێکی دیاریکراودا هەڵدەسوڕێن کە زهنییەتی دەوڵەت-نەتەوەیە. زهنیەتی شوناسی باڵا دەستە زهنیەتی سەیرکردنی ئەوی دیکەیە وەک دوژمن، بەدەر لە ئەو پرەنسیپە ئەخلاقیی و سیاسییانەی کە پێویستە ژیانی سیاسیی ئێمە بەڕێوەبەرێت. بە ئەندازەیەکی زۆر ئەزموونی باشوری کوردستان و ئەو ئیدارە خۆجێییەی کە لەلایەن دوو ئایدیۆلۆژیاو دوو حیزبی نەتەوەیی کلاسیکییەوە کە باشووری کوردستان لە ئێستادا بەڕێوە دەبات کە پارتیی و یه‌کێتیین باشترین نموونەی روونن لەسەر ئەوەی کە چۆن زهنیەتی ناسیۆنالیستیی کلاسیکیی و سیاسەتکردن لە دەرەوەی پرەنسیپە ئەخلاقییەکان و خۆرادەستکردن بە مۆدێرنیتەی سەرمایەداریی و ئەو بەها و بەرژەوندی خوازیانەی کە تێیدایە، بووەتە هۆکاری ئەوەی کە دوژمنایەتی لە ناو کورددا لە بەرامبەر بە پرۆژەیەکی کوردی راستەقینە کە پرۆژەی چارەسەرییە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست ببێت، هەندێک لە هێزە سیاسییە کوردییەکان بەبێ ئەوەی ئاگایان لێبێت یان هۆشیارییەکیان هەبێت بەرامبەر بە ئەو بەرپرسیارێتییە مێژووییەی لە سەریانە دەکەونە بەرەی دوژمنەوە و لە پەیوەندیدا دەبن بەرامبەر بە ئەو ڕێگەچارە راستەقینەیە کە بۆ کێشەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێشنیار کراوە.

لە کۆتاییدا شتێک کە بە لامەوە گرینگە بریتییە لە جەخت کردنەوە لە هەندێک لە و بڕگەو بەندانەی کە له‌ دوا راگەیاندنی ئەو کۆنگره‌یه‌ی لوبناندا هەبوو کە بە بڕوای من زۆر دڵخۆشکەرن لە چەندین رووە، تاڕادەیەکی زۆر ووردە ووردە قبوڵکردنێک بۆ بییرۆکەی چارەسەری دیموکراسیی راستەقینە بۆ بییرۆکەی نەتەوەی دیموکرات بۆ هێڵی سێیەم دەبینرێت. لە پەیوەندییان بە کەمایەتییە نەتەوەییەکانی دیکەوە بە هەندێک پێکهاتەی گرینگەوە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستەوە گرینگی مێژوویی خۆی هەیە هەروەها تاڕادەیەکی زۆریش بە دۆزی  عه‌بدوڵا ئۆجالانەوە تێگەیشتنێکی راستەقینە هاتووه‌تە ئاراوە کە ئەم مرۆڤە نەک تەنها شۆڕشگێرێکی نەتەوەیی و ئازادیی خوازێکی نەتەوەیەک بێت بەڵکو بییرمەندێکی گەورەیە کە دەکرێت بییرکردنەوەکانی و ئەو پرۆژە چارەسەرییانەی کە خستوونیەتە روو دەکرێت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئەزموونێکی تازە بێتە ئاواوە کە شایستەی گەلانی ناوچەکە بێت و ڕێگەچارەیەک بێت بۆ تێپەراندنی ئەو گێژاو و قەیرانانەی کە لە ناوچەکەدا دروست بوون کە ساڵانێکه‌ نەتەوە و پێکهاتە جیاوازەکان پێوەی دەناڵێنن.

Leave a Reply

Your email address will not be published.