ڕاپۆرت

هێزێك پێویسته دونیابینی و تێڕوانینێكی ژیاریی و ئینسانیه‌تی هه‌بێت

ئا: ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌

ده‌سه‌ڵاتى سیاسى هه‌رێمى کوردستان، له‌ ماوه‌ى 26 ساڵى حکومڕانیدا، خۆیان و گه‌لى باشورى کوردستانیان ڕووبه‌ڕووى چه‌ندین شکست و شه‌رمه‌زارى مێژوویى کردووه‌ته‌وه‌، بێجگه‌ له‌وه‌ى که‌ تاکاکه‌کانى کۆمه‌ڵگه‌یان ڕووبه‌ڕووى تێکشکانێکى قورسى که‌سایه‌تى کردووه‌ته‌وه‌، چاودێرانى سیاسیش پێیان وایه‌ ده‌سه‌ڵاتى کوردى پێویسته‌ له‌ ڕیشه‌وه‌ بگۆڕدرێت، ئه‌وه‌ش به‌ میلله‌تێکى زیندو ده‌کرێت.

 

ئه‌و شکستانه‌ى که‌ ڕۆژى 16/10/2017 دا رووبه‌ڕووى باشورى کوردستان بوویه‌وه‌ که‌ بووه‌ هۆى له‌ده‌ستدانى 52% خاکى باشوورى کوردستان، هه‌م کۆمه‌ڵگه‌ و هه‌میش ده‌سه‌ڵاتدارانى هه‌رێمى ڕووبه‌ڕووى هه‌ژان کرده‌وه‌، که‌ ڕه‌نگه‌ پرسیارگه‌لێکى وه‌ک ئه‌وه‌ى ئایا "ده‌کرێت بیر له‌ چاککردن ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ بکرێته‌وه‌" له‌ناخى هه‌موو تاکێکى سیاسى و ناسیاسى ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا وروژاندبێت.

 

ئێمه‌ له‌م ڕاپۆرته‌دا هه‌وڵده‌ده‌ین به‌دواى چاره‌سه‌رێکى ڕیشه‌یى بۆ هه‌رێمى کوردستاندا بگه‌ڕێین و تیشک بخه‌ینه‌ سه‌ر کێشه‌ ڕاسته‌قینه‌کان و برینه‌کان ده‌ستنیشان بکه‌ین.

zerdest nuredin
زه‌رده‌شت نوره‌دین

زه‌رده‌شت نوره‌دین، ڕۆژنامه‌نووس و ئه‌ندامی ده‌سته‌ی نووسه‌رانی گۆڤاری به‌ره‌نگاری، له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى که‌ ئایا به‌ڕاى ئه‌و کێشه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانى باشورى کوردستان چییه‌ وتى:" وه‌ڵامى ئه‌م پرسیاره‌ به‌شێوه‌یه‌کی گشتی په‌یوه‌ند ده‌بێت به‌ دیاگنۆسیسکردن(ده‌ستنیشانکردن) و ڕه‌چه‌ته‌نوسینه‌وه‌ که‌ ئه‌مه‌ش له‌ ڕوانگه‌ی گۆڕینی دونیاوه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت. ئه‌م ڕوانگه‌ش بۆخۆی له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌ڕه‌ته‌ کارده‌کات که‌ هه‌م سوبێکت(بکه‌ر) و هه‌م مێژوو قابیلی گۆڕان و ده‌ستکاریکردنه‌. له‌م پنته‌وه‌ ئاسۆی شۆڕش، ڕاپه‌ڕین، ڕووداو و … هتد دێته‌ ناو مێژووه‌وه‌ و مرۆڤ به‌ کردارى ده‌ستده‌کات به‌ گۆڕینی دونیا. ئه‌م ئایدیایه‌ به‌ ڕێکخراوی بۆ یه‌که‌مجار، له‌گه‌ڵ مارکس و ئه‌نگڵسه‌وه‌ دێته‌کایه‌وه‌ و پاشان بۆ یه‌که‌م جار له‌گه‌ڵ لینین-‌دا پراکتیزه‌ ده‌کرێت. مارکس و ئه‌نگڵس له‌ڕووی مێژووییه‌وه‌ و له‌سه‌ر ئاستی گه‌ردوونی، خاوه‌ندارێتیی تایبه‌ت که‌ کاری کرێگرته‌، سه‌رمایه‌، چینایه‌تی، نامۆبوون … هتد لێده‌که‌وێته‌وه‌ وه‌ک کێشه‌ی سه‌ره‌کی پارادایمی چینایه‌تی ده‌ستنیشانیانکرد و ڕه‌چه‌ته‌ی کۆمۆنیزمیان بۆ نوسی. ئه‌گه‌رچی له‌سه‌ده‌ی بیستدا کۆمۆنیزم نه‌هاته‌دیی به‌ڵام بینه‌ری دوو ئه‌زموونی سۆسیالیستی گه‌وره‌ بوین

لێره‌وه‌ ده‌کرێت له‌سه‌ر کێشه‌ی باشوری کوردستان و به‌دیڵ بۆی قسه‌بکرێت. ئه‌وه‌ ڕوونه‌ که‌ کوردستان نیشته‌جێی سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی جیهانییه‌ به‌ فۆرمی خۆی. به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌مانای ئه‌وه‌ نایه‌ت که‌ باشوری کوردستان ته‌نیا کێشه‌ی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری هه‌یه‌ و هه‌موو کێشه‌ و نه‌خۆشییه‌کان له‌ سه‌رمایه‌داریدا کورتکه‌ینه‌وه‌ (وه‌ک ئه‌وه‌ی چه‌پی کۆن ده‌یکه‌ن). پێش هه‌موو شت ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێن ئه‌گه‌رچی سه‌رمایه‌داری، جیهانییه‌ به‌ڵام یه‌ک فۆرمی نییه‌ له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌بێت قسه‌ له‌سه‌ر فۆڕمه‌ جۆراوجۆره‌کانی سه‌رمایه‌داری بکرێت، سه‌ره‌ڕای بنه‌ما هاوبه‌شه‌کانی.

باشوری کوردستان له‌ناو داڕوخانێکی سه‌رتاسه‌ری و ئیفلاسبوونێکی هه‌مه‌لایه‌نه‌دایه‌. حوکمڕانی و ده‌سه‌ڵاتی کوردی به‌جۆرێکی وه‌ها سه‌رتاسه‌ریانه‌ داڕوخاوه‌ که‌ به‌ هیچ جۆرێک ڕیفۆڕم هه‌ڵناگڕێت و فیعلییه‌تی مێژووی نه‌ماوه‌ و پێویستی ده‌ستبه‌جێی به‌ گۆرانی ڕادیکاڵ هه‌یه‌ و به‌رده‌وامبوونی ته‌نیا به‌هۆی ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ر و سه‌رکوتکاره‌کانی حکومه‌ته‌وه‌یه‌. به‌دیوێکی تردا ده‌سه‌لاتی ڕۆشنبیری، که‌لتوری، کۆمه‌ڵایه‌تی و …هتد به‌ته‌واوی ئیفلاسی هه‌مه‌لایه‌نه‌یان کردوه‌ و هیچ شتێکی واقیعی و ڕزگاریخوازنه‌یان پێ‌ نه‌ماوه‌ و ناتوانن ئه‌گه‌ر و ئیمکانی ڕزگاری له‌م بنبه‌سته‌ هه‌مووگیره‌دا به‌رهه‌مبهێنن. به‌ده‌ربڕێنی کۆنستانتین گۆرگیۆ ئێستا له‌ باشوری کوردستان کاژێر ٢٥ـه‌. کاژێر ٢٥ دوا کاژێر نییه‌ به‌ڵکو کاژێرێک دوای دوا کاژێره‌. بۆیه‌ ئه‌گه‌ر مه‌سیحیش بگه‌ڕێته‌وه‌ ناتوانێت دۆخه‌که‌ ڕزگار بکات. مه‌سیح لێره‌دا میتافۆره‌ بۆ هه‌موو ئایدیا به‌ناو ڕزگاریخوازه‌کانی ناو سیسته‌م، ئه‌و ئایدیایانه‌ی که‌ ڕۆژێک ڕۆشنبیره‌کان و ڕۆژێک سیاسییه‌کان بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌که‌ن و کۆمه‌لێک خه‌ڵک بۆماوه‌یه‌کی کاتی له‌ده‌ور خۆیان کۆده‌که‌نه‌وه‌. که‌واته‌ له‌ کاژێر ٢٥ دا هیچ ئایدیا و به‌دیلێکی ڕزگاریخواز له‌ هه‌ناوی سیسته‌مدا دروست نابێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی کاژێر ٢٥ له‌حزه‌ی دوای تاقیبوونه‌وه‌ و جێبه‌جێبوونی هه‌موو ئایدیا به‌ناو رزگاریخوازه‌کانی ناو سیسته‌مه‌. هه‌میشه‌ کاژێر ٢٥ دۆخی دروستبوونی به‌ره‌نگاری خۆڕسکانه‌یه‌ که‌ له‌ناو خه‌ڵکدا سه‌رپێ ‌ده‌که‌وێت. به‌ڵام له‌ دوای لینینه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌زانین که‌ به‌ره‌نگاری خۆڕسکانه‌ به‌بێ‌ رێکخستن و دیسپلین پانتاییه‌که‌ بۆ دروستبوونه‌وه‌ی هه‌مان چه‌وساندنه‌وه‌ و سته‌مکاری دۆخی پێشوو له‌ فۆڕمی جیاوازدا. له‌م پنته‌وه‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێین؛ ئه‌م چرکه‌ساته‌ی تێیداین، کاژێر ٢٥ـه‌. کاتی هه‌موو هێزه‌ چه‌په‌ ڕادیکاڵه‌کانه‌ و له‌به‌رانبه‌ر به‌رپرسیارییه‌تێکی مێژووی گه‌وره‌داین. بۆیه‌ ده‌بێت ده‌ستبده‌ینه‌ رێکخستنی هه‌مووگیر و به‌ رێکخستن و سه‌رپێ‌خستنی به‌ره‌نگاری سه‌رتاسه‌ری دۆخه‌که‌ ڕزگار بکه‌ین".

 

ناوبراو وتیشى:" پرسیاره‌ سه‌ره‌کییه‌که‌ له‌ ئێستادا ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆچی هێزه‌ چه‌په‌ ڕادیکاڵه‌کان ناتوانن شان بده‌نه‌ ژێر ئه‌م به‌رپرسیارێتییه‌ مێژووییه‌؟ پێم وایه‌ وه‌ڵامه‌که‌ی دوو ڕووی هه‌یه‌؛ یه‌که‌م جیهانییه‌ و دووه‌م لۆکاڵییه‌. مارکسیزمی کلاسیک له‌ مارکسه‌وه‌ تا ماوتسی تۆنگ کارگه‌ی ستراتیژی گۆڕینی دۆخ و به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی ده‌سه‌ڵاتبوون له‌سه‌ده‌ی بیستدا. هه‌ر که‌م له‌ لینین و گرامشی و ماوتسی تۆنگ ستراتیژ، که‌ره‌سته‌ و پلانی کۆنکرێتی به‌ده‌سته‌وه‌گرتن و گۆڕینی ده‌سته‌ڵاتیان بۆ هه‌لومه‌رجی دیاریکراوی سه‌ده‌ی بیست داهێنا که‌ هه‌موو ئازایخوازه‌کان، به‌ کۆمۆنیست و ناکۆمۆنیسته‌وه‌ سودیان لێبینی و ئاڵوگۆڕییان پێ ‌کرد،  ناکۆکیی سه‌ره‌کی له‌ په‌یوه‌ند به‌ گۆڕینی دونیایه‌وه‌ له‌ ئێستادا له‌ نیوان هۆکاره‌ سوبێکتیڤ و هۆکاره‌ ئۆبێکتیڤه‌کاندایه‌؛ هۆکاره‌ سوبێکتیڤه‌کان به‌ نیسبه‌ت هۆکاره‌ ئۆبێکتیڤه‌کان چه‌قبه‌ستوو و وشکهه‌ڵاتووه‌ و له‌ ناو مارکسیزمی کلاسیکدا مه‌نگبووه‌، له‌کاتێکدا هۆکاره‌ ئۆبێکتیڤه‌کان ته‌واو گۆڕاون و پێشکه‌وتوون. لێره‌دا ئاماژه‌ به‌ سێ هۆکاری ئۆبێکتیڤ ده‌ده‌م که‌ گۆڕانکاری ڕادیکاڵی به‌سه‌ردا هاتووه‌. یه‌که‌م؛ جیهانگیری(گلۆباڵیزم) که‌ جیهانی یه‌کپارچه‌ و تاک ‌جه‌وهه‌ر کردوه‌ و هیچ سنورێک بۆ فیچقه‌کردنی سه‌رمایه‌ نه‌ماوه‌ که‌ ئه‌مه‌ش ڕاسته‌وخۆ قه‌یرانه‌ جیهانییه‌ په‌یوه‌ند ده‌کات به‌ لۆکاڵه‌وه‌ و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ڕاسته‌… دووه‌م؛ به‌رخۆری(مه‌سره‌فگه‌رایی) که‌ بووه‌ به‌ که‌لتوری هه‌مووگیری هه‌موو چینه‌کان… سێیه‌م؛ فه‌زای مه‌جازی که‌ ئه‌مه‌ له‌و دووه‌ی پێشتر زیاتر گۆڕانکاری له‌ ڕه‌گه‌زی ئۆبێکتیڤدا کردوه‌، حیزبه‌ کۆمۆنیسته‌کانی دونیا به‌ گشتی به‌ده‌ست هۆکاری سوبێکتیڤه‌وه‌ ده‌ناڵێنن و له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ڵگری هه‌مان ستراتیژ و که‌ره‌سته‌ی مارکسیزمی کلاسیکن بۆ مۆبۆلیزه‌ و دروستکردنی سوبێکت(بکه‌ری) ئاڵوگۆڕی دونیا. بۆیه‌ ناتوانن خه‌ڵک و جه‌ماوه‌ر مۆبۆلیزه‌ بکه‌ن و ڕێکی بخه‌ن و گۆڕانکاری ڕادیکاڵی پێبکه‌ن. له‌به‌رانبه‌ر حیزبه‌ کۆمۆنیسته‌کانیشدا، فه‌یله‌سوفانی چه‌پی نوێ کۆمه‌ڵێ ئاسۆی پراکتیکی سیاسی، نه‌ک خودی پراکتیکی سیاسییان هێناوه‌ته‌گۆڕێ که‌ ده‌کرێت به‌ سود بێت بۆ داهێنانی فۆرمه‌ نوێکانی پراکتیکی سیاسی".

 

زه‌رده‌شت نوره‌دین، له‌باره‌ى چۆنیه‌تى چاره‌سه‌رکردنى کێشه‌کانى باشوورى کوردستانه‌وه‌ وتى:" باشوری کوردستان دۆخێکی تاقانه‌ و سینگولاری هه‌یه‌. بۆیه‌ ده‌بێت هه‌موو مامه‌ڵکردن و به‌رکه‌وتنێکیش له‌گه‌ڵی دا تاقانه‌ و سینگولار بێت، له‌م خاڵه‌وه‌ به‌ر له‌ هه‌موو شت ده‌بێت عه‌قڵییه‌تی کۆپیکردن وڵاوه‌ بنێین و هه‌روه‌ها واز له‌ ڕێکخستنی ته‌قلیدی و حیزبه‌ کلاسیکییه‌ کۆمۆنیستییه‌کان بهێنین که‌ چه‌قبه‌ستوو و وشکهه‌ڵاتوون، به‌دیل له‌ ئێستادا سه‌نتێزکردنی پراکتیکی سیاسیی مارکسیزمی کلاسیک و هزری فه‌یله‌سوفانی چه‌پ نوێیه‌ که‌ له‌ده‌رنجامدا به‌گوێره‌ی واقیع و هه‌لومه‌رجی باشوری کوردستان ستراتیژ و که‌ره‌سته‌ی نوێی ڕێکخستن و مۆبۆلیزه‌کردنی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵکی لێبه‌رهه‌مبێت. به‌ده‌ربڕینێکی تر ده‌بێت به‌ره‌نگاریییه‌کی سه‌رتاسه‌ری و ناونشین له‌ باشوری کوردستان سه‌رپێ بکه‌وێت که‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ش چه‌پی نوێ دروستده‌کات. چه‌پێک که‌ خۆی له‌ پاشه‌ڕووی ڕابردوو، داماڵیوه‌ و بووه‌ به‌ پێشه‌نگی داهاتوو".

mhemed bekir
محه‌مه‌د به‌كر

محه‌مه‌د به‌کر، ڕۆشنبیر و چاودێرى سیاسى، له‌باره‌ى کێشه‌کانى باشوورى کوردستانه‌وه‌ تێڕوانینێکى جیاوزترى هه‌بوو له‌ زه‌رده‌شت نوره‌دین و وتى:" هه‌ڵوه‌سته‌ کردن له‌سه‌ر قه‌یران و گێژاوی باشووری کوردستان پێویستی و ناچاریه‌. کێشه‌ بێ شووماره‌کان کۆمه‌ڵگه‌یان گه‌یاندۆته‌ دۆخی داڕمان و بێ ئومێدی و بێ ئیراده‌یی، بێ چاره‌یی له‌ده‌رگای هه‌مووان ده‌دات، له‌سایه‌ی چه‌مکی حزبی چه‌واشه‌کار و وابه‌سته‌ و دژه‌ شۆڕشه‌وه‌، له‌سایه‌ی ئه‌قڵیه‌ت و زهنیه‌تی میللیگه‌رای سه‌ره‌تایی به‌کرێگیراوه‌ وه‌ کۆمه‌ڵگه‌ به‌ده‌ردێک براوه‌ که‌ له‌هه‌ر کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی تر زیاتر پێویستی به‌ئه‌لف و بێی شۆڕش و چه‌مک و پێوانه‌ی شۆڕشگێڕی و سه‌رله‌نوێ تێکۆشان و پێهه‌ڵگرتن هه‌یه‌، شۆڕشی چه‌واشه‌ له‌باشووردا به‌هه‌موو پێودانگێک، له‌هه‌موو جوڵه‌ و کایه‌کانی سیاسی و چه‌کداری و ئابووری و کولتووری و کۆمه‌ڵایه‌تی و … هتد نوێنه‌رایه‌تی وابه‌سته‌یی و دژه‌ شۆڕشی کردووه‌ شکست و تێکدان و نه‌هامه‌تی به‌باڵای خه‌ڵکدا بڕیوه‌. ئه‌م شۆڕشه‌ چه‌واشه‌یه‌ هێنده‌ی ئه‌وه‌ی کاری له‌سه‌ر پوچکردن و بێ ئیراده‌ کردن و بێ ڕۆح کردن و به‌لومپه‌ن کردنی کۆمه‌ڵگه‌ کردووه‌ و بێ به‌هایی و بێ پێوانه‌یی کردۆته‌ سه‌نگی مه‌حه‌کی به‌ڕێوه‌بردنی ژیان، له‌هه‌گبه‌یدا نرخێک، جوانیه‌ک، پیرۆزیه‌ک نادۆزیته‌وه‌".

 

محه‌مه‌د به‌کر، وتیشى:" حزب و هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتدار و ده‌ستڕۆیشتووه‌کانی باشوور هیچیان له‌سه‌ره‌تای دامه‌زراندنیانه‌وه‌ تا ئێستا فیکر و ئایدۆلۆژیا و تێزی شۆڕش و شۆڕشگێڕیان نه‌کردۆته‌ بنه‌ما بۆ خه‌بات و تێکۆشان، هێنده‌ی ئه‌وه‌ی یاخیبوونێکی کوێرانه‌ و خه‌باتێکی چه‌کداری بێ سه‌ره‌ و به‌ره‌ مۆرکی خۆی داوه‌ له‌جوڵه‌ و په‌یڕه‌ویان، ته‌رزێکی تێکۆشانی نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی و پێوانه‌ی ئه‌خلاقی شۆڕشگێڕی و پرنسیپی پڕ هزر و ئیراده‌ مۆرکی خۆی له‌جوڵه‌ی ئه‌م حزبانه‌ نه‌داوه‌، سیاسه‌تی ڕۆژانه‌ و وابه‌سته‌یی به‌داگیرکه‌ران، دوو خاڵی گرنگن که‌ وای کردووه‌ ئه‌م حزبانه‌ نه‌توانن به‌درێژایی مێژوویان شایانی هه‌ڵگرتنی پێودانگی شۆڕش بن، هێزگه‌لێک سه‌رچاوه‌ی بوون و نه‌ش و نمایان به‌پشت به‌ستن به‌ئیراده‌ی ئازاد و خۆیی نه‌بێت بێگومان ناتوانین چاوه‌ڕێی ده‌رئه‌نجامێکی نه‌ته‌وه‌یی و دیموکراسی و مرۆییان لێ بکرێت، هه‌ر بۆیه‌ کاتێ حوکمی ئه‌قڵ و هزری فه‌لسه‌فی و دیموکراسی و ئیراده‌ی خۆیی غائیب بوو ئیتر ناکرێت چاوه‌ڕوانی ده‌سه‌ڵاتێکی دیموکراسی و مرۆڤ دۆست و ژیان دۆست بکرێت، ئه‌وه‌ی خۆی نمایش ده‌کات ده‌سه‌ڵاتێکی سته‌مکار و نادیموکرات و دژه‌ ئینسان و گه‌نده‌ڵ و وڵاتفرۆش ده‌بێت، ئاخر چۆن هێزگه‌لێک که‌ سه‌رتاپایان نوقمی نێو نه‌ته‌وه‌په‌رستی کۆنه‌پارێزی به‌کرێگیراو بن، نابنه‌ سته‌مکار و دیکتاتۆر، مرۆڤ ناتوانێت چاوه‌ڕێی سیسته‌م و ستاتۆیه‌ک له‌م هێزگه‌ل و ده‌سه‌ڵاته‌ بکات که‌ تێیدا یه‌کسانی و دادپه‌روه‌ری و شکۆی مرۆڤ و ئاشته‌وه‌یی کۆمه‌ڵایه‌تی تێدا به‌رقه‌رار بێت، مسۆگه‌ر سیسته‌م و ده‌سه‌ڵاتێکی به‌م ڕه‌نگه‌ جگه‌ له‌چاو بڕینه‌ حوکم و درێژه‌دان به‌مانه‌وه‌ و تاکڕه‌وێتی و سته‌مکاری، شتێکی تری لێ چاوه‌ڕوان ناکرێت، گه‌لی باشوور کوشته‌ی ده‌ستی ئه‌م مۆدیله‌ حوکومڕانیه‌یه‌ و هێشتا باجی نه‌ته‌وه‌ په‌رستی سه‌ره‌تایی وابه‌سته‌ ده‌دات".

 

له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى ده‌بێت چى بکرێت و چۆن به‌ڕێوه‌بردنێک پێویسته‌ بۆ باشورى کوردستان، محه‌مه‌د به‌کر وتى:" باری شۆڕش له‌باشووری وڵاتمان قورس و گرانه‌، حزب و لایه‌نه‌ سیاسیه‌کان هه‌ریه‌که‌یان ڕۆڵی گه‌وره‌ی هه‌بووه‌ له‌تێکدان و شێواندن و به‌لاڕێدا بردنی چه‌مک و پرنسیپی شپڕز و ڕێکخستن، هێنده‌ی ئه‌وه‌ی ئیش کراوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و چه‌مک و پرنسیپانه‌ی که‌ دژه‌ شۆڕش و دژه‌ ڕیکخستنێکی تۆکمه‌ و هاوچه‌رخن، ئیش نه‌کراوه‌ ناواخنه‌که‌ی پڕ بکرێته‌وه‌ به‌پێوانه‌ و به‌ها و هزری نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی مرۆڤ و ژیان دۆستانه‌، کاتێک ئامانج و ستراتیژیه‌ت بچووک و به‌رژه‌وه‌ندیخوازانه‌ بوو بێگومان شۆڕش و ڕێکخستنیش به‌گوێره‌ی ئه‌و ئامانج و ستراتیژیه‌ته‌ داده‌ڕێژرێت، مرۆڤ ده‌توانێت بڵێ که‌ شۆڕش و ڕیکخستن له‌باشووردا بێ بناغه‌ و بێ کۆڵه‌که‌ن، نه‌ک هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵکو باریشی گران کراوه‌، بۆیه‌ کاتێ ده‌ست به‌رین بۆ ڕێکخستن و شۆڕش ده‌بێت وه‌ک ئه‌وه‌ی هیچ نه‌بوو بێت و له‌سه‌ره‌تاوه‌ بناغه‌ی شۆڕش و ڕێکخستن دابڕێژرێت، مسۆگه‌ر ئه‌مه‌ش پێویستی به‌په‌روه‌رده‌یه‌کی گشتگیری ئه‌و تاکانه‌ هه‌یه‌ که‌ بۆ شۆڕش و ڕێکخستنێکی به‌ئیراده‌ و شۆڕشگێڕ و هاوچه‌رخ پشتی پێ ده‌به‌سترێت، په‌روه‌رده‌ی هزری و چه‌مکی که‌سێتی و سه‌رله‌نوێ پێناسه‌کردنه‌وه‌ی حزب و سه‌رۆکایه‌تی و ڕێکخستن و سیاسه‌ت و شه‌ڕ و تێگه‌یشتنی قوڵ و بابه‌تیانه‌ی مێژوو و هه‌موو ئه‌مانه‌ ده‌بنه‌ کۆڵه‌که‌ی سه‌ره‌کی و چه‌خماخه‌ی شۆڕش و ڕێکخستنی پۆڵایین و هاوچه‌رخانه‌، هه‌تا ئه‌و زهنیه‌ت و ئه‌قڵیه‌ت و چه‌مک و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ گۆڕ ون نه‌کرێت که‌ حزبه‌کانی باشوور به‌به‌ر تاک و کۆمه‌ڵگه‌یاندا بڕیوه‌، مه‌حاڵه‌ بتوانین باس له‌شۆڕش و ڕێکخستن و کیانێکی ئازاد و شه‌ره‌فمه‌ندانه‌ بکه‌ین".

 

وتیشى:" پایه‌ی شپڕش و ڕێکخستنێکی به‌رهه‌مدار که‌ ئازادی و دیموکراسی و هاووڵاتیبوون بکات سه‌نگی مه‌حه‌کی به‌ڕێوه‌بردنی ژیانی تاک و کۆمه‌ڵگه‌ خۆی له‌وه‌دا ده‌بینێته‌وه‌ که‌ سه‌ره‌تا ده‌ست ببرێت بۆ ئه‌ڵقه‌ لاوازه‌کان، شکستی مۆریلی حزبایه‌تی و کوردایه‌تی له‌باشووردا به‌ده‌ره‌جه‌ی یه‌که‌م بۆ نه‌بوون و به‌رکه‌نارگیر کردنی ڕۆڵ و پێگه‌ی ژنان له‌نێو شۆڕشدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. میللیگه‌رای سه‌ره‌تایی وابه‌سته‌ به‌درێژایی جوڵه‌ و شۆڕشی چه‌واشه‌، ئاسته‌نگ بووه‌ له‌به‌رده‌م بوون و ڕه‌نگ و جوڵه‌ی ژنان له‌هه‌موو کایه‌کانی شۆڕشدا، شۆڕش و ڕێکخستن بێ به‌ری کراوه‌ له‌هێز و ئیراده‌ی ژنان، ئه‌مه‌ له‌کاتێکدا شۆڕش و ڕێکخسنی هاوچه‌رخ و حوکومڕانیه‌کی شایسته‌ به‌کۆمه‌ڵگه‌، به‌بێ پێشه‌نگی ژنان و جێگرتنی گشتگیرانه‌ی له‌کایه‌ سیاسی و ڕیکخستنی و چه‌کداری و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیدا، به‌دی نایه‌ت. سته‌م و دیکتاتۆری و نادادی و وابه‌سته‌یش هه‌ر له‌ڕێگه‌ی کاره‌کتارت ژنانه‌وه‌ ده‌توانرێت گۆڕ ون بکرێت. هه‌روه‌ها لاوان که‌ به‌ده‌ردێکی نه‌خوازراو براون له‌سایه‌ی ده‌سه‌ڵات و حوکمڕانی بێ هزر و بێ پرنسیپ، ده‌بێ وه‌ک کۆڵه‌که‌یکی سه‌ره‌کی ڕیکخستن و شۆڕش په‌روه‌رده‌ بکرێن و هزر و  ئیراده‌ی ئازادی بکرێت به‌به‌ریاندا و له‌نێو سه‌رجه‌م سه‌نگه‌ره‌کانی تێکۆشاندا، به‌ئه‌قڵیه‌تی نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی پێشکه‌وتوخواز، جێگه‌ی شیاو و پێشه‌نگ بگرن".

 

محه‌مه‌د به‌کر، تیشکى خسته‌ سه‌ر تێز و فیكرى ئۆجالان بۆ چاره‌سه‌رى کێشه‌کانى باشور و کێشه‌کى گه‌لان به‌گشتى و وتى:" هزر و فه‌لسه‌فه‌ و تێزی ڕێبه‌ر ئۆجالان که‌ تێری شۆڕشی گه‌لان و هه‌موو مرۆڤایه‌تی ده‌کات، ده‌بێت و ناچاریه‌ ئه‌و تێز و فه‌لسه‌فه‌یه‌ به‌ بنه‌مای شۆڕش و ڕێکخستنێکی هه‌مده‌میانه‌ له‌باشووردا به‌هه‌ند وه‌ربگیردێت و له‌ڕێی فیکر و تێزه‌ ئینسانی و دیموکراتیی و چاره‌سه‌رئامێزه‌کانی ڕێبه‌ر ئۆجالان، زهنیه‌ت و ئه‌قڵیه‌تی نه‌ته‌وه‌ په‌رستی سه‌ره‌تایی بێ ئیراده‌ له‌باشووردا ڕابماڵرێت و سه‌رله‌نوێ ژن به‌ژن و مرۆڤ به‌مرۆڤ و کۆمه‌ڵگه‌ به‌کۆمه‌ڵگه‌ ببێته‌وه‌ و پایه‌ و به‌ها و پیرۆزییه‌ کولتووری و ڕۆحیه‌کان له‌نێو تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌دا بچێنرێت".

 

له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى ئایا ده‌کرێت له‌ باشورى کوردستاندا، ئه‌لته‌رناتیڤێکى شۆڕشگێرى ببێته‌ چاره‌سه‌ر، ناوبراو وتى:" گۆڕانکاری ڕاماڵینی هه‌ر ده‌سه‌ڵاتێکی تاکڕه‌و و سته‌مکار به‌کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک به‌دی دێت که‌ له‌به‌رزترین ئاستا بیر بکاته‌وه‌ و هزر بئافرێنێت و نه‌ریتی سیاسی و ئه‌خلاقی شۆڕشگێڕی بونیاد بنێت، ته‌نیا کۆمه‌ڵگه‌ ژیر و هوشیاره‌کان ده‌توانن ڕێگربن له‌به‌رامبه‌ر تاکڕه‌وی و سته‌م و پاوان، له‌سایه‌ی ئه‌م سیسته‌م و ده‌سه‌ڵاته‌ به‌کرێگیراوه‌، زهنیه‌تی کۆماڵگا داڕماوه‌، کاتێ زهنیه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ داڕما بێگومان مرۆڤ بێ به‌ش ده‌بێت له‌سیاسه‌ت و ئیراده‌ و شۆڕش و ڕێکخستن، هه‌ربۆیه‌ به‌ئافراندنی هزر و بونیادنانه‌وه‌ و به‌گه‌ڕخستنی زهن و ژیری و دواتریش ئه‌نجامدانی چالاکی شۆڕشگێڕی ده‌توانین باس له‌ئه‌لته‌رناتیڤی شۆڕشگێڕی بکه‌ین".

 

وتیشى:" هێشتا له‌باشووری کوردستان قۆناغی گه‌شه‌ و بونیادنانی پایه‌ گرنگه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و هزری نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی و پێکه‌وه‌ ژیانی ئازادانه‌ ده‌ستی پێ نه‌کردووه‌، چونکه‌ گه‌شه‌ و په‌ره‌پێدان و بونیادنان پێویستی به‌پایه‌ی هزری و چه‌مک و فه‌لسه‌فه‌ و دونیابینی هاوچه‌رخ هه‌یه‌ و هیچ یه‌ک له‌م حزبانه‌ی باشوور ئه‌م پایانه‌یان به‌باڵادا نابڕێت. هه‌ر بۆیه‌ به‌ره‌ی گه‌ل و سیسته‌می تاک و هاووڵاتی ئازاد باشترین ئه‌لته‌رناتیڤ و جێگره‌وه‌ و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی به‌ره‌ی حزبی نه‌ته‌وه‌ په‌رست و دژه‌ شۆڕشه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی ڕێگه‌ چاره‌ی دیموکراسیانه‌ی گشتگیر و ڕیشه‌یی کێشه‌ و قه‌یرانه‌کان و خولقاندن و بونیادنانی پایه‌ فیکری و ژیاریه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌، پێویسته‌ سه‌رله‌نوێ پێناسه‌ و پێوانه‌ بۆ په‌یڤیشۆڕشگێڕی بکرێت و دابنرێت. په‌یڤی شه‌رعیه‌تی شۆڕشگێڕی که‌ سیاسیه‌کانی باشوور کردویانه‌ به‌باڵای گرگنی خۆیاندا، گه‌وره‌ترین سوکایه‌تیه‌ به‌ڕه‌هه‌ند و خودی شۆڕشگێڕیه‌ت. ئاشکرایه‌ له‌باشووری کوردستاندا له‌سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتێکی به‌دفه‌ڕی سه‌پێنراو به‌سه‌ر خه‌ڵکا، زۆر له‌چه‌مک و پێوانه‌ مرۆیی و سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و کولتووری و فه‌رهه‌نگی و ڕۆشنبیری و هونه‌ری و …. هتد، ڕووبه‌ڕووی له‌ڕێلادان و شێواندنی گه‌وره‌ بۆته‌وه‌. شۆڕشی بونیادنراو و چه‌واشه‌ له‌باشووردا که‌بناغه‌یه‌کی یاخیبوونی کوێرانه‌ی نا زانستی و خێڵه‌کی و ناوچه‌یی و باوه‌ڕ نه‌بوون به‌خۆی هه‌بووه‌ و هه‌یه‌، هیچ کات به‌پێویستی نه‌بینیوه‌ ئیش له‌سه‌ر پێوانه‌ باڵاکان بکات بۆ خولقاندنی که‌سێتیه‌کی به‌ئیراده‌ و پڕ هزر که‌ ده‌ره‌قه‌تی زه‌حمه‌تیه‌کانی شۆڕش بێت".

 

محه‌مه‌د به‌کر زیاتر له‌سه‌ر که‌سایه‌تى شۆڕشگێڕ دواو وتى:" هیچ گومانی تێدا نیه‌ که‌ ده‌ست بردن بۆ شۆڕش و ئازادی  له‌ کوردستانێک که‌ سروشتی دۆز و سه‌رسه‌ختی دوژمنه‌کانی هێنده‌ زه‌حمه‌ت و تاقه‌ت پڕوکێن بێت، ئه‌وا ئه‌و شۆڕشه‌ ناچاره‌ به‌ئافراندنی که‌سێتیه‌که‌ی شۆڕشگێڕی وه‌ها که‌ خۆنه‌ویستانه‌ ئاماده‌ بێت بۆ هه‌موو زه‌حمه‌تی و ئه‌و ئه‌رکانه‌ی ده‌که‌وێته‌ سه‌ر شانی. چونکه‌ مه‌رجی سه‌رخستنی شۆڕشی کوردستان پابه‌نده‌ ئاماده‌یی و بوونی که‌سێتی به‌هێز و به‌ئیراده‌ و شۆڕشگێر تاوه‌کو بتوانێت پێشه‌نگایه‌تی بۆ دۆزێکی وه‌ها قورس و زه‌حمه‌ت و پڕ دوژمن و نه‌یار بکات. ئازادی له‌کوردستاندا به‌شۆڕشی هه‌رزان و که‌سێتی هه‌رزان به‌دی نایه‌ت، حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ که‌ له‌باشووردا هه‌موو ئه‌و هێزانه‌ی بانگه‌شه‌ی شۆڕشیان کردووه‌ و ده‌که‌ن، نه‌یانتوانیوه‌ به‌گوێره‌ی چه‌مک و پێوانه‌یه‌کی باڵا که‌ ڕزگاری و ئازادی کوردستان و دۆزه‌ ڕه‌واکه‌ی ده‌یسه‌پێنێت، که‌سێتی و تێکۆشه‌ری شۆڕشگێڕ بخولقێنن و ئاماده‌ بکه‌ن. ئه‌و بانگه‌شانه‌ی بۆ شه‌رعیه‌تی شۆڕشگێڕی ده‌یکه‌ن  و ناوزه‌د کردنی که‌سێتی و جوڵه‌ی سیاسی و چه‌کداریان وه‌ک شۆڕشگێڕێک جگه‌ له‌چه‌واشووه‌کاری و پوچ کردن و بچووککردنه‌وه‌ی ناوه‌ڕۆک و پێوانه‌ی شۆڕشگێڕی هیچی تر نیه‌".

 

وتیشى:" گه‌ر مرۆڤ به‌ڕاستی و دروستی و به‌گوێره‌ی پێوانه‌ی باڵا و ئه‌زموونی که‌ڵه‌که‌بووی که‌سێتییه‌ شۆڕشگێڕه‌کانی مێژوو تاو و توێی په‌یڤ و چه‌مکی شۆڕشگێڕی بکات ئه‌و کات بۆمان ده‌رده‌که‌وێت ئه‌وانه‌ی پێشه‌نگایه‌تی ئه‌م به‌ناو شۆڕشه‌یان کردووه‌ له‌باشووری کوردستان، نه‌ک هه‌ر شۆڕشگێڕ نه‌بوون، به‌ڵکو زۆر ڕاشکاوانه‌ ده‌توانرێت په‌یڤی یاخی بوونی کوێرانه‌ و نه‌ته‌وه‌ په‌رستی سه‌ره‌تایی به‌کرێگیراو و بازرگانی شه‌ڕ و خێڵ په‌رستی و ناوچه‌ په‌رستی، ببڕیت به‌باڵایاندا. ئه‌مانه‌ نه‌ک شۆڕشگێڕ نه‌بوون به‌ڵکو وڵاتپارێز و نیشتمان په‌روه‌رێکی سه‌ره‌تاییش نه‌بوون، گه‌ر بزانین شۆڕشگێڕ ئه‌و که‌سه‌یه‌ بۆ خۆی ناژی و بۆ که‌سان و مرۆڤه‌ سته‌م لێکراوه‌کانی تر ئه‌ژی، موڵکی خۆی نیه‌ و موڵکی ئه‌وانی تر، هیچ ماف و ده‌ستکه‌وتێکی بۆ خۆی ناوێت و بۆ ماف و ده‌ستکه‌وتی ئه‌وانی تر تێده‌کۆشێت. گه‌ر بزانین شۆڕشگێڕ مرۆڤێکه‌ چاوه‌ڕوانی سوپاس و ستایش و ده‌ستخۆشی له‌که‌س ناکات و هه‌میشه‌ ئاماده‌ی ڕه‌خنه‌ و ڕه‌خنه‌ له‌خۆگرتن و دادگای گه‌له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر هه‌ڵه‌ و که‌مووکورتیه‌ک ئه‌نجامی بدات، گه‌ر بزانین شۆڕشگێڕ هیچ کات ره‌نج و ماندووبونی خۆی نافرۆشێته‌وه‌ و نایکاته‌ منه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵک و له‌کوێ زوڵم و سته‌م هه‌بێت خۆبه‌خش و خۆنه‌ویستانه‌ له‌سه‌نگه‌ری ئازادی و دادپه‌روه‌ری و دژ به‌سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌دا شوێنی خۆی ده‌گرێت. گه‌ر بزانین که‌سێتی شۆڕشگێڕ پڕێتی له‌فیکر و فه‌لسه‌فه‌ و ئه‌خلاقی مرۆڤدۆستی و ژیاندۆستی و ئاشتیخوازانه‌. گه‌ر بزانین شۆڕشگێڕ هیچ کات مه‌ڕاقی کۆکردنه‌وه‌ی سه‌ره‌ت و سامانی نیه‌ و گیرفانی ته‌نیا له‌ته‌ نانێکی تیایه‌ له‌پێناو ژیان و به‌گه‌ڕخستنی وزه‌ی شۆڕشگێڕی، ئه‌وا بێگومان بۆمان ده‌رده‌که‌وێت و تێده‌گه‌ین که‌ ئه‌م توخمه‌ به‌ناو سه‌رکردانه‌ی باشوور نه‌ک هه‌ر شۆڕشگێڕ نه‌بوون و نابن به‌ڵکو له‌ئاست ئه‌م وشه‌یه‌دا زۆر گرگن و نزمن و حه‌دی ئه‌وه‌شیان نیه‌ توخنی ئه‌م وشه‌یه‌ بکه‌ون و به‌باڵای خۆیاندا بیبڕن".

 

له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى که‌ ئایا چ هێزێک ده‌توانێت شۆڕش بئافرێنێت، ناوبراو وتى:"خولقاندنی شۆڕشگێڕ کارێکی زه‌حمه‌ته‌ و ته‌نیا هێزێک ده‌توانێت مرۆڤی شۆڕشگێڕ بخولقێنێت که‌ گه‌نجینه‌ی پڕی بێت له‌فیکر و هزر و تێزی فه‌لسه‌فی و دونیابینی و تێڕوانینێکی ژیاری و ئینسانیانه‌ی هه‌بێت بۆ کێشه‌ که‌ڵه‌که‌بووه‌کانی ناوچه‌که‌ و مرۆڤایه‌تی، په‌روه‌رده‌ و په‌نجه‌ خستنه‌ سه‌ر پرس و کێشه‌ که‌سایه‌تیه‌کان و شیته‌ڵکردنی تایبه‌تمه‌ندیه‌ چینایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی و ڕه‌گه‌زی و شوێنگره‌وه‌ی تایبه‌تمه‌ندیه‌ سروشتی و ئینسانیه‌کان به‌ردی بناغه‌ی خولقاندنی مرۆڤی شۆڕشگێره‌، تاوه‌کو مرۆڤێکی به‌م ڕه‌نگه‌ نه‌خولقێنرێت ئاسته‌مه‌ نتوانین باس له‌هزر و زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی بکه‌ین و مه‌حاڵه‌ بتوانین باس له‌ پێکه‌وه‌ ژیانی ئازادانه‌ی گه‌لان بکه‌ین".

 

زۆرجار ده‌وترێت ئه‌وه‌ لێدانه‌ى به‌ر پشتت ده‌که‌وێت گه‌ر پشتت نه‌شکێنێت ئه‌وا به‌هێزت ده‌کات، له‌ ڕوانگه‌ى ئه‌م وته‌یه‌شه‌وه‌ تاکه‌کانى هه‌رێمى کوردستان سه‌ڕه‌ڕاى ئه‌وه‌ى بریندارن به‌ ڕوودانى ئه‌و ڕووداوه‌ ناخۆشانه‌و له‌ده‌ستدانى که‌رکوک و ناوچه‌ دابڕاوه‌کان، له‌هه‌مان کاتدا هیوایه‌کیان به‌ هه‌ستانه‌وه‌ و گۆڕینى ئه‌م ده‌سه‌ڵاته‌ تاڵانچیی و سته‌مکاره‌ لادروست بووه‌، بیر له‌ دروستکردنى هێز و وزه‌ ده‌که‌نه‌وه‌ بۆ گۆڕین و ڕاماڵینى سه‌ته‌مکارى له‌ هه‌رێمى کوردستاندا، بۆیه‌ ڕه‌نگه‌ ئێستا له‌هه‌موو کات زیاتر باشورى کوردستان پێویستى به‌  هێزێکى ڕادیکاڵ و بوێر و خاوه‌ن بیر و ئایدۆلۆژیا بێت بۆ ئه‌وه‌ى پێشه‌نگایه‌تى خواسته‌کانى جه‌ماوه‌ر بکات.

 

 

 

 

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: