رێبوار ره‌شید

 

که‌واته‌ ناوه‌ندی تیئۆری فێمێنیستیی ئه‌وه‌یه‌ که‌ جنس و ده‌سته‌ڵات به‌ شێوه‌یه‌ک پێکه‌وه‌ گرێدراون که‌ ئافره‌تان سیسته‌ماتیکیانه‌ بنده‌ست ده‌کرێن. ڕه‌وته‌ (کۆنتێکسته‌) کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییه‌که‌ مانا و بایه‌خی جیاوازیی جنسیی دروست ده‌کات، ده‌هێڵێته‌وه‌ و ده‌گۆڕێت. به‌و شێوه‌یه‌ش پێوه‌ندیه‌ جنسیه‌ نابه‌رابه‌ره‌که‌ کرده‌ی نیزامێکی ده‌سته‌ڵاتی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییه‌.

فێمێنیستی جۆراوجۆر به‌ شێوه‌ی جودا تێگه‌یشتنی خۆیان له‌ جنس وه‌ک نیزامێکی ده‌سته‌ڵات ده‌رده‌بڕن. جیاوازیه‌کان له‌ بابه‌ت ئه‌وه‌‌یه‌ که‌ چی بناخه‌ی نیزامی ده‌سته‌ڵاتی جنسگه‌رییه‌، هه‌روه‌ها چۆن و له‌سه‌ر چ ئاستێک ئه‌و نیزامه‌ ده‌هێڵرێته‌وه‌ و ده‌گۆڕدرێت. ئیڤۆن هیردمان Yvonne Hirdman چه‌مکێک به‌کار ده‌بات که‌ پێی ده‌ڵێت سیسته‌می جێنده‌ر تا به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌ بتوانێت باسی ئه‌و نیزامه‌ له‌سه‌ر ئاستی سیسته‌مێکی به‌رفراوان بکات.

 

سیسته‌می جێنده‌ر ده‌بێت وه‌ک ستروکتورێکی ده‌ینامیکی (وه‌ک سیسته‌م) لێیتێبگه‌یرێت؛ ناوێکه‌ بۆ "ته‌ونێک" له‌ پرۆسه‌، دیارده‌، چه‌مک و چاوه‌ڕوانیی که‌ له‌ ڕێگای پێوه‌ندیی ناوه‌کی خۆیانه‌وه‌ شێوه‌یه‌ک له‌ هێزێکی ستروکتوریی و ڕێساگه‌ریی دروست ده‌که‌ن. به‌م شێوه‌یه‌ سیسته‌می جێنده‌ر بریتیه‌ له‌ نیزامێکی ستروکتوریی جنس که‌ له‌سه‌ر جیاوازیی جنسیی دامه‌زراوه‌. ئه‌م نیزامه‌ فره‌ سه‌ره‌کییه‌ هه‌روه‌ها بووه‌ به‌ پێشمه‌رجی نیزامی کۆمه‌ڵایه‌تیی و ڕێکخستنیی دیکه‌ش له‌ کۆمه‌ڵگادا. ڕیزبه‌ندیکردنی مرۆڤ له‌ جێنده‌رـدا بووه‌ به‌ بناخه‌ بۆ نیزامه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیی، ئابووریی و سیاسییه‌کان. (Hirdman 1988:51)

 

سیسته‌می جێنده‌ر له‌سه‌ر دوو پرنسیپی کۆڵه‌که‌یی یان "لۆژیکیی" به‌نده‌. یه‌که‌میان له‌یه‌ک دوورهێشتنه‌وه‌ی دوو جنسه‌که‌یه‌، واته‌ ئه‌و بیره‌ی که‌ نابێت چه‌مکی ئافره‌تیی و پیاوانه‌ تێکه‌ڵ بکرێن. لۆژیکه‌که‌ی دیکه‌ هیرارشی (پله‌داریی) جنسه‌، که‌ پیاو وه‌ک جۆره‌ "ئاسایی ـ ـه‌که‌" و ئافره‌تیش وه‌ک جۆره‌ "لاده‌ر ـ ـه‌که‌" شێوه‌یان پێ دراوه‌. هه‌ردوو لۆژیکه‌که‌ پێکه‌وه‌ گرێدراون. هیرارشی جنس ـ ئه‌و ڕاستیه‌ی که‌ پیاو کراوه‌ به‌ پێوه‌ر بۆ جۆری مرۆڤ ـ خۆی به‌و له‌یه‌ک دوور ڕاگرتنه‌ی دوو جنسه‌که‌، ئافره‌ت و پیاو، ڕاگرتووه‌. (Hirdman 1988)

له‌ تیئۆری هیردماندا هاوکات که‌ تێگه‌یشتن له‌ سیسته‌می جێنده‌ر به‌ پله‌ی یه‌که‌م به‌نده‌ به‌ وێناکردن، چاوه‌ڕووانیه‌کان و مه‌زه‌نه‌ی بیره‌وه‌یه‌وه‌، ئه‌وا فێمێنیستانی دیکه‌ باوه‌ڕیان وایه‌ که‌ ده‌بێت له‌ ئاستێکی پتر کۆنکرێتدا به‌ دوای بنچینه‌ی نیزامه‌که‌دا بگه‌ڕێین؛ بۆ نموونه‌ له‌ کاردا، له‌ که‌شی نه‌وه‌نانه‌وه‌دا (منداڵدروستکردن/ خێزان) یان له‌ ژیانی سێکس دا. ئه‌و فێمێنیستانه‌ی که‌ کاریگه‌ریی بیری مارکسیستیی و سۆشیالیستییان له‌سه‌ره‌ پێ داده‌گرن که‌ کار دابه‌شکردنی جنسیی ئه‌و ئامرازه‌یه‌ که‌ له‌ کۆمه‌ڵگادا پایه‌ی جودای پیاو و ئافره‌ت ڕاده‌گرێت.٣ بناخه‌ی چه‌مکی پیاوانه‌ و ژنانه‌ له‌وێدایه‌ که‌ ئافره‌تان له‌ بواری نه‌وه‌خستنه‌وه‌ی تایبه‌تییدا کارده‌که‌ن، به‌رپرسیاری ماڵ، منداڵ و پیرن، هاوکات که‌ پیاوان له‌ به‌رهه‌مهێانه‌ "گشتییه‌که‌دا" کار ده‌که‌ن.

 

تێڕوانینیه‌ مارکسیستیه‌که‌ […] ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌توانرێت ڕاستی پێناسه‌کردنی پیاو و ئافره‌ت له‌ دابه‌شکردنی جنسیانه‌ی کاردا ڕوون بکرێته‌وه‌ که‌ له‌ ناو کۆمه‌ڵێک ئاکار و هه‌ڵسوکه‌وت و دامه‌زراوه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی و کولتورییدا جێی پێ دراوه‌. ئه‌مه‌ش ده‌کرێت له‌ به‌رده‌وامیدا بخرێنه‌ ناو تیئۆریه‌ک که‌ ده‌توانێت دابه‌شکردنی جنسیانه‌ی/کۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی کار ڕوون بکاته‌وه‌. […] له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کدا که‌ جیاوازی دابه‌شکردنی جنسیانه‌ی کار به‌ به‌رفراوانی هه‌یه‌، ئه‌وا بێگومان پێناسه‌کردنی جیاوازی پیاوان و ئافره‌تانیش ڕاستیه‌که‌. (Holmstrom 1984:465)

 

ئه‌گه‌ر دابه‌شکردنی کار له‌ نێوان جنسه‌کاندا خاو بکرێته‌وه‌ یان بگۆڕدرێت، ئه‌وا گۆڕانی نیزامێکی ده‌سته‌ڵاتی جنسیی ـ که‌م یان زۆرتر ئۆتۆماتیکی ـ شوێن پێی ئه‌و گۆڕانکارییه‌ هه‌ڵ ده‌گرێت. ئه‌گه‌ر هیچ دابه‌شکردنێکی جنسیانه‌ی کار نه‌بووایه‌، ئه‌وا هیچ نیزامێکی ده‌سته‌ڵاتی هیرارشی جنسیش نه‌ده‌بوو.

له‌ تیئۆری فێمێنیزمی ڕادیکالدا ژیانی سێکسی (سێکسیوالیتی) هه‌ر هه‌مان ڕۆڵی ناوه‌ندیی هه‌یه‌ وه‌ک چۆن له‌ مارکسیزمدا کار هه‌یه‌تی. ژیانی سێکسی، به‌و شێوه‌یه‌ی که‌ له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کدا شێوه‌ی/ فۆرمی پێ ده‌درێت، مۆرکی باڵاده‌ستیی پیاوان هه‌ڵده‌گرێت و ئامرازێکه‌ له‌ ده‌ستی پیاواندایه‌. ژیانی سێکسی هێزێکی سرووشتیی، غه‌ریزه‌یه‌کی ئاژه‌ڵیی یان ڕه‌مه‌کیه‌کی ساده‌ نییه‌، به‌ڵکو پێکهێنراوێکی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییه‌ که‌ نیزامی ده‌سته‌ڵاتی جنسیی به ‌پێوه‌ ڕاده‌گرێت. ئه‌م‌ نێوپێوه‌ندیه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسییه‌ له‌ که‌شی خێزاندا، که‌شێک که‌ ئافره‌ت تیایدا دووچاری زه‌بروزه‌نگ و تێسره‌واندن ده‌بێت، و له‌ ڕێگای پۆرنۆگرافیی (ڕووتگه‌ریی)، سوزانێتی و فۆرمی دیکه‌ی به‌ سێکسیکردنی هه‌موو شتێک و سووکایه‌تی پێکردنه‌وه‌، ڕووده‌دات.

فێمێنیسته‌ڕادیکاله‌کان به‌م قسانه‌ مه‌به‌ستیان ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌سته‌ڵاتی پیاو له‌ پێش هه‌موو شتێکدا له‌ هه‌بوونی ئه‌و ماف و  و هه‌لانه‌دا  خۆی ده‌رده‌خات که‌ به‌ هۆیانه‌وه‌ پیاوان ده‌توانن و بۆیان هه‌یه‌ پێناسه‌ بکه‌ن که‌ چی سێکسه‌ و که‌ سێکس بۆ ئه‌وه‌ی سێکس بێت ده‌بێت چۆن بێت. ئه‌م ڕاستییه‌ شتێکه‌ که‌ به‌ ڕوونی له‌ دیدی گشتییدا له‌سه‌ر زه‌وتکردنی سێکسی به‌یان ده‌کردرێت. که‌ زه‌وتکردن  زه‌وتکردنه‌ یان نا، به‌ زه‌وتکردن دابنرێت یان نا، شتێکه‌ که‌ به‌ ته‌واوی له‌ ڕووانگه‌ی پیاوه‌وه‌ هه‌ڵ ده‌سه‌نگێندرێت. ته‌نیا کاتێک زه‌وتکردن به‌ زه‌وتکردن ده‌بینرێت که‌ پیاوێک سێکس بکات هه‌رچه‌نده‌ که‌ به‌ باشی حاڵی ببێت ـ پیاوێکی واش ده‌بێت له‌و دۆخه‌دا ئه‌وه‌ تێ بگات – که‌ ئافره‌ته‌که‌ هه‌ر به‌ ڕاستیی نایەوێت سێکس بکات.

ته‌نانه‌ت کاتێک که‌ هیچ نیشانه‌یه‌کیش دیار نه‌بێت که‌ ئافره‌ته‌که‌ به‌ڕاستی خوازیاری كردنی سێکسه‌، هه‌ر وا داده‌نرێت که‌ ئافره‌ته‌که‌ سێکس ده‌خوازێت. پێویست به‌وه‌ ناکات ئافره‌تان بڵێن "به‌ڵێ" بۆ ئه‌وه‌ی وا دابنرێت که‌ سێکس ده‌خوازن.

نه‌خێر، "دۆخی ئاسایی" ئافره‌تان ئه‌وه‌یه‌ که‌ به‌ بێ هیچ ئه‌ملاولا و لایه‌ک وا داده‌نرێت کە ئەوان هه‌میشه‌ خوازیاری سێکس کردن بن. ته‌نیا له‌و بارودۆخه‌دا که‌ پیاوه‌که‌ حاڵی ده‌بێت که‌ ئافرته‌که‌ له‌و ده‌مه‌دا له‌ "دۆخه‌ئاساییه‌که‌ی خۆی" لای داوه‌، ئه‌وا سێکس به‌ "زه‌وتکردن" داده‌نرێت. ئافره‌ته‌که‌ خۆی له‌ ڕاستییدا چۆن له‌ ڕووداوه‌که‌دا ده‌ژی شتێکه‌ هه‌رگیز ناتوانێت له‌و بڕیاره‌دا ده‌وری هه‌بێت که‌ ئه‌و کاره‌ به‌ زه‌وتکردن دابنرێت یان نا.

له‌ کۆمه‌ڵگایه‌کی نابه‌رابه‌ری جنسییدا سێکس ده‌ربڕینێکی نۆرمی پیاوانه‌یه‌. ئه‌وه‌ش ئه‌و نۆرمه‌یه‌ که‌ دۆخی بنده‌ستیی ئافره‌تان به‌ شتێکی هه‌وه‌سهه‌ستێن و زه‌وقهه‌ستێن ده‌بینێت.

 

ئه‌و‌ی که‌ ده‌بێت به‌ شێوه‌پێناسه‌ی ئافره‌ت ئه‌وه‌یه‌ که‌ چی هه‌وه‌سی پیاو هه‌ڵده‌ستێنێت، واته‌ هه‌موو شتێکی هه‌موو ئافره‌تێک. کیژه‌ به‌ حه‌یا و به‌ ئابڕووه‌کان، ئه‌وانه‌ی به‌ سه‌رمۆر داده‌نرێن، وێستاو له‌سه‌ر ئه‌و پله‌ سه‌کۆ ڕه‌ووشتیه‌ی که‌ ئاخریه‌که‌ی هه‌ر له‌ سه‌ری ڕاده‌کێشرێنه‌ خوار "ئاره‌زووبزووێنن". کیژه‌ به‌دڕوو و سۆزانییه‌کان تووڕه‌که‌ر و "جووکده‌رن" و شایانی هه‌ر چییه‌کن لێیان بکرێت. به‌کۆمه‌ڵایه‌تیکردنی جێنده‌ر ئه‌و پرۆسه‌یه‌یه‌ که‌ تیایدا ئافره‌تان وایان لێ ده‌کرێت خۆیان وه‌ک بوونه‌وه‌ری سێکسی بناسن، وه‌ک بوونه‌وه‌رگه‌لێکی بۆ پیاوان دروستکراو، به‌تایبه‌تیش بۆ به‌کارهێنانی کرداری سێکی پیاوانه‌. (Mac Kinnon 1989b:110)

 

به‌و جۆره‌ فێمێنیسته‌ ڕادیکاله‌کان دێن و ده‌پرسن بۆ دروست ده‌بێت له‌ ژیانی سێکسدا به‌رابه‌ریی هه‌بێت، هاوکات که‌ پێوه‌ندی به‌رابه‌ریی له‌ نێوان جنسه‌کاندا له‌ هیچ به‌شێکی دیکه‌ی ژیاندا بوونی نییه‌. نیزامی ده‌سته‌ڵاتی جنسیی تا به‌رده‌رگای هۆده‌ی نووستن نایه‌ت و له‌وێدا بووه‌ستێت، به‌ڵکو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ده‌شێت سه‌رکانیی ئه‌و نیزامه‌ له‌ ناو خودی پێخه‌فدا بێت. پیاده‌کردنی ده‌سته‌ڵات شتێکی تایبه‌تیی (شه‌خسیی) نییه‌. پیاده‌کردنی ده‌سته‌ڵات پیاده‌کردنی سیاسه‌ته‌. به‌و شێوه‌یه‌یه‌ که‌ سێکس ده‌بێت به‌ ڕه‌فتارێکی سیاسیی و پۆرنۆگرافییش ده‌بێت به‌ مه‌شقێکی سیاسیی. فێمێنیست و نووسه‌ری ئه‌مه‌ریکایی به‌ناوبانگ، ئه‌ندریا دۆرکین له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت:

 

"هه‌ر شێوه‌یه‌ک له‌ ته‌جاوه‌ز به‌ له‌شی ئافره‌ت ده‌توانێت تامی کردنی سێکس بدات بۆ پیاو؛ ئه‌وه‌یه‌ کرۆکی ڕاسته‌قینه‌ی پۆرنۆگرافیی". (Dworkin 1987: 138)

 

توێژینه‌وه‌ی فێمێنیستیی هه‌یه‌ ئه‌و بیره‌ ده‌خاته‌ ژێر پرسیار که‌ پێی وایه‌ هه‌ر به‌ ته‌نیا فشاری سێکسیی و زه‌بروزه‌نگ پێوه‌ندی نێوان پیاوان و ئافره‌تان مۆرکدار ده‌که‌ن. ئه‌مان ده‌ڵێن که‌ زه‌برو‌زه‌نگی سێکسیی هه‌میشه‌ وه‌ک هه‌ڕه‌شه‌یه‌ک دژ به‌ ئافره‌تان هه‌ر هه‌یه‌ و له‌ ئارادایه‌، ته‌نانه‌ت له‌و کۆمه‌ڵگایانه‌شدا که‌ به‌ ڕه‌سمیی یه‌کسان و به‌رابه‌رن، به‌ڵام ئه‌وه‌ خودی زه‌بروزه‌نگه‌که‌ نییه‌ که‌ ئه‌و پێوه‌ندیانه‌ خه‌سڵه‌تدار ده‌کات. پرۆفیسۆری زانستی جێنده‌ر، ئانا یوناسدۆتیر (Anna Jonasdottir (1992 له‌بری ئه‌وه‌ پێی وایه‌ که‌ خاڵه‌ ناوه‌ندیه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ژن له‌ ژیانی ڕۆژانه‌ی خۆیدا ئه‌ڤین و میهری خۆی ده‌به‌خشێت و که‌ پیاوان سوودی به‌رئاوه‌ژووی لێ وه‌رده‌گرن.

 

ئه‌و شێوه‌ پێوه‌ندیه‌ سێکسواله‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی ئه‌مڕۆ هه‌یه‌ و به‌ربڵاوه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ هێز و وزه‌ی خۆشه‌ویستیی ئافره‌تان، که‌ ئازادانه‌ ده‌یده‌ن و ده‌یبه‌خشن، پیاوان به‌ ته‌واوی ئاوه‌ژوو که‌ڵکی لێ وه‌رده‌گرن. (222 : 1992)  Jonasdottir

 

به‌و شێوه‌یه‌ هه‌ندێک بیریار ئه‌و جۆره‌ سێکسبینیه‌ وه‌ک ڕوویه‌کی ناوه‌ند له‌ نیزامی ده‌سته‌ڵاتی جنسییدا ده‌بینن و تیایدا قووڵ ده‌بنه‌وه‌. ته‌نانه‌ت له‌و تیئۆریه‌شدا که‌ به‌ "تیئۆری سێکسی نابه‌جێ/ نائاسایی/ شێتۆکەیی queer theory "٤ ناو ده‌برێت، سێکس هه‌ر له‌ ناوه‌ندا دانراوه‌. له‌م تیئۆریه‌شدا پیاو به‌ بێده‌ربه‌ست داده‌نرێت و کرۆکی تیئۆریه‌که‌ دژایه‌تی ئه‌و پێداگرتنه‌ی هێترۆسێکسوالیتی (سێکسی جنسی پێچه‌وانه/ نێر و مێ‌) ده‌کات که‌ "خۆی به‌ به‌ردی بناخه‌ی کۆمه‌ڵگا و کولتور داده‌نێت" (Kulick 1996:10).

 

 "تیئۆری سێکسی نابه‌جێ queer theory" ڕه‌خنه‌ له‌و پێداگرتن و بۆچوونه‌ ده‌گرێت که‌ پایه‌ی هێترۆسێکسوالیتی (سێکسی جنسی پێچه‌وانه‌) به‌وه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ که‌ گوایه‌ هێترۆسێکسوالیتی پێداویستیه‌ک و بڕیارێکی سرووشتیه‌ و که‌ ناسنامه‌ی مرۆڤ مێژووییانه‌ و کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ شێوه‌ی پێدراوه‌. به‌و شێوه‌یه‌ تیئۆری سێکسی نابه‌جێ له‌بری ئه‌وه‌ی سه‌رنج بخاته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ چۆن جنس و ده‌سته‌ڵات پێکه‌وه‌ گرێدراون، سه‌رنج ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ که‌ چۆن سێکسبینی وه‌ک نیزامێکی کۆمه‌ڵایه‌تیی هه‌م شێوه‌ به‌ جنس ده‌دات و هه‌م به‌ ناسنامه‌ش.

فێمێنیستی جودا به‌ شێوه‌ی جیاواز وه‌ڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ ده‌داته‌وه‌ که‌ ده‌پرسن چی بۆ نیزامی ده‌سته‌ڵاتی سێکسیی چاره‌نووسسازه‌، چۆن وه‌به‌رهه‌م ده‌هێندرێته‌وه‌ و چۆن ده‌گۆڕدرێت. به‌ڵام فێمێنیستان هه‌موو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ کۆکن که‌ ئه‌وه‌ نیزامێکه‌ ـ سیسته‌مێکه‌ ـ که‌ ده‌سته‌ڵات به‌و شێوه‌ ناڕه‌وایه‌ دابه‌ش ده‌کات. خاڵێکی دیکه‌ی بنچینه‌یی هاوبه‌ش ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌ڵێت ئه‌م نیزامه‌ (سیسته‌مه‌) بڕیار له‌سه‌ر پێوه‌ندیه‌کانی نێوان پیاوان و ئافره‌تان وه‌ک گرووپی کۆمه‌ڵایه‌تیی ده‌دات. ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ده‌گرێته‌وه‌ که‌ پله‌ و پێناسه‌ی ئافره‌تبوون که‌سیی (شه‌خسیی) نییه‌ و شتێکیش نییه‌ که‌ ئافره‌تان بتوانن هه‌روا به‌ هاسانی هه‌ڵیبژێرن یان ڕه‌تی بکه‌نه‌وه‌.

هیچ ئافره‌تێک ناتوانێت له‌ واتای به‌ ئافره‌تیبوون له‌ سیسته‌مێکی به‌ جنسکراوی کۆمه‌ڵایه‌تییدا ده‌رباز ببێت […]  (MacKinnon 1989b:104f).

 

تیئۆری فێمێنیستی له‌و خاڵه‌وه‌‌ پێ هه‌ڵ ده‌گرێت که‌ جنس له‌ بناخه‌دا پۆلێنێکه‌ كه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییانە و سیاسییانه‌ دروست كراوه‌‌. واتای جنس له‌ پێکه‌وه‌پێوه‌ستبوونێکی کۆمه‌ڵایه‌تیی و سیاسیی بگۆڕدا به‌ به‌رده‌وامیی دروست ده‌کردرێت و ده‌هێڵدرێته‌وه‌. هاوکات كه‌ ئه‌و جنسبه‌ندیه‌ بووه‌/ده‌بێت به‌ بناخه‌یه‌كی سه‌ره‌كیی بۆ‌ ناسنامه‌کانمان‌. جنسی مرۆڤ، پیاوبوون و ئافره‌تبوونمان، كاریگه‌رییه‌كی زیاتری هه‌یه‌، كاریگه‌رییه‌ك كه‌ هه‌م تایبه‌تییه‌ و هه‌م سیاسییش، وه‌ک بۆ نموونه‌ له‌ ڕه‌نگی قژ یان شوێنی نیشته‌جێبوونمان. کاتێک که‌ منداڵێک له‌ دایک ده‌بێت یه‌که‌م پرسیار که‌ له‌ باره‌یه‌وه‌ ده‌کردرێت له‌مه‌ڕ جنسه‌. "[ئه‌و] ده‌مه‌ی که‌ کۆرپه‌یه‌ک تیایدا به‌ مرۆڤ ده‌کردرێت ئه‌و ساته‌یه‌که‌ پرسیاری 'ئایا کچه‌ یان کوڕه‌؟ ' ـ ـی تێدا وه‌ڵام ده‌درێته‌وه‌"  (Bulter 1990:111).

 

 

 

٣

تاکه‌که‌س، چین و جنس

 

 

تاکه‌که‌س و چین

 

تیئۆریی سیاسیی نه‌ریتیی له‌ تاکه‌که‌سێکی گشتیی و جنسنادیاره‌وه‌ پێ هه‌ڵده‌گرێت. به‌ڵام له‌ لێتوێژنه‌وه‌یه‌کی وردتردا كه‌ تیایدا قووڵ ده‌بیته‌وه‌ ده‌رده‌که‌وێت که‌ ئه‌و تاکه‌که‌سه‌ گشتییه [لە ڕاستییدا]‌ پیاوه‌. تیئۆریگه‌لێکیش که‌ ته‌نیا پیاوان تیایدا نیشته‌جێن هه‌ندێک دژواریی له‌گه‌ڵ خۆیاندا دێنن کاتێک که‌ له‌ پێوه‌ندی نێوان جنس و ده‌سته‌ڵات ده‌توێژرێته‌وه‌. به‌و شێوه‌یه‌ بۆ تیئۆریی فێمێنیستیی خاڵێكی‌ ناوه‌ندیی ئه‌وه‌یه‌‌ ڕوونی بكاته‌وه‌ که به‌ چ شێوه‌یه‌ک چه‌مكی گرینگی وه‌ك‌ تاکه‌که‌س و هاووڵاتیی نۆرمه‌كه‌یان پیاو ـه.

له‌و ڕه‌خنانه‌دا‌ که‌ له‌ تیئۆری ڕه‌وایه‌تیی کاریگه‌ری لیبراڵ، جۆن ڕاوڵسJohn  Rawls (١٩٧١)، ده‌گیرێت نیشان ده‌درێت که‌ چۆن له ‌پشت بێجنسبوونیه‌کی پێ له‌سه‌رداگیراوه‌وه‌ به‌ڵگه‌هێنانه‌وه‌ و بۆچوونی ئه‌ندرۆسێنتریکیی (پیاوگه‌ریی) شاردراوه‌ته‌وه‌. هه‌ڵوێسته‌ لیبرالییه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ مرۆڤ له‌ بنچینه‌دا تاکه‌که‌سێکی ئۆتۆنۆم و ئاوه‌زداره‌ (ئه‌قڵمه‌نده‌) و که‌ ئه‌م پایه‌یه‌ش له‌ کۆنتێکسته‌ (دۆخگه‌له‌) کۆمه‌ڵایه‌تییه‌که‌یان و تایبه‌تمه‌ندییه‌ كه‌سییه‌كان گرینگتره‌‌. له‌ تیئۆری ڕاوڵسدا چه‌مکی تاکه‌که‌س ناوه‌نده‌. دیدی ڕاوڵس له‌سه‌ر تاکه‌که‌س له‌پێش هه‌رشتێکدا له‌و بیره‌وه‌ ده‌رده‌بڕدرێت که‌ پێی ده‌گوترێت دۆخی سه‌ره‌تایی ”original position”. "دۆخی سه‌ره‌تایی" پێوه‌رێکی لێکدانه‌وه‌یه‌ بۆ مه‌زه‌نه‌ و ئاشکراکردنی ئه‌و پرنسیپه‌ ڕه‌واییه‌ی که‌ تاکه‌که‌س له‌و دۆخه‌دا هه‌ڵی ده‌بژێرێت كه‌ خۆی تێدا ده‌بینێته‌وه‌. ئه‌وجا به‌ ئاماژه‌ به هه‌ڵبژارده‌‌ی تاکه‌که‌س ڕاوڵس ئه‌و پرنسیپانه‌ ده‌کات به‌ ده‌لیل که‌ پێی وایه‌ جێی خۆیه‌تی کۆمه‌ڵگایه‌کی ڕه‌وا به‌ڕێوه‌ ببه‌ن.١ له‌ دۆخی سه‌ره‌تاییدا تاکه‌که‌سه‌کان له‌ پشت "په‌چه‌یه‌کی نه‌زانییه‌وه‌" خۆده‌بیننه‌وه. تاكه‌كه‌س پێویسته‌ هه‌موو تایبه‌تمه‌ندییه‌کی که‌سێتیی خۆی بخاته‌ ئه‌و لاوه‌ و هه‌موو شتێک پشتگوێ بخات که‌ له‌ تاکه‌که‌سی دیکه‌ جودای ده‌کاته‌وه‌. تاکه‌که‌سه‌کان به‌و شێوه‌یه‌ له‌ دۆخه‌ سه‌ره‌تاییه‌كه‌دا نازانن که‌ خۆیان کێن. به‌ڵام، ڕاولس پێی وایه‌ كه‌ ئه‌و تاکه‌که‌سانه‌ سه‌باره‌ت به‌ نه‌وه‌ی داهاتوو هه‌ست به‌ به‌رپرسیاریی ده‌که‌ن و جێی خۆیه‌تی سه‌ره‌ڕای هه‌موو شتێک وه‌ک سه‌روه‌ری خێزانه‌کان‌ ببینرێن (128: 1971).

ئه‌و ڕه‌خنه‌ فێمێنیستیه‌ی که‌ له‌ تیئۆریه‌که‌ی ڕاوڵس ده‌گیرێت به‌ زۆریی له‌سه‌ر ئه‌وه‌یه‌ که‌ ڕاوڵس سه‌روه‌ری خێزان ده‌ئاخنێته‌ ناو ده‌لیلهێنانه‌که‌یه‌وه‌ (Okin: 1991). هه‌ڵبه‌ت سه‌روه‌ری خێزانیش به‌ نه‌ریت [هەر] پیاو ـه‌. ده‌لیلهێنانه‌وه‌که‌ی ئه‌وه‌شی تێ ده‌که‌وێت که‌ پێوه‌ندیه‌کانی ناو خێزان ده‌که‌ونه‌ ئه‌و دیو مه‌ودای پرنسیپه‌ ڕه‌واییه‌که‌وه‌. له‌ تیئۆری ڕاوڵسدا خێزان له‌ خودی خۆیدا ڕه‌وایه‌. ئه‌و پێوه‌ندیانه‌ی ناو ده‌سته‌ڵات که‌ له‌ خێزاندا دروست ده‌کرێنه‌وه‌، دابه‌شکردنی ده‌سته‌ڵات له‌ ناو خێزاندا و پرسی جۆراوجۆری وه‌کو چۆن مندالآن کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ ده‌کردرێن به‌ ئافره‌ت و به‌ پیاوی گه‌وره‌ساڵ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک ناخرێنه‌ ژێر باسی جیددیی و  هێنان و بردنه‌وه‌. ڕاوڵس ئه‌و پرسیاره‌ گرینگانه‌ وه‌ک تایبه‌ت (که‌سیی) و ناسیاسیی ده‌بینێت.

فێمێنیستانی دیکه‌ ڕه‌خنه‌یان له‌ خودی ئه‌و چه‌مکه‌ تاکه‌که‌سییه‌ به‌گشتکردراوه‌ و له‌ بیری ڕاوڵس له‌سه‌ر هاومافیی هه‌یه‌. ڕاوڵس مه‌به‌ستیەتی که‌ له‌ دۆخی سه‌ره‌تاییدا هاومافیی له‌ نێوان تاکه‌که‌سه‌کاندا به‌رقه‌راره‌. ئه‌و هاومافییه‌ له‌و ڕێگایه‌وه‌ په‌یدابووه‌ که‌ هیچ که‌سێک سه‌باره‌ت به‌ خودی خۆی نازانێت. هه‌موو تاکه‌که‌سه‌کان یه‌کسانن، ئه‌وان هه‌ر وه‌ک یه‌ک ئاوه‌زدارن و به‌ ته‌واوی هه‌ر وه‌ک یه‌ک بیرده‌که‌نه‌وه‌. به‌ڵام پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌یه‌ ئایا چه‌مکی هاومافییه‌که‌ ناوه‌ڕۆکی خۆی له‌ ده‌ست نادات کاتێک که‌ هاومافییه‌‌كه‌ له‌سه‌ر بناخه‌ی‌ هاوشێوه‌یی دامه‌زراوه‌، كه‌ مرۆڤه‌كان ده‌بێت هاوشێوه‌ بن تا هاوماف بن (Åse 1993). پرسیاره‌که‌ هه‌روه‌ها ئه‌مه‌شه‌‌ ئه‌گه‌ر چه‌مکێکی هاومافیی که‌ له‌سه‌ر پرنسیپی هاوشێوه‌یی دامه‌زرابێت، ڕزگارکه‌ری ئافره‌تان ده‌بێت یاخود له‌ جیاتی ئه‌وه‌ دێت و زیاتریش جیاوازیه‌کانی ده‌سته‌ڵات له‌ نێوان جنسه‌کاندا ده‌شارێته‌وه‌ (هه‌روه‌ها بڕوانه‌ لاپه‌ڕه‌ ٤٥).

بیریارانی دیکه‌ی لیبرال هه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ وه‌ک جۆن ڕاوڵس ڕه‌خنه‌یان لێگیراوه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ وه‌ک پرسێکی ده‌سته‌ڵات و دادوه‌ریی ناڕوواننه‌ خێزان و پێوه‌ندیی نێوان ئافره‌تان و پیاوان. هه‌روه‌ها فێمینستگه‌ل ڕه‌خنه‌یان له‌ مارکسیزم گرتووه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌و شێوه‌یه‌ی وه‌ک ئه‌و باسی ده‌کات خێزان که‌شێکه‌ (سفارێکه‌) که‌ به‌ هیچ هه‌لومه‌رجێک نه‌ده‌سته‌ڵاتی تێدایه‌ و نه‌ ناهاوسه‌نگیی.

تیئۆری مارکسیستی پێ داده‌گرێت که‌ مرۆڤ له‌ پێکهاته‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی خۆیدا پێناسه‌ ده‌کرێت و که‌ کۆمه‌ڵگا خه‌سڵه‌تگرتووی ململانێی به‌رژه‌وه‌ندیی نێوان چینه‌ جوداکانه‌. دانانی سرووشتی مرۆڤ به‌ کرده‌ی کۆمه‌ڵ بێگومان هه‌روه‌ها خاڵێکی ده‌رکه‌وتووی فێمێنیستیشه‌، به‌ڵام تیئۆری مارکسیستی وای داده‌نێت که‌ مرۆڤ به‌ پله‌ی یه‌که‌م له‌ ڕێگای کاره‌که‌یه‌وه‌، له‌ ڕێگای پێگه‌ی له‌ ناو به‌رهه‌مهێناندا دیاری کراوه‌. کار کتومت وه‌ک کار له‌ ناو به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌ڵگایی و گشتییدا پێناسه‌ ده‌کرێت. کاری نه‌وه‌خستنه‌وه‌ی (زاووزێکردنی) ئافره‌تان له‌ ماڵه‌وه‌دا ده‌که‌وێته‌ ئه‌ودیو ئه‌وه‌ی که‌ له‌ تیئۆری نه‌ریتی مارکسیستیدا به‌ کار داده‌نرێت. له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ ئافره‌تان نه‌که‌وتوونه‌ته‌ ناو پێوه‌ندیه‌کی تایبه‌تیی جۆره‌کانی به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ ئه‌وا خۆیان ناتوانن چینێک پێک بهێنن. به‌و شێوه‌یه‌ ته‌نانه‌ت له‌ ناو مارکسیزمیشدا چه‌مکی بناخه‌یی له‌ خاڵی ڕیئالیته‌ی پیاوبوون ـه‌وه‌ پێناسه‌ ده‌کردرێت. له‌ مارکسیزمیشدا دووباره‌ هه‌ر پیاو نۆرمه‌.

فێمینیستگه‌ل به‌ شێوه‌ی جودا هه‌وڵیان داوه‌ ئه‌و چه‌وتییه‌ له‌ تێگه‌یشتنی مارکسیزم له‌ جنس و له‌ ڕۆڵی جنس ڕاست بکه‌نه‌وه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ لێره‌دا ئه‌م جۆره ‌گۆتوبێژه‌ له‌ چوارچێوه‌ی مه‌وداکانی جنس و چیندا ده‌خولێته‌وه‌. پرسیاره‌کان له‌لایه‌که‌وه‌ ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ن كه‌ له‌ بنده‌سته‌یی ئافره‌تان تێبگه‌ین له‌ خاڵی پێهه‌ڵگرتن له‌و کاری جنسبه‌ندیه‌وه‌ كه‌ هه‌یانه‌ و كه‌ پێیان ده‌درێت، به‌ر له‌ هه‌ر شتێک کاری نه‌وه‌خستنه‌وه‌ی ماڵه‌وه‌ی بێ مووچه‌یان، له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌ تێبگه‌ین که‌ چۆن سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی و نیزامی ده‌سته‌ڵاتی جنسیی پێکه‌وه‌ گرێدراون. ئه‌و فێمێنیستانه‌ پێیان وایه‌ که‌ به‌ زۆری به‌ هۆی کاردابه‌شکردنی جنسیییه‌وه‌یه‌ که‌ بنده‌ستیی ئافره‌تان ده‌هێڵرێته‌وه‌، (به‌راووردی په‌ڕه‌ی ٣٧ بکه‌). ئه‌وه‌ پێوه‌ندیه‌ ئابووری ماددیه‌کانه‌ که‌ فۆرم به‌ خێزان ده‌دات و نموونه‌ی نه‌ریتی (ستیریۆتایپ) پیاو و ئافره‌ت به‌رهه‌م ده‌هێنێت.

 

دابه‌شکردنی بێئه‌ملاولای کار به‌پێی جنس، داهێنانێکی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ که‌ هه‌موو کۆمه‌ڵگا ناسراوه‌کان تیایدا هاوبه‌شن، و كه‌ هه‌م دوو شێوه‌ی جنسی ته‌واو جودا وه‌به‌رهه‌م ده‌هێنێت و هه‌م ناچاریشیان ده‌كات كه‌ له‌به‌ر هۆی ئابووریی لێک نێزیك ببنه‌وه‌. ئه‌مه‌ش ده‌بێته‌ مایه‌ی بردنی پێداویستی ژیانی سێکسیان به‌ره‌و هێترۆسێکسوالییبوون که‌ کۆمه‌ک به‌ زامنکردنی وه‌به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ی بایۆلۆژی ده‌کات. له‌ کۆمه‌ڵگا زیاتر نموونه‌ییه‌کاندا، ڕه‌نگه‌ زاووزێی بایۆلۆژیانه‌ به‌ شێوه‌ی دیکه‌ی ته‌کنیکیی دڵنییا بکرێت، به‌ڵام وا پێده‌چێت كه‌ دابه‌شکردنی کار به‌پێی جنس تا ئه‌مڕۆش چاره‌سه‌رێکی گه‌ردوونیی بێت. (Hartmann 1981:16)

 

به‌هه‌رحاڵ، هه‌وڵ له‌ تێگه‌یشتی ژێرده‌ستیی ئافره‌تان وا که‌ پێوه‌سته‌ به‌ دابه‌شکردنی جنسیانه‌ی کاره‌وه‌ به‌ره‌و لایه‌نی دیکه‌ ده‌مانبات که‌ له‌ژێر چه‌قی سه‌رنجدا ده‌خلیسکێن. ئایا ده‌توانرێت کۆنتڕۆڵی پیاوان كه‌ له‌سه‌ر له‌ش و سێکسی ئافره‌تان هه‌یانه‌ وه‌ک دابه‌شکردنێکی جنسیانه‌ی کار ڕوون بکرێته‌وه‌؟ گرفتی دیکه‌ ئه‌وه‌ن که‌ چۆن سیسته‌می به‌رهه‌مهێنانی سه‌رمایه‌داریی و نیزامی ده‌سته‌ڵاتی جنسیی پێکه‌وه‌ به‌ندن. ئایا ئه‌و دووانه‌ سیسته‌مێکی پێکه‌وه‌گرێدراون و نیزامێکی ده‌سته‌ڵات دروست ده‌که‌ن، یاخود ئه‌وان دوو سیسته‌می جودان که‌ هاوکاری یه‌ک ده‌که‌ن و یه‌کتری به‌هێز ده‌که‌ن؟٢

ئه‌و زه‌حمه‌تانه‌ که‌ دێنه‌ پێش كاتێك هه‌وڵ ده‌درێت فێمێنیزم و مارکسیسزم پێکه‌وه ‌گرێ بدرێت (سینتێس بكرێن) له‌ بنه‌ڕه‌تدا سه‌باره‌ت به‌وه‌ن که‌ مرۆڤ چۆن ده‌توانێت له‌ پێوه‌ندیی نێوان جنس و چیین تێ بگات. ئه‌زموونی چه‌مکی چینایه‌تیی مارکسیستی به‌ته‌واوی له‌سه‌ر جنس ڕوون نییه‌ و گیروگرفتی تێدایه‌. ئه‌گه‌ر ئافره‌تان وه‌ک چینێکی به‌ پێی جنس پێناسه‌کراو ده‌بینرێن که‌ به‌ هۆی کاری ناو ماڵه‌وه‌ بنده‌ستن، ئه‌وا ده‌بێت دیتنه‌ خه‌ڕه‌کیه‌ (نه‌ریتیه‌) مارکسیستییه‌که‌ سه‌باره‌ت به‌ کار دووباره‌ پێناسه‌ بکرێته‌وه‌. بێجگه‌ له‌وه‌ش جیاوازیی چینایه‌تیی كه‌ له‌ نێوان ئافره‌تان خۆیاندا هه‌یه‌ په‌نهان ده‌کرێت. گیروگرفتێكی دیكه‌ هه‌روه‌ها‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و بنده‌ستیه‌ی‌ به‌ هۆی ئه‌و بازاڕی کاره‌وه‌ دروست بووه‌ كه‌ به‌پێی جنس دابه‌ش كراوه‌ و که‌ ئافره‌تان تیایدا کاری نزممووچه‌یان پێ ده‌درێت، ده‌شاردرێته‌وه‌. (Armstrong & Armstrong 1986)

 

 

 

 

تێبینیی

 

١. گفتوگۆی له‌مه‌ڕ پێگه‌ی ئۆنتۆلۆژیای جیاوازی جنسدا هه‌ندیك جار له‌ تێرمی دژبه‌یه‌كدا له‌ نێوان ئیسینسیالیزم به‌رانبه‌ر کۆنستروکتیڤیزمدا ده‌كردرێت‌. به‌ ئیسینسیالیزم مه‌به‌ست له‌و پێوابوونه‌یه‌‌ که‌ پێی وایه‌ مومكینه‌‌ هه‌م له‌سه‌ر جنس وه‌ك خۆی بئاخێورێت و هه‌م بشتوانرێت ئه‌و واتایه‌ دیاری بکرێت كه‌ جنس له‌ ڕاستییدا هه‌یه‌تی. کۆنستروکتیڤیزسته‌کان ده‌ڵێن ئه‌مه‌ مومكین نییه‌. واتای جنس و ته‌نانه‌ت جنس وه‌ک ڕاسته‌قینه‌یه‌کی فیسیۆلۆژی ساختماندراوێکی کۆمه‌ڵایه‌تیه‌. له‌م سالآنه‌ی دواییدا بیریارانی زیاتر و زیاتر ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ ده‌خه‌نه‌ به‌رده‌ست که‌ ده‌ڵێن دانانی جیاوازیه‌كی تیژ له‌ نێوان ئیسینسیالیزم و کۆنستروکتیڤیزمدا بێهوده‌یه‌ و له‌ ڕاستییدا تیئۆری فێمێنیستیی له‌ پرسیارگه‌لی نه‌شیاودا قوفڵ ده‌دات. بۆ نموونه‌ بڕوانه‌ سارا دانیوس (١٩٩٥) و تۆریل مۆی (١٩٩٧، ١٩٩٤). (Sara Danius (1995) & Toril Moi (1994, 1997

٢. ئێمه‌ به‌ باشمان زانی که‌ ڕاسته‌وڕاست چه‌مکی جنس به‌کار ببه‌ین له‌به‌رئه‌وه‌ی که‌ له‌ ڕووی زمانه‌وانییه‌وه‌ هاسانتر کاری له‌گه‌ڵدا ده‌کرێت وه‌ک له‌ چه‌مکی جێنده‌ر. له‌ تیئۆری سیاسییدا چمکی جنس به‌ کار ده‌بردرێت بێ ئه‌وه‌ی که‌ ناچاریانه‌ به‌شکردنێک له‌ لێکدانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تیی و ڕاسته‌قینه‌ی بایۆلۆژییدا بکرێت. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانه‌ Hirdman (١٩٩٤) كه‌ به‌ ئینگلیزی ده‌ست ده‌كه‌وێت.

٣. ئالیسۆن ئێم یاگه‌ر (١٩٨٣) Alison M Jaggar فێمێنیزم به‌ سه‌ر چوار ڕێبازی لیبرال، مارکسیست، ڕادیکال و سۆشیالیستیدا دابه‌ش ده‌کات. ئه‌گه‌رچی ئه‌م دابه‌شکردنه‌ به‌ربڵاوانه‌ ئاساییه‌ و ئه‌و ناولێنانانه‌ش ڕۆشناییکارن ئێمه‌‌ له‌بری ئه‌وه‌ی که‌ به‌ پله‌ی یه‌که‌م بێین و فێمێنست به‌ پێی ئه‌و دابه‌شکردنه‌ دابه‌ش بکه‌ین، هه‌ندێك گیروگرفتی ناوه‌ندییمان خستووه‌ته‌ به‌رده‌ست.

٤. تێڕووانینێک له‌سه‌ر گه‌شه‌ی بیری "queer theory تیئۆری سێکسی نابه‌جێ" له‌ جاگۆس Jagose (١٩٩٦) دا هه‌یه‌. هه‌روه‌ها بشڕوانه:

Imbada nordicastemanummer om queer teori, nr 3ـ4, 1996.

 

 

 

   "تیئۆری سێکسی نابه‌جێ/ نائاسایی/ شیتۆکەیی queer theory" بێنه‌وبه‌ره‌یه‌کی زۆر له‌سه‌ر مانای ئه‌م ناوه‌ هه‌یه‌. وشه‌که‌ که‌ ئینگلیزیه‌ له‌ هه‌مان دۆخی خۆیدا هه‌م کرداره‌، هه‌م ئاوه‌ڵناوه‌ و هه‌م ناویشه‌ و به‌ کۆمه‌ڵێک مانای جیاواز دێت، وه‌ک: سه‌یر، ناته‌واو، گومانلێکراو، جێی گومان، به‌ڕه‌مز، بێنرخ، ساخته‌، حیز، قونده‌ر، دووده‌کی و شتی دیکه‌. به‌لآم تیئۆریه‌که‌ مه‌به‌ستیەتی که‌ هه‌موو شێوه‌یه‌کی سێکسی ئاسایی، وه‌ک هێترۆسێکسوالی، که‌ له‌لایه‌ن کۆمه‌ڵگاوه‌ مۆری په‌سه‌ندکراوی لێ دراوه‌، و شێوه‌کانی دیکه‌ی سێکسی سه‌قامگیر و وابه‌سته‌ی وه‌فاداری له‌ به‌ینی ژن و پیاودا بخاته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. من پێموایه‌ که‌ "تیئۆری سێکسی نابه‌جێ" وه‌رگێڕانێکی دروسته‌ له‌و ڕووه‌وه‌ که‌ تیئۆریه‌که‌ جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و جۆره‌ پێوه‌ندیه‌ سێکسانه‌، له‌ پێوه‌ندی ده‌سته‌لآتی کۆمه‌لآیه‌تیی، سیاسیی و هتد. دا، ده‌کات که‌ هێترۆسێکسوالیتی به‌ نه‌ریت به‌ "نابه‌جێ" یان به‌ "سه‌یر، خراپ، به‌د" له‌ قه‌ڵه‌میان ده‌دات. تیئۆریه‌که‌ له‌ زۆر لاوه‌ ڕۆشنایی ده‌خاته‌ سه‌ر تابوی سێکس له‌ نێوان جۆره‌کانی ژنانی هاوجنسباز، دووده‌کیی و کونییاندا.

 

 

veil of ignorance

 

Leave a Reply

Your email address will not be published.