karwan1ئاماده‌كردنی: كاروان كوردیی

 

خۆرهەڵاتی ناوەڕاست هەمیشە قوربانی دەستی ئاینگەرایی و سنوورپارێزیی و نەتەوەگەرایی بووە، كە بووەتە هۆی بەقوربانیكردنی بەردەوامی ناوچەكە و دواخستنی بۆ سەدان ساڵ، لەلایەكی ترەوە وڵاتپارێزیی و خیانەتیش وەك دوو چەمكی گرێدراو بە سنوور، وڵات و خاكەوە، هەمیشە لە ململانێدا بوون، خیانەت هەمیشە وەكو دێوەزمەیەك ڕووبەڕووی وڵاتپارێزیی وەستاوە و گەورەترین ئاستەنگ بووە لەپێش وڵاتپارێزیی.

لەم ڕاپۆرتەدا باس لەوە دەكەین، كە لە خۆرهەڵاتی ناوین و كوردستاندا تا چەند چەمكەكانی سنوور، خاك، وڵات، وڵاتپارێزیی و خیانەت پێویستییان بە سەرلەنوێ واتادانەوە و پێناسەكردنەوە هەیە.

سەرەڕای تێكەڵبوونی وڵاتپارێزیی و خیانەت، بەڵام لە سەردەمێكدا دەژین كە ناچارین هێڵێكی ڕوون لەنێوان خیانەت و وڵاتپارێزییدا بكێشین، ناچارین ڕوونی بكەینەوە كە چی خیانەتە و چی وڵاتپارێزییە، هەروەها پێویستە سەرلەنوێی چەمكەكانی سنوور و خاك و وڵات پێناسە بكەینەوە، ئەوان لە ئێستادا چی واتایەكیان هەیە و پێویستە چۆن لێیان بڕوانین و چۆن پێناسەیان بكەین.

 

سنوور، خاك، وڵات

سنوور یاخود چوارچێوەی وڵات، یان سنووری دەوڵەت، كە لە كۆتایی سەدەی 19 و سەرەتای سەدەی 20 بایەخێكی زۆری پێدرا و دیاریكردنی سنوور و دروستكردنی دەوڵەت لە هەموو شتێك گرنگتر بینرا، لەو چوارچێوەیەشدا لەپێناو دروستكردن و كێشانی سنوور ملیۆنان كەس كرانە قوربانی و دەریای خوێن هەڵسا، سنوور بووە پیرۆزترین چوارچێوە و چەمك كە دەبێت دەوڵەتی نوێ و گەل بە هەموو شێوەیەك بیپارێزن، بەو هۆیەشەوە چەندین دەوڵەتی نەتەوەیی دامەزرێنران، كە دەتوانین بە سەردەمی دەوڵەت-نەتەوە ناوی بەرین.

ئەو سنوورانە بوونە هۆی دابەشكردنی چەندین وڵات و دروستكردنی چەندین وڵاتی نوێ‌، كێشانی سنوور و دروستكردنی دەوڵەت كێشەی گەورەی لەنێوان نەتەوەكان دروست كرد، درزی زەبەلاحی خستەنێوان پێكەوەژیانی گەلانەوە، شەڕ و ناكۆكی و پێكدادانی چەندین ساڵەی دروست كرد، بەو هۆیەشەوە سەردەمێكی خوێناوی لەگەڵ كێشانی سنووری نێوان دەوڵەتەكان دەستی پێكرد.

سەرنج ڕاكێش نییە كاتێك دوو جەنگی جیهانی لە سەدەی بیستەمدا ڕوودەدات و ملیۆنان كەس لەو جەنگانەدا بوون بە قوربانی، چونكە هەمووی بۆ پاراستنی سنووری دەوڵەت و فراوانتركردنی سنوورە، داگیركاریی و خۆپاراستن، هێرش و بەرگری، سەدەیەكی خوێناویی لە مێژووی مرۆڤایەتی تۆمار كرد.

سنوور خاك و وڵاتی كردە گۆمی خوێن بۆ گەلان، خاك و وڵات سوتێنران و وێران كران لەپێناو پاراستنی سنوور، كرانە دۆزەخ بۆ مرۆڤەكان، مانەوەی خاك و وڵات بەسترایەوە بە هەبوون و پاراستنی سنوورەوە، بەوەش پێكەوەژیانی گەلان و پێشكەوتنی مرۆڤایەتی بۆ سەدان ساڵ دواخست.

سنوور كە لەلایەن دەوڵەت نەتەوەوە دروستكرا و بووە سەرەكیترین كۆڵەكەی پاراستنی دەوڵەت، لە هەمان كاتدا بووە زیندانێكی فراوان بۆ گەلان، چونكە دەوڵەت نەتەوە لەلایەن گروپێك یان بنەماڵەیەكەوە قۆرخ كرا و هەموو شتێكی وڵاتیان خستە خزمەتی خۆیانەوە، ژیانێكی شاهانەیان بۆ خۆیان و نەوەكانیان دابین كرد، لە كاتێكدا زۆرینەی كۆمەڵگە لە دۆخێكی سەختی ئابوری و بێكاری ژیانیان دەستپێكرد، ئەمە جگە لە نەبوونی ئازادیی و گوزارشت لە خۆكردن، دەوڵەت مافی ئەوەی بە خۆیدا هەموو ئەو كەس و جوڵانەوانە سەركوت بكات، كە ڕەخنە دەگرن و ڕووبەڕووی خراپەكارییەكانی دەوڵەت دەبنەوە، گرتن و لێدان و كوشتن و هەموو جۆرەكانی ئەشكەنجە و زوڵم دژی گەل بەڕێوەبران، ئیتر سنوور بە تەواوی بووە زیندانێك، لەلایەك شەڕ لەگەڵ نەتەوە و دەوڵەتەكانی دیكە بۆ پاراستنی سنوور، لە لایەكی دیكەوە سەركوتكردنی توڕەیی و ناڕەزایەتییەكانی ناوخۆ، ئەوانە دیارترین سیماكانی سەدەی بیستن، بەڵام ئەوانە ئەزەلیی نەبوون و زۆر درێژەیان نەكێشا، چونكە ناتوانرێت بۆ ماوەیەكی زۆر گەل هەڵبخەڵەتێنرێت و سەركەوت بكرێت، هەربۆیە دەوڵەت نەتەوەكان و سنوورە كێشراوە پیرۆزكراوەكان، وردە وردە بێواتا بوون و تێڕانین بۆ سنوور و وڵات و خاك گۆڕانیان بەسەردا هات.

سەردەی 21 سەدەی بێواتابوونی سنوور و سەرلەنوێ‌ واتادانەوەیە بە چەمكەكانی خاك و وڵات و نیشتمان، ئەوروپا دوای چەندین جەنگی خوێناوی گەیشتە ئەو ئاستەی كە سنوورەكانی بە شێوەیەك كاڵكردەوە، كە بە یەك ناسنامە تاكێك دەتوانێت تەواوی وڵاتانی ئەوروپا بگەڕێت، ئەوان دەریایەك خوێنیان بۆ پاراستنی ئەو سنوورانە ڕژاند، بەڵام ئێستا ئیتر سنوور هەرگیز ئەو پیرۆزییەی جارانی نەماوە، ئەوەی گرنگە پێشخسستن و بەرزكردنەوەی ئاستی گوزەران و ژیانی خەڵكە، دروستكردنی سیستمێكی بەڕێوەبردنە كە گەل بتوانێت خۆی خۆی بپارێزێت.

ئێستا كاتی ئەوەیە كە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سنوور و خاك و وڵات بە جۆرێكی تر پێناسە بكرێنەوە، ئەو نەفرەتەی سنوور لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ گەلانی هێنا، ئیتر كۆتایی بێت، گەلانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەورەترین قوربانی سنوور و بە هەڵە لێكدانەوەی خاك و وڵاتن، لەو نێوەشدا گەلی كورد سەرەكیترین قوربانییە.

كوردستان كە دوو جار دابەشكراوە، جارێك لە شەڕی چاڵدێران لەنێوان عوسمانی و سەفەوی لە ساڵی 1514 دابەشكرا، جاری دووەمیش لە سەرەتای سەدەی بیستەم لەنێوان عێراق و ئێران و توركیا و سوریا بە هاوكاری وڵاتانی زلهێزی وەك بەریتانیا و فەرەنسا لە ساڵی 1920 كان دابەشكرا.

دابەشكردنی كوردستان تەنها دابەشكردنێكی جوگرافی نەبوو، بەڵكو دابەشكردنێكی سیاسی و كۆمەڵاتی و ئابوری بوو، كە ئامانج لێی بە یەكجاری تواندنەوە و سڕینەوەی كورد بوو لەنێوان سنووری ئەو چوار دەوڵەتەدا، كورد ئەگەر بەرخۆدانی نەكردایە و چیا بەرفراوان و سەخت و بڵندەكانی نەبووایە، ئیستا بوونی نەمابوو، كۆتایی هاتبوو، بەڵكو ببوە قوربانی پاراستنی سنووری نەفرەتیی ئەو چوار وڵاتە و بەرژەوەندی وڵاتانی زلهێزی جیهانیی.

ئێستا كوردستان هێشتا بە دابەشكراوی ماوەتەوە، لە دوای ئەو دابەشكردنانەوە گەلی كورد توشی زۆر هێرشی لەناوبردن و جینۆسایدی جیاواز بووەتەوە، كۆمەڵكوژیی گەورە لەسەر گەلی كورد پێكهات، بە هەزاران زیندە بەچاڵ و كوشتنی بە كۆمەڵ و سوتاندنی گوند و ڕاماڵین لە زێدی باو و باپیران، كورد گەلێكە كە تراژیدیاكانی نەنوسراوەتەوە، بەسەرهات و نەهامەتییەكانی هێشتا بە شاراوەیی ماوەتەوە.

بەڵام سەرەڕای ئەوانەش كورد ئێستا خاوەنی پرۆژەیەكە كە پرۆژەیەكی نوێیە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، كە نەك تەنها گەلی كورد ڕزگار دەكات، بەڵكو فریادڕەسێكە بۆ گەلانی دیكەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، چونكە گەلانی دیكەش بوونەتە قوربانی دەوڵەت نەتەوە و پاراستنی سنوور و قەتیسكردنی خاك و وڵات لە چوارچێوەی سنووری دەوڵەتی نەتەوە، داهاتێكی زۆری گەلان بۆ كڕینی بۆمب سەرف دەكرێت و بۆ پاراستنی سنوور دەتەقێنرێت، ئەوەش ئابوری وڵات توشی داتەپین دەكات و هەزاران كەس بێكار دەكات.

بەڵام گەلی كورد ئەگەرچی هێشتا لەژێر مەترسی هێرش و داگیركارییدایە، لەگەڵ ئەوەشدا تێكۆشانی بۆ دیموكراتی و پێكەوەژیانی گەلان بەردەوامە و لە ئێستادا پێشەنگی چەسپاندنی سیستمی نەتەوەی دیموكراتییە، كە لە باكوری سوریاوە دەستی پێكردوە و بە تەواوی ناوچەكەدا بڵاودەبێتەوە، ئەوە دەتوانێت ئەوە بخاتەڕوو، كە گەلان بە بێ‌ ئەوەی سنوور بكەنە كێشە، دەتوانن لەسەر خاكێك و لە چوارچێوەی وڵاتێكدا پێكەوە بە ئاشتی و ئازادیی بژین، بەو شێوەیەش سنوورەكان ئەو پیرۆزی و نەفرەتیەیان نامێنێت و دەوڵەت نەتەوە بێ‌ واتا دەبێت، ئیتر ئەو هەموو هێز و داهاتە بۆ پاراستنی سنوور بەفیڕۆ دەدرێت، دەخرێتە خزمەت پێشخستنی وڵات و بەهێزكردنی گەلەوە.

 

وڵاتپارێزیی و خیانەت

ئەوە وڵاتپارێزییە، كە تاك و گەل بۆ پێكەوەژیان و ئازادیی تێكۆشان بكەن و پاراستن و پیرۆزكردنی سنوورێكی تەنگ و دیاریكراو ڕەتبكەنەوە، وڵاتپارێزیی مانایەكی زۆر فراوانتری هەیە، كە زۆر دوورە لە نەتەوەپەرستی و فاشیزمەوە، وڵاتپارێزیی تەواو پێچەوانەی دەوڵەتپارێزییە، لە وڵاتپارێزییدا بە تەواوی گەل بە بنەما دەگیرێت و هەموو شتێك بە پێی بەرژەوەندییەكانی گەل و وڵات هەڵدەسەنگێنرێت و پەسەند دەكرێت.

وڵاتپارێزیی ئەو تێگەیشتنە نوێیەیە بۆ وڵات و نیشتمان و خاك كە پێویستە بە هەموو شێوەیەك گرنگی پێ‌ بدرێت و بەناو كۆمەڵگەدا بڵاوبكرێتەوە، وڵاتپارێزیی بەرپرسیارێتی تاك و كۆمەڵگەیە بەرامبەر بە ژینگە، بەرامبەر بە دۆخی كۆمەڵایەتی و ئابوری وڵات، بەرامبەر بە تێكۆشان بۆ ڕاستكردنەوەی سیاسەتی چەوتی دەسەڵات، هەڵوێست نیشاندانە بەرامبەر بەوانەی كە توندوتیژی دژی ژنان و منداڵان ئەنجام دەدەن، وڵاتپارێزیی بەرپرسیارێتیەكی زۆر فراوانترە كە سنووری دەوڵەت و دەسەڵاتی تەنگی دەوڵەت نەتەوە تێدەپەڕێنێ‌.

بەڵام لێرە لە باشووری كوردستان، جۆرێك لە تێكەڵیی لەنێوان وڵاتپارێزیی و خیانەت دورست بووە، كە بەرچاوی زۆربەی كۆمەڵگەی تاریك كردووە و زەحمەتی دەبینن لە جیاكردنەوەی وڵاتپارێزیی لە خیانەت، بەشێك لەوانە كە پێشتر بانگەشەی شۆڕِشگێڕێتی و وڵاتپارێزیی و ئازادییان دەكرد، ئێستا بوونەتە خیانەتكاری گەورە، بوونەتە وێرانكردنی جەوهەری وڵاتپارێزیی و بڵاوكردنەوەی بێهیوایی.

بەشێك لە دەسەڵاتداران لە قسە و وتارەكانیاندا باسی وڵات و نیشتمانپەروەریی دەكەن، باسی بەرژەوەندی گەل و ئێستا و چارەنوسی گەل دەكەن، بەڵام لە كرداردا خیانەتكاری هەرە گەورەن و هۆكاری ئەوەن كە چارەنوسی گەل و وڵات بەرەو نادیاریی بڕوات، خیانەتی گەورە ئەوەیە كار بكەیت بۆ ئەوەی وێنەی وڵاتپارێزیی بشێوێنیت و ئەوە تێك بدەیت كە كێ‌ خیانەتكارە و كێ‌ وڵاتپارێزە.

باشووری كوردستان بە دۆخێكی زۆر زەحمەت و ئاڵۆزدا تێدەپەڕێت، بە دۆخێكدا كە هەرگیز بێهیوایی بەو شێوەیەی ئێستای بە خۆیەوە نەبینیوە، بیهیواییەك كە هەرگیز دەوڵەتانی داگیركەر پێشتر نەیانتوانیوە بێهیوایی و بێ ئومێدی بەو شێوەیە لە ناخی مرۆڤی كوردا بچێنن، خیانەتی هەرە گەورە ئەوەیە، كە ئەوەی داگیركەر و دوژمنی گەل و نیشتمان بۆی تەواو نەكرا، تۆ بۆی تەواو بكەیت، دۆخێك دروست كراوە بە لای زۆربەی خەڵكەوە دیار نییە كێ‌ خیانەتكارە و كێ‌ وڵاتپارێزە، كێ‌ بۆ وڵات تێكۆشان دەكات و فیداكاریی دەكات و كێ‌ بۆ بنەماڵە و گیرفان و بەرژەوەندی تایبەتی خۆی وڵات دەفرۆشێت.

ئێستا لە باشووری كوردستان، سەرەڕای جێهێشتنی وڵات و ڕووكردن لە ئەوروپا، كوشتن و خۆكوشتنیش بووەتە دیاردە و ڕۆژانە هەواڵی كوشتن و خۆكوشتن دەبین، ئەم دەسەڵات و شێوازی حكومڕانییە، كە وڵاتی بەم دۆخەیە گەیاندووە، گەورەترین خیانەتی لە خوێنی شەهیدان و ڕەجی گەل و قوربانییەكانی كردووە، گەلێك كە هەموو ژیانی بە تراژیدیا و جینۆساید و كۆمەڵكوژیدا تێپەڕیوە و لە لێواری لەناوچوون گەڕاوەتەوە، گەورەترین تاوان و خیانەتە بەم دۆخە بگەیەنرێت، ئەوەی پێشتر كۆمەڵكوژیی و جینۆساید نەیتوانی بیكات، ئێستا دەسەڵاتی "كوردی" دەیكات.

خیانەت ئەو نەخۆشیە كوشندەیەیە كە لە باشووری كوردستان ئەگەر بنبڕ نەكرێت، ئەوا بە تەواوی سەری هەرێمەكە دەخوات و كۆتایی پێدێنێت، سەری هەرێمێك دەخوات كە دەریایەك خوێنی بۆ ئازادیی و شكۆمەندی ڕژاندووە.

خیانەت تێكەڵ بە نەتەوەپەرستی سەرەتایی و شۆفێنیزم كراوە، بە شێوەیەك دەیانەوێت بە نەتەوەپەرستی و چاندنی تۆوی شۆفێنیستی، خیانەتی خۆیان بشارنەوە، خیانەتێك كە نەك تەنها خۆیان، بەڵكو ڕۆژێك سەری نەوەكانیشیان دەخوات.

لە هیچ وڵاتێكدا سوكایەتی و بێ ڕێزی بە قوربانییەكانی بەم شێوەیە نەكراوە، نەوەكانی ئەنفال و هەڵەبجە نیشتمان جێدەهێڵن و خۆیان دەدەنە دەست چارەنوسێكی نادیار، لە لایەكی تریشەوە سیاسەتێكی ناوچەیی تەنگ بەڕێوەدەبرێت، كە بەردەوام هەوڵی دروستكردنی ئاگری شەڕی شۆڤێنیستی و نەتەوەچێتی دواكەوتوو دەدات.

ئیتر كاتی ئەوە هاتووە هێڵی خیانەت بە تەواوی جیابكرێتەوە و ڕوون بكرێتەوە، ئەو تێكەڵبوونەی خیانەت و وڵاتپارێزیی، پێش هەر كەس سوكایەتییە بە فیداكاریی و شەهیدەكانی ڕابردوو، سوكایەتییە بە زەحمەتی و قوربانییەكانی ڕابردووی ئەم نیشتمانە.

وڵاتپارێزییەكی ڕاست و دروست دەتوانێت وڵات لە هەرچی قەیران و نەهامەتیە ڕزگار بكات، وڵاتپارێزییەك لەسەر بنەمای نەتەوەی دیموكراتی و ژینگەپارێزیی و ئازادیی ڕەگەزیی دەتوانێت نیشتمان زۆر پێش بخات، دەتوانێت وڵات لە دۆزەخەوە بگۆڕێت بۆ بەهەشتێك، كە نەوەكانی بە ئازادیی و سەربەرزیی تێیدا بژین، لە چوارچێوەی سیستمێكی بەو شێوەیە گەل خۆی بەهێز دەبێت و خۆی دەتوانێت خۆی بپارێزێت، هەروەها نەتەوە و پێكهاتەكانی دراوسێش نەك دژایەتی، بەڵكو خۆیان بەرگریی لە وڵات دەكەن.

بۆیە لە كۆتاییدا پێویستە بڵێین، كە خیانەت سەری وڵات دەخوات، بەڵام وڵاتپارێزیی، وڵات سەربەرز و سەرفراز و پێشكەوتوو دەكات.

Leave a Reply

Your email address will not be published.