گۆشه‌ی ئازاد

ئۆپۆزیسیۆن کێیه‌و ده‌بێت چۆن بێت

  پ. د. سالار باسیره‌    

 

وشه‌ی ئۆپۆزیسیۆن له‌ بنه‌مادا ده‌گه‌رێته‌وه‌ بۆ (oposition) ی لاتینی که‌ به‌واتای ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌و به‌رامبه‌ر وه‌ستان، یان ڕای پێچه‌وانه‌ دێت که‌ سه‌ره‌تا له‌ بواری ئه‌ستێره‌ناسی به‌کار ده‌هات به‌لام دواتر هاته‌ ناو بواره‌کانی دیکه‌ به‌ تایبه‌ت بواری سیاسه‌ت. هه‌روه‌ک له‌ زمانی فه‌ره‌نسیشدا به‌واتای  ڕه‌خنه‌گرتن و ناڕازیبوون یان به‌رگری دێت. به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ زمانی ئینگلیزی به‌واتای به‌رخۆدان و ڕوبه‌ڕووبونه‌وه‌ یان ناڕازیبوون و رێگری دێت. له‌ زمانی عه‌ره‌بیدا ئۆپۆزیسیۆن سێ مانا له‌خۆ ده‌گرێت:

1)       پێشبڕکێ و ململانێ (المسابقه‌ و التنافس).

2)       ناڕه‌زایی و رێگریکردن (المنع و الاعتراظ ).

3)       ڕوبه‌ڕوبونه‌وه‌ له‌ نێوان دوو شت یان کۆمه‌له‌ شتێک که‌ جیاوازی له‌ نێوانیان هه‌بێت.

له‌ مه‌سه‌له‌ی سه‌رهه‌لدان و گه‌شه‌کردنی ئۆپۆزیسیۆن چ له‌ چه‌مک و چ له‌ کرۆک و ناوه‌ڕۆکدا ده‌به‌سترێته‌وه‌ به‌ خۆرئاواوه‌ وه‌ک داهێنراوێکی دنیای خۆرئاوا داده‌نرێت به‌ تایبه‌ت خه‌لکان و نوسه‌رانی دنیای پاشکه‌وتو و جیهانی ئیسلامی به‌ گشتی ڕۆلێکی نێگه‌تیڤی بۆ داده‌تاشن و به‌ کۆمه‌لێک لێکدانه‌وه‌و ئه‌رکه‌وه‌ ده‌یبه‌ستنه‌وه‌ که‌ دوور و نزیک په‌یوه‌ندی به‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌وه‌ نیه‌ . تێگه‌یشتن له‌ چه‌مکی ئۆپۆزیسیۆن ده‌کرێ له‌ سیسته‌مێکه‌وه‌ بۆ یه‌کێکی دی جیاواز بێت، هه‌روه‌ک له‌  ڕه‌هه‌ندی زه‌مه‌نیشه‌وه‌ ئه‌م تێگه‌یشتنه‌ جیاوازی به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت. شانبه‌شانی جیاوازی کاراکته‌ره‌ بنه‌ڕه‌تیه‌کانی کاریگه‌ریی ڕاسته‌وخۆی هه‌یه‌ له‌وه‌ی که‌ ئۆپۆزیسیۆنێکی ڕاسته‌قینه‌و کاراو ته‌ندروست بێت یان نامۆو داخراو و په‌راوێز له‌ ئه‌ندێشه‌ی تاک و خواسته‌کانی کۆمه‌ل.

ئۆپۆزیسیۆن واتای دژایه‌تی کردن یان به‌رهه‌ڵستکاری ده‌به‌خشێت و له‌واتا به‌ربلاوه‌که‌یدا بریتیه‌ له‌ هه‌ول و کۆششی سه‌ندیکاو حیزبه‌کان یان ده‌سته‌و گروپ و که‌سان بۆ گه‌یشتن به‌ هه‌ندێ ئامانجی دژ به‌ ویست و خواستی ده‌سه‌ڵاتدارانی سیاسی به‌ که‌لک وه‌رگرتن له‌ شێوازی ململانێی په‌ڕله‌مانیی یان هه‌ر شێوازێکی دیکه‌. ئاشکرایه‌ بوونى ئۆپۆزیسیۆن له‌ ناو هه‌ر ده‌سه‌ڵات و سیسته‌مێکی سیاسیدا یه‌کێکه‌ له‌ پێوه‌ره‌کانى دیموکراسى. ئۆپۆزیسیۆن بریتیه‌ له‌ ڕوبه‌رووبونه‌وه‌ له‌نێوان دوو ئۆبجه‌کتدا که‌ جیاوازی هه‌بێت له‌ نێوانیانداو هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ که‌ ململانێ و پێشبرکێ دروستده‌کات. ئامانجی هه‌ر ئۆپۆزیسیۆنێکی سیاسی جا له‌ هه‌ر شوێن و ڕۆژگاریکدا بێت گه‌یشتنه‌ به‌ ده‌سه‌ڵات.

 

ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی

ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی، به‌تایبه‌ت ئۆپۆزیسیۆنی پۆزه‌تیف ده‌بێت چاودێری و کۆنترۆلی ده‌سه‌ڵات بکات بۆ هه‌ر لادانێک که‌ زیان به‌ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی بگه‌یه‌نێت. ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی سه‌نگه‌ر له‌ده‌سه‌ڵات ده‌گرێت و هه‌له‌کانی ده‌قۆزێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ڵبژاردنی داهاتودا زۆرترین ده‌نگ به‌ده‌ست بهێنێت و بگاته‌ ده‌سه‌ڵات بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت به‌رنامه‌کانی خۆی جێبه‌جێ بکات. ئۆپۆزیسیۆن نابێت هه‌میشه‌ له‌ حاله‌تی به‌رگریی کردن بێت له‌ خۆی به‌ڵکو پێویسته‌ له‌ حاله‌تی هێرش کردندا بێت و نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و به‌شه‌ی کۆمه‌لگه‌ بکات که‌ ده‌سه‌ڵات نایکات، گه‌رنا هیچ واتایه‌ک بۆ ئۆپۆزیسیۆن بوونی نامێنێته‌وه‌. ئۆپۆزیسیۆن ده‌کرێ حیزبی نێو په‌ڕله‌مان، یان ده‌ره‌وه‌ی په‌ڕله‌مان بێت به‌لام ئه‌وه‌ی نێو په‌رله‌مان کاریگه‌رتره‌.

 

لێره‌دا ئۆپۆزیسیۆنی په‌ڕله‌مانی هه‌ن که‌ باوه‌ڕیان به‌ ده‌ستوری ولات هه‌یه‌و به‌پێی یاساو رێساکان له‌ په‌ڕله‌ماندا کاری ئۆپۆزیسۆنیی ڕاده‌په‌رێنن، چاودێری کاروباره‌کانی حکومه‌ت ده‌که‌ن و هه‌وڵ ده‌ده‌ن ناته‌واویه‌کانی بگه‌یه‌ننه‌ ڕای گشتی. ئۆپۆزیسیۆنیش هه‌ن بۆنمونه‌ ئۆپۆزیسیۆنی شاراوه‌ له‌ سیسته‌مه‌ دیکتاتۆره‌کاندا که‌ به‌ته‌واوی سیسته‌م و ده‌سه‌ڵاتی به‌رێوه‌بردن ڕه‌تده‌که‌نه‌وه‌و داوای گۆرینی ده‌که‌ن. ڕه‌وته‌ سیاسیه‌ نوێکان زۆربه‌ی کات ده‌ست به‌ کاره‌کانیان ده‌که‌ن له‌ ده‌ره‌وه‌ی په‌ڕله‌مان.

 

 

 

جیاوازیه‌ک هه‌بێت ئۆپۆزیسیۆن له‌ حیزبی ده‌سه‌ڵاتدار جودا بکاته‌وه‌

ئۆپۆزیسیۆنی فه‌رمیی ده‌بێت نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و به‌شه‌ی کۆمه‌ل بکات له‌نێو په‌ڕله‌مان که‌ حیزبی براوه‌ نایکات چونکه‌ حیزبێک هه‌رگیز ناتوانێ بۆ سه‌رجه‌م گه‌ل بدوێ و ته‌نیا ده‌توانێ نوێنه‌رایه‌تی به‌شێکی بکات. بۆنمونه‌ حیزبێکی سه‌رمایه‌دار ناتوانێت ببێته‌ نوێنه‌ری چینی کرێکارو زه‌حمه‌تکێش. سه‌باره‌ت به‌ گه‌شه‌ کردنییش ته‌نیا له‌ سیسته‌می دیموکراسیدا ئۆپۆزیسیۆن ده‌توانێت ئازادانه‌ کاربکات و گه‌شه‌ بکات. دیموکراتترین ده‌سه‌ڵات بێبوونی ئۆپۆزیسیۆن سیستێماتیک ده‌بێته‌ دیکتاتۆر چونکه‌ ڕکابه‌ری نیه‌. به‌لام مه‌رجیش نیه‌ هه‌موو ئۆپۆزیسیۆنێکیش دیموکرات بێت. هه‌ندێکجار ئۆپۆزیسیۆن به‌رێگای ئاشتیانه‌ ده‌یه‌وێ ده‌سه‌ڵات ده‌ستاوده‌ست بکات، بۆنمونه‌ له‌ ڕۆژئاوای ئه‌وروپا. هه‌ندێکیتر به‌رێگای چه‌کو توندوتیژیه‌وه‌ ده‌یه‌وێ بگاته‌ ئامانج و ده‌سه‌ڵات. به‌لام مه‌رج نیه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ ئۆپۆزیسیۆندان به‌رامبه‌ر به‌ده‌سه‌ڵات ته‌باو کۆک بن له‌ستراتیجیه‌تیانداو له‌ بۆچوون و فکرو ئایدیۆلۆژیای سیاسیاندا به‌لام ده‌کرێ بۆ قۆناغێکی سیاسی به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش پێکه‌وه‌یان ببه‌ستێت بۆ مه‌به‌ستێکی سیاسی دیاریکراو. ده‌کرێ فکری چه‌پ، ڕاست، ئاینی و کۆنزه‌رڤاتیڤ و تۆتالیتێرو لیبه‌رال .. خۆیان له‌نێو هێزه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌کاندا ببیننه‌وه‌. عێراق نمونه‌یه‌کی به‌رچاوی باسه‌که‌مانه‌.

 

ئۆپۆزیسیۆنی هاوکارو ئۆپۆزیسیۆنی توند

به‌گشتی جیاوازی ده‌کرێت له‌نێوان ئۆپۆزیسیۆنی هاوکارو ئۆپۆزیسیۆنی تونددا. زۆربه‌ی کات له‌ سیاسه‌تی عه‌مه‌لیدا تێکه‌ڵه‌یه‌ک له‌م دووانه‌ هه‌ن. ئۆپۆزیسیۆنی توند هه‌وڵی خۆجوداکردنه‌وه‌ ئه‌دات له‌گه‌ڵ حکومه‌تداو هه‌ڵه‌کانی ده‌خاته‌ ڕوو بۆ سه‌نگه‌رگرتن لێی بۆ هه‌ڵبژاردنی ئاینده‌و خۆنیشاندان وه‌ک ئالته‌رناتیڤێکی باشتر. له‌ کاتێکدا ئۆپۆزیسیۆنی هاوکارو شه‌رمن هه‌وڵ ئه‌دات بۆچوونه‌کانی خۆی بگونجێنێت له‌گه‌ل یاساکانی حکومه‌تدا. لێره‌دا ئه‌م ئۆپۆزیسیۆنه‌ ده‌بێت ده‌ست له‌وه‌ هه‌ڵبگرێت ڕه‌خنه‌ی توند له‌حکومه‌ت بگرێت.

 

حیزب کار له‌سه‌ر دروستبوونی ئیراده‌ی سیاسی تاکه‌کانی کۆمه‌ل ده‌کات و سیسته‌می دیموکراسیی پێویستی به‌ بوونی حیزبی سیاسی هه‌یه‌.  لێره‌دا حیزب و ئۆپۆزیسۆنی سیاسی ده‌بێت ده‌زگایه‌کی ژیانی ده‌ستوری بێت. قۆناغیش هه‌یه‌ وا پێویست ده‌کات که‌ ئۆپۆزیسیۆن هه‌ر ته‌نیا سه‌رقالی ده‌سه‌ڵاتدار نه‌بێت به‌لکو بایه‌خی زۆریش به‌ کۆمه‌لگه‌ بدات ئه‌و کاته‌ی که‌ ده‌سه‌ڵات هه‌ڕه‌شه‌یه‌ به‌سه‌ر کۆمه‌لگه‌شه‌وه‌.

 

ئۆپۆزیسیۆن به‌ته‌نیا هه‌ڵگری دروشم نه‌بێت و به‌رده‌وام خۆی له‌ بزوتنه‌وه‌یه‌کی (حیزبی) پۆپۆلیستیدا نه‌بینێته‌وه‌ به‌لکو به‌ فکری سیاسی و به‌رنامه‌شه‌وه‌ کار بکات. جۆشدان بێ بوونی پڕۆژه‌یه‌کی سیاسی و کۆمه‌لایه‌تی بۆ مۆبیلیزه‌ کردن بێ واتایه‌. به‌لام ده‌شکرێ ده‌سه‌ڵاتێکی ته‌ندروست فه‌رمانڕه‌وایی بکات و ئۆپۆزیسۆنێکی ناته‌ندروستیش هه‌بێت. کۆماری ڤایماری ئه‌لمانیا سیسته‌مێکی په‌ڕله‌مانی دیموکراتی بوو، حیزبی نازیش ئۆپۆزیسیۆن بوو.

 

ئۆپۆزیسیۆن کێیه‌؟

ئۆپۆزیسیۆن ده‌کرێ حیزبێکی سیاسی بێت، باڵێکی ئۆپۆزیسیۆنی نێو حیزبێک بێت، رێکخراوه‌ مه‌ده‌نیه‌کان و گروپه‌کانی فشارو شه‌قام به‌گشتی و کۆمه‌لانی خه‌لک بێت، به‌لام جیاوازی نێوانیان ئه‌وه‌یه‌ حیزبی سیاسی به‌پێچه‌وانه‌ی گروپی فشارو رێکخراوه‌ مه‌ده‌نیه‌کان ده‌یه‌وێ وه‌ک رێکخراوێکی سیاسی بگاته‌ ده‌سه‌ڵات و پیاده‌ی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی بکات. ده‌بێت جیاوازیه‌ک هه‌بێت ئۆپۆزیسیۆن له‌ حیزبی ده‌سه‌ڵاتدار جودابکاته‌وه‌، بۆنمونه‌ به‌رنامه‌ی جیاواز له‌وه‌ی ده‌سه‌ڵات و میتۆدو سیاسه‌تی جیاوازو ئایدیۆلۆژیای جیاوازو ئالته‌رناتیڤی هه‌بێت، ئۆپۆزیسیۆن وه‌ک ئۆپۆزیسیۆن ڕه‌فتار بکات. ئۆپۆزیسیۆنی ده‌ره‌وه‌ی په‌ڕله‌مان ده‌توانێت به‌ر له‌هه‌موو شت پشت به‌ بنه‌ما سه‌ره‌کیه‌کانی ئازادی بیروڕاو ئازادی میدیا ببه‌ستێت (گه‌ر بوونی هه‌بێت له‌ ولاتدا) بۆ ئه‌وه‌ی داواکاریه‌کانی به‌ ئاشکرا بخاته‌ ڕوو، و بگه‌یه‌نێت به‌ خه‌لکیی.

 

تێگه‌یشتن له‌ چه‌مکی ئۆپۆزیسیۆن له‌ سیسته‌مێکه‌وه‌ بۆ یه‌کێکی دی جیاوازه‌ هه‌روه‌ک له‌ ڕه‌هه‌ندی شوێن و زه‌مه‌نیشه‌وه‌ ئه‌م تێگه‌یشتنه‌ جیاوازی به‌ خۆیه‌وه‌ ده‌بینێت. شوێنی کارو چالاکی ئۆپۆزیسیۆن له‌ ولاتێکی دیموکراسیدا ئاشکراو که‌م ترسه‌و ده‌شبێته‌ هۆی گه‌شه‌کردن. به‌لام له‌ ولاتی دیکتاتۆردا ئه‌وا ئۆپۆزیسیۆن ده‌بێت ڕوو بکاته‌ خه‌باتی ژێرزه‌مینی و قوربانیدان، بۆنمونه‌ کورد له‌ سه‌رده‌می ڕژێمی به‌عسدا، یان کورد له‌ به‌شه‌کانی تری کوردستان دژ به‌ ده‌سه‌ڵاته‌ خوسه‌پێنه‌ره‌کانی ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌. له‌و دۆخی سه‌رکوتکردن و ده‌ستدرێژیکردنه‌دا ئۆپۆزیسیۆن و هێزه‌کانی دژ به‌و ده‌سه‌ڵاته‌ ناچار ده‌کات یان ڕوو ده‌دات رێڕه‌وی دیکه‌ی نائاشتیخوازانه‌و توندوتیژی بگرنه‌ به‌ر. به‌ پێچه‌وانه‌ی سیسته‌مه‌ دیکتاتۆره‌کان و سیسته‌مه‌ ته‌قلیدی و شمولیه‌کان ئۆپۆزیسیۆن ته‌نیا له‌ سیسته‌می دیموکراسیدا به‌واتا زانسته‌ سیاسیه‌که‌ ده‌توانێت به‌ ئازادی کاربکات و ته‌ندروستانه‌ گه‌شه‌بکات.

 

کام ئۆپۆزیسیۆن؟

ئۆپۆزیسیۆنی ته‌ندروست و پۆزه‌تیف (ڕه‌سه‌ن) ده‌بێت زانستانه‌ بیربکاته‌وه‌و به‌رنامه‌کانی زانستانه‌ دابرێژێ و عه‌لمانی ڕه‌فتار بکات. کارکردن بۆ ده‌ستورو ده‌وڵه‌تی یاسا ده‌بێت خه‌سله‌تێکی تری ئۆپۆزیسیۆنی ته‌ندروست بێت . عێراقی به‌عس و ئه‌ڵمانیای نازی ئه‌مانیش ده‌وله‌تی قانوون بوون به‌لام ده‌وله‌تی تۆتالیتێر بوون. که‌واته‌ ته‌نیا حیزب و  ئۆپۆزیسیۆنی ته‌ندروست ده‌توانێت کار بۆ ده‌ستورو یاسای ته‌ندروست بکات دوور له‌ ئایدیۆلۆژیای دیکتاتۆری و تۆتالیتێر، به‌ناوی ئازادی و دیموکراسیه‌وه‌ ئازادی و دیموکراسی له‌ناو نه‌برێت. دیموکراسیترین سیسته‌می سیاسی بێبوونی ئۆپۆزیسیۆن ده‌بێته‌ دیکتاتۆر. دیاره‌ ته‌نیا ئه‌و کاته‌ له‌ سروشتی ڕاسته‌قینه‌ی ئۆپۆزیسیۆن تێده‌گه‌ین دوای ئه‌وه‌ی ده‌گات به‌ ده‌سه‌ڵات و هه‌روه‌ها تێگه‌یشتن له‌ فکره‌ سیاسیه‌که‌ی.

 

کێشه‌ی گه‌شه‌کردنی ئۆپۆزیسیۆن له‌سایه‌ی په‌ڕله‌مانی ناشه‌رعی

ده‌ستور په‌یمانێکی کۆمه‌لایه‌تیه‌ له‌نێوان ده‌سه‌ڵات و کۆمه‌لدا، هه‌ربۆیه‌ ده‌سه‌ڵات ناکرێ ده‌سه‌ڵاتێکی ده‌ستوری و شه‌رعی بێت ئه‌گه‌ر ڕاپرسی گه‌لی له‌سه‌ر نه‌بێت چونکه‌ ئه‌و کاته‌ حکومه‌ت و ئۆپۆزیسیۆنیش ده‌ستوری و شه‌رعی نابن، هه‌ربۆیه‌ ئه‌رکێکی گه‌وره‌ ده‌که‌وێته‌ سه‌رشانی زۆرتر ئۆپۆزیسیۆنی نێو په‌رله‌مان کار بۆ ده‌وله‌تێکی، ولات و هه‌رێمێکی ده‌ستوریی ودیموکراسی بکات بۆئه‌وه‌ی ئۆپۆزیسیۆنیش بتوانێ ئۆپۆزیسیۆنێکی ده‌ستوری بێت. بوونه‌ په‌ڕله‌مان به‌ مه‌رجه‌عی ده‌ستوریی و یاسایی و له‌یه‌کتر جودا کردنه‌وه‌ی سێ ده‌سه‌ڵاته‌که‌ (په‌ڕله‌مان و جێبه‌جێ کردن و دادوه‌ری) پێویستیه‌کی ژیانی سیاسیه‌ بۆ حیزب و ئۆپۆزیسیۆن و کۆمه‌لگه‌ به‌گشتی. لێره‌دا ده‌بێت ئۆپۆزیسیۆن بزانێت ئه‌دای کاره‌کانی چیه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌و له‌نێو په‌ڕله‌مانداو له‌ مه‌هامو ماف و ئه‌رکه‌کانی خۆی تێبگات هه‌روه‌ها ڕاستگۆبێت له‌گه‌ل جه‌ماوه‌ره‌که‌ی خۆیدا، ئه‌و جه‌ماوه‌ره‌ی که‌ ئه‌م نوێنه‌رایه‌تی ده‌کات له‌په‌رله‌مانداو متمانه‌ی پێبه‌خشیوه‌.

 

کوالیسیۆنی نێوان ئۆپۆزیسیۆن و ده‌سه‌ڵات

ڕوو ئه‌دات له‌کاتی قه‌یرانی گه‌وره‌دا پرس و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی بکه‌وێته‌ مه‌ترسیه‌وه‌ وه‌ک قه‌یرانی ئابوری گه‌وره‌ یان هێرشی ده‌ره‌کی سه‌ربازی بۆ سه‌ر ولات. بۆنمونه‌ جه‌نگ و تۆپبارانه‌کانی تورکیاو ئێران بۆ ناو خاکی هه‌رێمی کوردستان و هاتنه‌ ژوره‌وه‌ی هه‌ر سوپایه‌کی بێگانه‌ که‌ ئاسایی ده‌چنه‌ بواری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌، ئه‌و دیاردانه‌ی پێویستییان به‌هه‌ماهه‌نگی ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزیسیۆنی فه‌رمی هه‌یه‌. سروشتی ئه‌م هاوپه‌یمانێتیه‌ش به‌نده‌ به‌ سروشتی سیاسی نێوان ئه‌و دوو لایه‌نه‌و هه‌لوێستی گه‌ل له‌سه‌ری. هه‌روه‌ک چۆن قۆناغ هه‌یه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌کان پێکه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ هه‌ربه‌م شێوه‌یه‌ قۆناغیش هه‌یه‌ ئۆپۆزیسیۆن و ده‌سه‌ڵاتیش پێکه‌وه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌. به‌لام هه‌میشه‌ جیاوازیه‌کانی نێوان ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزیسیۆن ده‌بێت دیاربن. هه‌روه‌ک چۆن ده‌سه‌ڵاتی سیاسی هه‌یه‌ هه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ش ده‌بێت ئۆپۆزیسیۆنی سیاسیش هه‌بێت. ئۆپۆزیسیۆن بوون به‌ واتا زانسته‌ سیاسیه‌که‌ی بۆ هه‌رێم و باشووری کوردستانیش وه‌ک هه‌وا وایه‌ بۆ ژیان.

 

کاریگه‌ری که‌لتوری سیاسی له‌سه‌ر حیزب و ئۆپۆزیسیۆن

یه‌کێک له‌ کێشه‌کانی سیاسه‌ت و کۆمه‌ل بریتیه‌ له‌ دواکه‌وتویی که‌لتوری سیاسی بۆ به‌ها دیموکراتیه‌کان. ته‌نانه‌ت له‌هه‌موو ناوچه‌کانی ڕۆژهه‌لاتی ناوه‌ڕاستدا (جگه‌ له‌ ده‌وله‌تی ئیسرائیل تا ڕاده‌یه‌ک) دیموکراسیه‌ت ته‌نیا ڕوکه‌ش بووه‌و ئۆپۆزیسیۆنی سیاسیش به‌واتا هاوچه‌رخه‌که‌ی به‌دی ناکرێت. عبدول ئیلاه به‌لقیز ئاماژه‌ به‌ چوار هۆکار ئه‌دات سه‌باره‌ت به‌ گه‌شه‌ نه‌کردنی ئۆپۆزیسیۆن له‌ جیهانی عه‌ره‌بی و ئیسلامیدا که‌ بریتین له‌: شکستی سیاسی، دۆگمای فیکری، نامۆبوون به‌ گۆڕانکاریه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌و داخرانی ریَِکخراوه‌یی. له‌م کۆمه‌لگایانه‌دا ده‌سه‌ڵاتداره‌ ته‌قلیدیه‌کان هه‌رگیز ئاماده‌ نه‌بوون ده‌ستبه‌رداری ده‌سه‌ڵات بن، ئه‌وه‌ش به‌زیان گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ ئۆپۆزیسیۆنیش. له‌به‌ر ڕۆشنایی دواکه‌وتویی کۆمه‌ڵ به‌گشتی و که‌لتوره‌ سیاسیه‌که‌ هه‌ربۆیه‌ ئۆپۆزیسیۆنه‌کان له‌م ولاتانه‌ ئۆپۆزیسیۆنێکی هاوچه‌رخ نین و هه‌موو به‌ ده‌سه‌ڵاتیشه‌وه‌ به‌رهه‌می واقعی کۆمه‌لگه‌که‌ی خۆیانن هه‌ربۆیه‌ په‌رینه‌وه‌ بۆ کۆمه‌لگه‌یه‌کی مۆدێرنتر کارێکی ئاسان نیه‌و پرۆسه‌یه‌کی ئالۆزو درێژخایه‌نه‌.

 

ئۆپۆزیسیۆن له‌هه‌رێمی کوردستان

هۆکاره‌کانی نه‌بوونی که‌لتوری سیاسی و دواکه‌وتویی باری کۆمه‌لایه‌تی و کزیی هوشیاری سیاسی و نه‌بوونی سیسته‌می دیموکراسی له‌و فاکته‌رانه‌ن کاریگه‌ری خۆیان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ژیانی سیاسی ئۆپۆزیسیۆن له‌ باشووری کوردستانیش.

پارته‌ سیاسیه‌کانی باشووری کوردستان به‌ر له‌ 1991 خۆیان له‌ ئۆپۆزیسیۆندا بوون به‌رامبه‌ر به‌ رژێمی به‌عس، نان و ئازادی و دیموکراسیه‌ت و چاره‌نوسی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی گه‌له‌که‌یان کردبوه‌ دروشم، ئه‌و دروشمانه‌ی نه‌ک هه‌ر نه‌بوونه‌ کردار، به‌رده‌وام له‌شه‌ڕی خوێناوی یه‌کتریشدا بوون. ئێسته‌ که‌ خۆیان ده‌سه‌ڵاتدارن ده‌بێت سه‌رده‌می دڕندایه‌تی به‌عسیان له‌بیر بێت به‌رامبه‌ر به‌ ئۆپۆزیسیۆنی ئه‌و کاته‌ی خۆیان و پێشیل کردنی ئازادیه‌کانی هاولاتیان. ده‌بوو بزانن ئازادی نرخی چه‌نده‌ گرانه‌. له‌ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌کان و تا ڕوخانی ڕژێمی به‌عس هه‌ر که‌س و لایه‌نێک باسی له‌ ئۆپۆزیسیۆن بوون بکردایه‌ له‌لایه‌ن ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ی ئێسته‌ی هه‌رێم به‌ خائین و سه‌ر به‌رژێمی به‌عس له‌قه‌له‌م ئه‌درا. ئێسته‌ که‌ زۆربه‌ی کۆمه‌لگه‌ی کورد له‌ باشوور له‌ حاله‌تی پۆپۆزیسیۆن بوندایه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵات، به‌لام ده‌سه‌ڵات به‌ شوێن وێنای دوژمنی تردا ده‌گه‌رێت بۆ هه‌مان مه‌به‌ست و سروشته‌ سیاسی و پێکهاته‌ کۆمه‌لایه‌تیه‌که‌شی ته‌نیا رێگا به‌ دیکتاتۆریه‌ت ئه‌دات.

 

جه‌وهه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی "سیسته‌می حیزبایه‌تی" له‌ هه‌رێمی کوردستان بریتیه‌ له‌ حیزبی قائید. به‌واتا پارتی و یه‌کێتی وه‌ک حیزبی قائید، به‌لام حیزبی قائیدی کاریزما که‌ ئیراده‌ی سیاسی به‌نده‌ به‌ که‌سی قائیده‌وه‌. ده‌کرێ به‌ناچاری رێگا بدات به‌ دروستبونی حیزبی تر، به‌ ئۆپۆزیسیۆن بونیشیانه‌وه‌ به‌لام خۆی ده‌بێت براگه‌وره‌و ده‌سه‌ڵاتدار بێت و حیزبی قائید بێت، حیزبی قائیدیش هه‌میشه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی تاک حیزبی ده‌روات و هه‌ربۆیه‌ ناکرێ خه‌سله‌تی دیموکراسی ڕاسته‌قینه‌ی پێوه‌ دیاربێت. تێبینی ده‌کرێت هه‌ردوو حیزبه‌ قائیده‌که‌ی ده‌سه‌ڵات له‌ کرداردا وه‌ک تاک حیزب مامه‌له‌ ده‌که‌ن و خه‌سله‌ته‌کانی تاک حیزبیان پێوه‌ دیاره‌.

 

 

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: