گۆشه‌ی ئازاد

بۆچی پارتی بەرامبەر بە توركیا بێدەنگە؟ ئەو سیاسەتە پارتی بەرەو كوێ دەبات؟

دیار غەریب

 

كاتێك كە پارتی زۆر پێداگری لەسەر ئەنجامدانی ڕیفراندۆم دەكرد، ئەوەی كە زۆر بەتوندی دژی ڕیفراندۆم وەستایەوەو بووە هەوێنی رێكەوتنێكی سێ قۆڵی لە نێوان توركیا، ئێراق و ئێراندا لە دژی ئەو پرۆسەیە ئەردۆغان و دەوڵەتی توركیا بوو. ئەوەی دەستپێشخەری كرد لە داخستنی سنوورەكانی بە ڕووی خەڵكی باشووردا دەوڵەتی توركیا بوو. ئەوەی بووە هۆی ئەوەی خەونی سەربەخۆیی ئابووری پارتی و حكومەتەكەی ببێتە سەراب و ڕیسەكەیان ببێتەوە بە خوری دەسەڵاتەكەی ئەردۆغان بوو. ئەوەی كە هەتا ئێستا ئابڵوقەی خستۆتە سەر فڕۆکەخانەی سلێمانی و ڕێگە نادات كۆمپانیاكانی فڕۆكەوانی ئاسمانی توركیا بەكار بهێنن بۆ گەشتكردن بۆ سلێمانی دەوڵەتی توركیاو حكومەتەكەی ئەردۆغانە. ئەو دەوڵەتەی كە لەساڵی 1992 دا لەهەموو دەوڵەتان زیاتر دژی هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێم و دروستكردنی حكومەتی هەرێم بوو دەوڵەتی توركیا بوو. هەر ئەوانیشن كە ماوە ماوە دووپاتی دەكەنەوە كە ئەوان هەڵەیان كردووە كە ڕێگەیانداوە لە باكوری ئێراقدا(بە زمانی ئەوان) حكومەتێك دروست ببێت و ئەو هەڵەیە چاك دەكەنەوەو ڕێگە نادەن بەسەریاندا تێپەڕ ببێت. واتە هەڕەشە دەكەن و لە كاتی ڕیفراندۆمیشدا بەئاشكرا كاریان بۆ ئەوە كرد.

ئەوەی كە 21 ساڵە ژمارەیەك بنكەی سەربازی لە باشووردا داناوەو هیچ حسابێك بۆ پارتی دیموكرات و حكومەتی هەرێم و سەروەریەكەی ناكات دەوڵەتی توركیایە. ئەوە دەوڵەتی توركیایە كە ڕۆژانە بەبیانوی جیاجیا خاك و خەڵكی باشووری كوردستان بۆمباران دەكات و هیچ حسابێك بۆ پارتی و حكومەتەكەی ناكات. ئەوە دەوڵەتی توركیایە بازاڕی باشووری كوردستانی بۆ خۆی قۆرخ كردووەو كردویەتی بە بازاڕێكی مەزنی بێ گومرگ و زۆرترین سوودی لێ وەردەگرێت. سەرەڕای ئەوانە كە داعش هێرشی كردە سەر شەنگال، مەخمور و ناوچەكانی تری باشوورو دەسەڵاتی پارتی كەوتنە بەردەم هەڕەشەوە توركیا نەك پشتی پارتی و حكومەتی هەرێمی نەگرت، بەڵكو بەهەموو شێوەیەك لەهەوڵی پاراستنی داعشدا بوو. لە ڕۆژی جەژنی قوربانیشدا باڵوێزی توركیا فاتح یڵدز لە كەركوك ڕایگەیاند كە كەركوك خاكی باب و باپیرانی ئەوانە.

بە پێچەوانەوەی هەڵوێستی دەوڵەتی توركیاوە، خەڵكی باكوری كوردستان هەر لەساڵانی شەستەكانەوە هەتا ئێستا هەمیشە پشتیوانی پارتی و دەسكەوتەكانی خەڵكی باشوریان كردووە. بە سەدان ڕۆڵەی قارەمان بەشداری خەباتی پێشمەرگایەتیان كردووەو گیانی خۆیان كردووە بە قوربانی بۆ پاراستنی پارتی و دەسكەوتەكانی باشوور. سەركردایەتی پارتی لەهەموان باشتر ئەمە دەزانن. چیاكانی باكور و گوندەكانی باكور هەمیشە خانەخوێی بەرپرسان و پێشمەرگەكانی پارتی و جوڵانەوەی باشوور بوون و هیچ كاتێك ئەوەشیان نەكردووە بە منەت بەسەر پارتی یان لایەنێكی ترەوە. لەكاتی ئەوەی كە پارتی و جوڵانەوەكانی باشوور توشی شكست بوون، خەڵكی باكور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا باوەشیان بۆ سەركردەو پێشمەرگەكانی پارتی و حزبەكانی ترو خەڵكی لێقەوماوی باشور كردۆتەوەو ئەوەشیان بە ئەركێكی نەتەوەیی و نیشتمانی خۆیان زانیوە.

لەو كاتەوەی پەكەکەش بووەتە هێزی پێشەنگی شۆڕش لە باكوری كوردستاندا ئەم هەڵوێستانە زیاتر و فراوانتر و ڕێكخراوتر بووە. هەر كەسێك ئەوە دەزانێت كە لە سەرەتای ساڵانی هەشتاكاندا پارتی دیموكرات پەراوێزخراوترین پارتی بوو لەسەر ئاستی كوردستان و جوڵانەوە شۆڕشگێڕیەكاندا. ئەوە پەكەكە بوو لە پێناوی دروستكردنی یەكڕیزی و یەكخستنی ماڵی كورددا ئامادەیی خۆی نیشانداو ڕێكەوتنی لەگەڵ پارتیدا ئەنجامدا، سەركردایەتی پارتی ئەو ڕاستیە دەزانن كە ئەو ڕێکەوتنە چەندە خزمەتی هەستانەوەی پارتی كردو پەكەكەش لە سەر ئەو ڕێكەوتنە چەندە ڕووبەڕووی ڕەخنە دەبێتەوە. لەدوای شكستی 1988 دا هەر كەسێك ئەوە دەزانێت كە ئەوە پەكەكە بوو هەموو توانا ڕیكخستنیەكانی خۆی خستە خزمەتی بەرەی كوردستانی و دۆزی گەلەكەمان لە باشوور. ئەو چالاكیانەی كە لە ئەوروپا بەپێشەنگایەتی پەكەكە ئەنجامدران بۆ شەرمەزاركردنی تاوانی ئەنفال و كیمابارانی كوردستان گەواهی ئەو ڕاستیانەن. لەكاتی ڕاپەڕینی بەهاری 1991 یشدا خەڵكی بادینان، بەتایبەتی خەڵكی زاخۆ ئاگاداری ئەوەن كە ڕۆڵی پەكەكە چەند بوو لەسەركەوتنی ڕاپەڕینی ئەو ناوچەدا. لە زۆربەی جێگاكان پێش ئەوەی پێشمەرگەكانی پارتی و بەرەی كوردستانی بگەنە ناوچەكە، گەریلاكانی پەكەكەو جەماوەر ئەو ناوچانەیان ڕزگار كرد. لە كاتی هەڵبژاردنی پەرلەمانی هەرێم و دروستكردنی حكومەتی هەرێمیشدا ئەوە پەكەكە بوو كە جەختی لەوە دەكردەوە كە دەرفەت گونجاوە بۆ ئەوەی كە پەرلەمان و حكومەتێكی نەتەوەیی دروست بكرێت و هەموو لایەنە كوردستانیەكانی هەر چوار بەشی كوردستان تێیدا بەشدار بن و سوود لە هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی سۆڤێت وەرگرن و دۆزی كورد وەكو دۆزێكی یەكگرتوو و بگرنە دەست. پەكەكە پێی وابوو هەڵوێستێكی وەها دۆزی كورد بەرەو چارەسەری دەبات و دەرفەتی ئەو كاتەی بۆ وەها هەنگاوێك بە لەبارو گونجاو دەبینی. بەڵام پارتی بەهۆی باش نەخوێندنەوەی بارودۆخەكەو لەژێر فشاری توركیادا خۆی لە وەها هەنگاوێك بەدوور گرت و بۆ ڕ‌ازی كردنی دڵی توركیا، هێرشی كردە سەر پەكەكە. ئەو پەكەكەی كە وەكو دارێك لە دوای ساڵی 1988 ەوە سێبەری بۆ دەكردن و بەرهەمی دەدانێ. لەساڵی 1994 بەدواشەوە هەر كەسێك دەزانێت، بەتایبەتیش سەركردایەتی پارتی و یەكێتی باشتر دەزانن كە پەكەكە چەندە هەوڵی دەدا كە شەڕی ناوخۆ لە نێوان پارتی و یەكێتی دا ڕاوەستێت و هاوپەیمانیەكی نەتەوەیی دروست بكرێت. لە كاتی هێرشی داعشیشدا بۆ سەر باشوور گەلی كوردستان ئەو ڕاستیە دەزانن كە پەكەكە چی ڕۆڵێكی بینی بۆ پاراستنی گەل و دەسكەوتەكانی گەل لە باشووردا. لێرەدا گرنگە ئەوەش بڵێین كە زۆر كەس لە باشووردا ڕەخنە لە پەكەكە دەگرن و دەڵێن دەبوایە ئەوەندە زوو هێزەكانی خۆی نەبردایە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داعش و دەڵێن با داعش هەولێری لە دەستی پارتی دەر بهێنایە ئەو كاتە پەكەكە موداخەلەی بكردایە باشتر بوو. دەڵێن پەكەکە بەو كارەی پارتی پاراست و ئەوە پەكەكە بوو كە نەیهێڵا پارتی و دەسەڵاتەكەی لەناو بچێت.

كاتێك ئەم ڕووداوو هەڵوێستانە دێنینە لای یەكتری توشی سەرسوڕمان دەبین و ئەو پرسە بە هۆشماندا دێت، كە ئایا بۆچی سەركردایەتی پارتی ئەوەندە بێدەنگن لەبەرامبەر توركیادا؟ لەوەش خراپتر ئەوەیە كە دێنەگۆو قسە دەكەن لەجێگەی ئەوەی وەكو هەڵوێستێكی نەتەوەیی داكۆكی لە دۆزی گەلەكەیان بكەن لە باكورو زەرزەنشتی سیاسەتەكانی دەوڵەتی توركیا بكەن، بەشێوەی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ هێرش دەكەنە سەر پەكەكەو هیچ شتێك لەسەر دەوڵەتی توركیا ناڵێن! لەدوا لێدوانی بەرپرسانی پارتی بۆ هێرشەكانی سەر شەنگال و تیرۆركردنی هەڤاڵ زەكی شەنگالیدا، بابەكر زێباری دەڵێت پەكەكە بووە بە بەڵا و بەهۆی پەكەكەوە عەبادی سەردانی توركیای كردووەو لەگەڵ ئەردۆغاندا ڕێكەوتووە بۆ ئەوەی خاڵە سنووریەكان بگرێت! مەحما خەلیلیش دەڵێت ئێمە ڕێگە نادەین كە پەکەكە شەنگال بكاتە مەیدانی یەكلاییكردنەوەی ململانێیەكانی لەگەڵ توركیادا! دەڵێی ئەو بەڕێزانە ئەوەیان بیر چۆتەوە كە ڕیفراندۆم ئەردۆغان و عەبادی گەیاندە یەكتر، نەك پەكەكە! هەروەها ئەو بەڕێزانە خۆیان لەوە بێ ئاگا دەكەن كە پەکەكە لە كەركوك نیەو كەچی فاتح یلدز دەچێت و بەخاكی باب و باپیرانی لەقەڵەم دەداو دەیكاتە مەیدان و ئەسپی سیاسی خۆیانی تێدا تاو دەدەن! واتە ئەوە توركیایە كێشەی لەگەڵ هەبوونی كورد و كوردی بە ئیرادەدا هەیەو هیچ شتێك بەناوی كوردو ئیرادەی كوردەوە پەسند ناكات، ئەوەشی خۆی لە گێل بكات یان بەڕاستی گێلە یان ترسنۆك و ناپاكە.

كاتێكیش بە وردی لە مێژووی پارتی دیموكرات لەدوای جوڵانەی ئەیلولی 1961 ەوە ورد ببینەوە، هۆكاری ئەو هەڵوێستانە بە ڕوونی دەبینین. ئەویش دەگەڕێتەوە بۆ دوو هۆكاری سەرەكی. یەكەمیان: سەركردایەتی پارتی خوێندنەوەیان بۆ ڕوداوەكانی دونیا، ناوچەكەو كوردستان زۆر كورتبین و تەنگبینەو ئەوەش وا دەكات كە نەتوانن ببنە خاوەنی ستراتیژو بە پێی رۆژو ماوە كورت سیاسەت دەكەن و ئەوەش دەیانخاتە ناو هەڵەو دەكەونە خزمەتی ستراتیژی خەڵكی ترەوە. دووەمیان: سەركردایەتی پارتی لە سیاسەتیاندا پشت بە خۆیان و گەلەكەیان نابەستن، بە پێچەوانەوە پشت بە هێزە دەرەكیەكان دەبەستن و ئەوەش وا دەكات كە هەمیشە لە هەوڵی ئەوەدا بن كە ئەو هێزانە لە خۆیان ڕازی بكەن. بەرپرسانی پارتی ئەم شێوازە كارو هەڵوێستەشیان ناوناوە سیاسەت و دەڵێن بەو شێوەیە ئێمە دەتوانین دۆست بۆ خۆمان و دۆزەكەمان پەیدا بكەین و لە كۆتاییدا سەر بکەوین. ئەو هەڵوێستانە كاریگەریان كردۆتە سەر لایەنەكانی تریش و بەشێكی زۆر لایەنەكانی سەر گۆڕەپانی باشوور ئەمەیان بۆ خۆیان كردۆتە ڕێباز. بێگومان مێژووی دوورو نزیكی پارتی و لایەنەكانی تریش سەلماندویەتی كە ئەو ڕێبازە ڕێبازێكی شكست خواردووەو ئەنجامەكەی بێجگە لە شكست شتێكی تر نیە.

وەكو تر ئەوەی سەرنج ڕاكێشە ئەوەیە كە لەم دواییانەدا دەوڵەتی توركیا دەرفەتی دا بە نێچیرڤان بارزانی كە بچێتە توركیاو دوای ئەو سەردانەش هاوشێوەی ساڵانی 1994-1998 لە لایەك داوا لە پارتی دەكات كە زیاتر پشتیوانی بكات بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەكەکە، لەلایەکی ترەوە فشار دەخاتە سەر یەكێتی و لایەنەكانی تر بۆ ئەوەی هاوكاری پارتی بكەن و پێكەوە دژی پەكەكە ڕابوەستن. توركیا پێی وایە هاوشێوەی ساڵی 1998 دەتوانێت پشتیوانی ئەمریكاو هێزە نێودەوڵەتیەكان بەدەست بهێنێت و دواتریش دەتوانن سوود لە پارتی و یەكێتی وەرگرن بۆ دژایەتی پەكەكەو بەو شێوەیە كۆتایی بە دۆزی كورد بهێنن. پارتیش هەتا ئاستێك پێی وایە توركیا هاوشێوەی ساڵی 1998 دەتوانێت داواكانی و سیاسەتەكانی خۆی سەر بخات و بۆ ئەوەی خۆشی بپارێزێت و نەكەوێتە بە گورزی توركیا وای بە باش دەبینێت كە خۆی بگونجێنێت لەگەڵ سیاسەتەكانی توركیاداو دەست بگرێت بە كڵاوەكەیەوە با نەیبات. بەڵام گرنگە كە سەركردایەتی پارتی لە بیریان نەچێت كە لە ساڵانی شەستەكان و حەفتاكانی سەدەی ڕابردووشدا لەبەرامبەر بە شای ئێران زۆر بە دڵسۆزییەوە ئەم سیاسەتەیان پەیڕەو كرد، بەڵام ئەنجامەکەی چی بوو هەموومان دەیزانین! لەساڵی 1992 شەوە لەبەرامبەر توركیادا بەوپەڕی دڵسۆزیەوە ئەو سیاسەتە بەڕێوە دەبەن، بەڵام هێرشەكانی داعش و ڕیفراندۆم سەلماندی كە كۆتایی ئەو سیاسەتە خێری بۆ پارتی و بۆ كوردیش تێدا نیە! هەربۆیە هەر كاتێك توركیا هەست بكات كە هەڕەشەی پەكەکەو دۆزی كوردی لە باكوردا لەسەر نیە، ئەوا پێویستی بە پارتی نامێنێت و كۆتایی بە خەونەكانی پارتیش دێنێت. بەڵام دەبێت ئەوەش بڵێین كە ڕەوشی كورد بە گشتی و پەكەكە لە باكور ئەو قۆناخەی تێپەڕ كردووە كە ئیتر دەوڵەتی توركیا بتوانێت نكۆڵی لێ بكات یان لە بن ناوی تیرۆردا گەلەكۆمەی لەسەر بكات. لەوەش زیاتر ئیتر دەوڵەتی توركیاو حكومەتی ئەردۆغان هاوشێوەی سەرەتای سەدەی بیستەم نەخۆش كەوتوون و توشی شێرپەنچەی سیاسی بوون و ڕزگاربوونیان تەنیاو تەنیا بە گۆڕینی سیاسەتیان دەبێت لەبەرامبەر ڕێبەر ئۆجالان و گەلی كورددا. هەر بۆیە گرنگە كە سەركردایەتی پارتی بەسیاسەتی خۆی و پەیوەندیەكانی لەگەڵ توركیادا بچێتەوەو هێلكەكانی خۆیان نەخەنە سەبەتەكەی ئەردۆغانەوە.

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: