ڕاپۆرت

شکستەکانی ٧٠ ساڵی بزوتنەوەی کورد به‌هۆی عەقڵییەتی ناسیۆنالیزمه‌وه‌یه‌

ئا: ئاسۆ جه‌وهه‌ر

 

ره‌خنه‌گرانی ناسیۆنالیزمی کوردیی رایده‌گه‌ێنن: ناسیۆنالیزمی کوردیی زیانێکی زۆرگەورەی بە به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی کۆمەڵگەی کوردستان گەیاندووە، هه‌ربۆیه‌ ناسیۆنالیزمی کوردیی ئامرازێک بووە بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی بنەماڵەکان. جه‌ختیش ده‌که‌نه‌وه‌: ناسیۆنالیزم عه‌قڵییه‌تێکی پیاوسالارییه‌ و ژن له‌ په‌راویزی ژیاندا ده‌هێڵێته‌وه.‌

له‌م ته‌وه‌ره‌دا که‌ ئه‌ندامێکی ئه‌کادیمیای ژن و نووسه‌رێک به‌شدارن، ئه‌وه‌ش ده‌ڵێن: خەباتی ناسیۆنالیزمی کوردیی، خەبات نییە بۆ ژیان، بۆ   ئازادیی و بۆ چەسپاندنی قانون و  حوکمڕانییەکی باش نییه؛ پرۆسەی دیمۆکراسییش لای نمایشیی و روکەشە.

necibe qeredaqiyنه‌جیبه‌ قه‌ره‌داغیی، رۆژنامه‌نووس و ئه‌ندامی ئه‌کادیمیای ژنۆلۆژی، ئاماژه‌ به‌ چه‌مکی ناسیۆنالیزم ده‌کات، ناسیۆنالیزم به‌"میللگه‌رایی سه‌رتایی" ناوده‌بات و له‌ رووی تیۆرییه‌وه‌  ئه‌م‌ چه‌مکه‌ بۆ ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌ شرۆڤه‌ ده‌کات: چەمکی میللیگەرایی سەرەتایی (ناسیۆنالیزم) چەمکێکی نوێیە لە بواری تیۆری سیاسیی دا، بۆ یەکەم جار رێبەر عەبدوڵا ئۆجالان بەکاری هێنا بۆ پێناسە کردنی ئەو گروپە سیاسییانەی کە لە رووی پێکهاتەی سیاسیی و کۆمەڵایەتییەوە پشت بە چەمکی خانەدان و بنەماڵە دەبەستن و  پێگەی سیاسیی، ئابووریی و جیۆگرافیان بۆ بەرژوەندیی بنەماڵەیی بەکاردێنن و لە پێوەندییەکانیان دا بەرژوەندیی گشتیی رەچاو ناکەن. ئەو گروپە سیاسییانە پلانێکیان بۆ دیمۆکراتیزەکردن یان بونیادنانی سیستمێکی دیمۆکراتیک نییە و گەرەنتی مانەوەیان لە دەسەڵاتدا بە پێشکەشکردنی سامانی وڵات بەسەر زەوی و ژێرزەوییه‌وه‌ بۆ هێزی دەرەوەیه‌ و لە هەمان کاتدا پێگەی ئابوورییان بە هاوکارییکردن و هاوبەشییکردنی هێزی دەرەوە دەبینن. ئەم فۆرمە لە میللیگەرایی، تەنیا پێوه‌ندیی بە پێگەی سیاسیی عەشیرەت و خێڵەوە نییە، بەڵکو بەشێکیش لە توێژی بورژوا و کۆمپرادۆر(وشەیەکی پورتوگالییە بۆ ئەو کەسانە بەکاردەهێنرێت، لەگەڵ هێزی داگیرکەردا هاوکار بوون بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی خۆیان). بەڕێز ئۆجالان ئەو پێکهاتەی وەک بەرەی سوننی-نەقشیی پێناسە  کرد کە لە ماوەی دەیان ساڵی رابردوودا، بە هاوکاریی هێزی دەرەکیی و نێونەتەوەیی و ناوچەیی هەوڵی زەقکردنەوەیان و گەیاندنیان بە کورسی دەسەڵاتداریی دەدرێت و چەمکی نەتەوەیی-یش لە فۆرمێکی ناوچەگەریی دا بەکاردەهێنن. هەرچۆن لە ماوەی سەدەیەی رابردوو ئینگلیز و فڕەنسا دەسەڵاتدارێتی دەوڵەت-نەتەوەکانی رۆژهەڵاتی ناوینیان گەیاندە دەسەڵات و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیان لە رێی ئەو دەسەڵاتدارانەوە مسۆگەرکرد، لەئاستی باشووریشدا لە ژێر پاساوی پاراستنی خەڵک و پاساوی دیکەدا، ئەو نوخبەیه‌یان هێنایه‌ سەر شانۆی دەسەڵاتداریی، هەموو هەوڵێکیان ئەوە بوو کە ئەم نوخبەیە لەگەڵ دەسەڵاتدارێتی دەوڵەتی تورکیادا یەکبخەن، ئه‌مه‌ بۆئەوەی لە داڕشتنەوەی نەخشە و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانیان لە رۆژهەڵاتی ناوین دا بەکاریان بهێنن.

ئه‌و رۆژنامه‌نووسه‌، ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌کات که‌ هێزه‌ نێونه‌ته‌وه‌ییه‌کان گرووپه‌ ناسیۆنالیسته‌ کوردییه‌کان به باش ده‌زانن و به‌شێکی تریش به‌ کوردی خراپ ده‌زانن‌ و وتی:‌"هێزە نێونەته‌وەییەکان، ئەم گروپه‌ سیاسیی و دەسەڵاتەدارییه‌‌یان بە باش و بزوتنەوەی ئازادییخوازیی گەلی کورد –پەکەکە-یان بە تیرۆریست و خراپ پۆلێن کردووە. ئەم نوخبەیه‌ لە میللیگەرایی سەرەتایی لە چوارچێوەی سەنتێزی تورک – ئیسلامدا کە سەرەتاکانی بۆ سەردەمی ئۆزال دەگەڕێتەوە، تا لە سەردەمی ئەردۆغان دا هەموو هەوڵێکیان بۆ رێگرتن لەوەیە کە هەرێمەکە نەبێتە خاوەن مۆدێل و دیدێکی ئەلتەرناتیڤ بۆ چارەسەریی پرسەکانی خۆی. ئەم چەمک و عەقڵیەتەی میللیگەرایی سەرەتایی کە لە توێژی دەسەڵاتداری باشووردا لە چەند بنەماڵەدا کۆبووه‌تەوە، لە رووی ئابووریی و بازرگانیی پەترۆڵ دا شێوەی گرتووە و زیانێکی زۆر گەورەی بە به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی کۆمەڵگەی کوردستان گەیاندووە و لە رووی شێوەی حوکمڕانییەوە بوه‌تە تەگەرەیەکی گەورە، لەبەردەم د یمۆکراسیی. ئەوەی ماوەی ٢٦ ساڵی رابردوو لە باشووری کوردستان روویداوە، راستیی پێناسەی ئەو چەمکە پشتڕاست دەکاتەوە."

ناوبراو، هێما بۆ ئه‌وه‌ده‌کات که‌ بزوته‌وه‌ سیاسییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان گشتییان خاوه‌نی یه‌ک عه‌ڵییه‌تن و رایگه‌یاند: نزیکەی هەموو بزوتنەوە سیاسیی و چەکدارەییەکان لە باشووری کوردستان بە هەمان ئەقڵیەت کەوتنە سەر رێ و  تا ئێستاش بەردەوامن. پێدەچێت لە گوتاردا وەک دیمۆکرات و ئازادییخواز خۆیان نیشان بدەن، بەڵام جیاوازیی ئاسمان و رێسمان لە نێوان گوتار و کرداریان دا هه‌یه‌ و ئه‌مه‌ش هەر بۆ ئەو عه‌قڵییه‌ته‌ دەگەڕێتەوە. قسەیەکی ئەردۆرنۆ هەیە کە دەڵێ"ژیانی چەوت به‌ راست ناژێنرێت" لە راستیی دا بوونی ئەو هەموو قەیران و ئاڵۆزییە لە کەسایەتی تاکەکان  و کۆمەڵگەدا، لە هەموو بوارەکانی ژیاندا بۆ ئەو چەمکە دەگەڕێتەوە. چەمکێک کە هۆکاره‌که‌ی تا دواڕادە بییرکردنه‌وه‌ی تەنگ و داخراوییە، بەڕووی ناوەوەدا. دیدی بۆ دیمۆکراسیی قۆرغکار و ناوەندییە، دیدی بۆ ژن لەسەر بنەمای ئۆبجێکتیڤزمە و بەکارهێنانە و دیدێکی کۆنەپەرستانه‌یه‌. لە باشترین حاڵەتی دا ژن تاک و تەرا دیکۆرە بۆ رازاندنه‌وەی رووی پێشەوەی سیاسەتی نا دیمۆکراتیک، لە خراپترین حاڵەتیش دا قوربانیی توندوتیژییە بە هەموو فۆرمەکانییەوە.

نه‌جیبه‌‌، به‌شێک له‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌کانی ئه‌و کاسایه‌تییه‌ ده‌خاته‌ڕوو که‌ ناسیۆنالیزم بودنیادی ده‌نێت، جه‌ختیکرده‌وه‌: ‌ئەم دید و چەمکە کەسایەتییەکی بەرهەمهێناوە باوەڕی بە خۆی نییە، هەموو هێزێکی خۆی لە دەوڵەت و ناوەنده‌وه‌ وه‌رده‌گرێت، پشت بە هێز و دینامیزمی ناوخۆیی نابه‌ستێت و هەمیشە چاوی لە دەرەوەیە، مۆدێلی بۆ حوکـمڕانیی لاساییکەرەوە و هاوردەیە، لە چەمکی ئابووریی دا خودژێنی بە بنەما ناگرێت، دیدی بۆ دیمۆکراسیی ناوەندیی و باوەڕی بە بەشدارییکردن نییە و میکانیزمەکانی بڕیاردانی، نادیمۆکراتییکە. پرۆسەی دیمۆکراسیی لای نمایشیی و روکەشە، نەک جەوهەر و رێباز و شێوازی ژیان. زۆر دوورە لەوەی چارەسەریی بۆ پرسە بنەڕەتییەکانی مرۆڤ و کۆمەڵگە و بە تایبەتی ژنان هەبێت، لەبەرئەوەی له‌ تێکۆشان دا جێ بە هزر نادات و لە ئاست هێزی خۆییدا دیدێکی ئۆرێنتالیستیی (خۆرهه‌ڵاتناسی) و بێباوەڕ بە خۆی هەیە. ئایین وەک پێپلیکانە بەکاردێنێ بۆ گەیشتنە دەسەڵات. هزر ناخوڵقێنێ و رێبازێکی لاساییکەرەوەی لە بەکارهێنانی کۆپیەئاسای هزری رۆژئاوایی هەیە. راستیی کۆمەڵگە و رێکخستبوونی بە بنەما ناگرێ، پرۆسەی دیمۆکراسیی لەلای ئەم دیدە تەنیا دەنگدان و رەوایی وەرگرتنەوە لە دەنگدەرانەوە بۆ ئامانجی بنەماڵەیی و عەشیرەتی و تاکە کەسییە، ئەم دیدە بە کوالیسیۆنی نه‌ته‌وه‌په‌رستیی و ئایینگەرایی، تەگەرەیە لەبەردەم هەر چارەسەرییەکی دیمۆکراتیکانە. دیدی بۆ نەتەوە، ئەتینیک، مەزهەب، ئایینی جیاواز ناوەندگەراییانەیە، کەی ئەو دیاردە و دیدانە خزمەت بە ئامانجەکانی بکات بۆ ئەو دەبێتە مایەی سەرنج و بایەخ. کەی نەکەوێتە خزمەتی ئامانجەکانییەوە، فەرامۆشی دەکات و تا ئاستی کۆمەڵکوژیی بۆ هێرش و لەناوبردنی زەمینە دەسازێنێت، باشترین نموونە هەڵوێستە کردنییه‌تی لە ئاست فەیلی، کاکەیی و ئێزیدییەکان دا.

ئه‌و، ناسیۆنالیزم له‌ هه‌رێمی کوردستان به‌ هۆکاری شکسته‌کانی بزوته‌وه‌ی رزگارییخوازیی گه‌لی کورد ده‌زانێت، جه‌ختیش ده‌کاته‌وه‌: شکستەکانی ٧٠ ساڵی بزوتنەوەی کورد، لەم بەشەی کوردستان دا به‌ تەواویی ئەنجامی دەرنەچونە لە بازنەی عەقڵییەتی میللیگەرایی سەرەتایی. کێشەی گەورە لەم زهنیەتەدا ئەوەیە کە هەموو شکستەکان بە دەرەوە دەبەستێتەوە و خۆی تێدا نابینێت. میکانیزمێکی رەخنە گرتنی نییە. ئەم دیدە، لە ئاست نه‌ته‌وه‌په‌رستیی، نەژادپەرستیی و ئایینگەرایی ناوەند و نەیارەکانی ئازادیی گەلی کورد دا، دیدێکی جێگرەوە و جیاوازی نییە، لە دەسەڵاتخوازیی دا، لە قۆرغکاریی دا، لە نادیمۆکراتیکبوون دا، تەواو لەوانە دەچێت کە بەرهەڵستیی کردوون.

نه‌جیبه‌ قه‌ره‌داغیی، له‌وه‌ش ده‌دوێت چه‌مکی ناسیۆنالیزم و عه‌قڵیه‌ته‌ که‌ی له‌گه‌ڵ رژێمه‌ سه‌رده‌سته‌کاندا جیاوازییه‌کی ئه‌و تۆی نه‌بووه‌"ئەو دەسەڵاتدارێتیەی کە ٢٦ ساڵە بەم دید و چەمکە بەڕێوەده‌برێت چ جیاوازییەکی لەگەڵ حکومەتە یەک لە دواییەکەکانی عێراق، ئێران، تورکیا و سوریا نەبووە، بەڵکو بۆ لەناوبردنی دیدی ئەلتەرناتیڤیش بەردەوام لە سەنگەری نەیارانی دیمۆکراسیی و ئازادیی دا بووە، ئێستایان لەگەڵ رابردوو زۆر جیاواز نییە. لە رابردوو، خۆیان گوایە بەرهەوڵستکار بوون، بەڵام لە بازنەی هێزی دەرەوەدا کوشتن و تیرۆرەکانی وەک سەعید قرمزی تۆپراغ و سەعید ئەلچی، سلێمان موعینیی، مەلا ئاوارە، رەوف ئاکرەیی ، دکتۆر سیروان و لێدان لە پەکەکە، خەندەق لێدان و گەمارۆ بۆ سەر رۆژئاڤای کوردستان و کوشتنی رۆژنامەوانیان، ئەنجام داوە. دیدی میللیگەرایی سەرەتایی، هەمیشە لە سەنگەری داگیرکەرەکان و هێز نێونەتەوەییەکاندا بوون،  بۆ لێدانی دیدی ئازاد و ئەلتەرناتیڤ، هەم لە ناوخۆی باشوور و هەم لەبەرامبەر بەشەکانی تری کوردستان. تا بەر لە  ساڵی ١٩٩١ لە چیاکانی کوردستان لە ململانێی داگیرکەرانی کوردستان دا شەڕیان لە بەرامبەر یەک کرد، دواتر کاتێ هاتنە سەر کورسی دەسەڵاتداریی بڕیاری یەکەمیان لێدانی پەکەکە بوو. ئەو گروپە سیاسییانەی بە زهنیەتی میللیگەرایی سەرەتایی ئاراستە دەکرێن، چ دیدێکیان بۆ ستراتیژیی خۆپاراستن نییە، بەڵکو به‌ بەردەمی ئاوڕێکیان بۆ دواوەوەیه‌ بۆ هەڵهاتن. چەمکی خۆپاراستنیشیان لە بونیادنانی دەزگای ئیستخبارانی ناوخۆیی دا بۆ پاراستنی نوخبەی دەسەڵاتداران بووە و کۆمەڵگەش تەنیا ئۆبجەیەکە بۆ بەکارهێنان. لە چ جێیەکی ئەم جیهانە دەبینی بنکەی سەربازیی وڵاتێکی داگیرکەر لەسەر خاکەکەت ١٣ بنکەی سەربازیی و دەیان هەزار سەرباز و چەکی قورس و سوکی مۆڵدابێ باسی "سەربەخۆیی" بکەی؟! لە راستیی دا لە ژێر ناوی "سەربەخۆیی"دا گەمە بە هەست و چەمکی نەتەوەیی دەکەن و چەواشەکاریی دەکەن. هەڵوێستیان لە ئاستی ئابووریی، کولتووریی و سیاسیی دا بەهەمان شێوەیە. ئابوورییەکی تەواو وابەستە بەدەرەوە و هاوردەی بەرهەمی کوالیتی نزم و ماوەبەسەرچوو باڵادەستە."

هه‌روه‌ها ئه‌و ئه‌ندامه‌ی ئه‌کادیمیای ژنۆلۆژی، ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو که‌ ناسیۆنالیزم عه‌قڵییه‌تێکی پیاوسالارییه‌ و وای کردوه‌ ژن له‌ په‌راویزی ژیاندابێت بێت، رایده‌گه‌یه‌نێت:  ئەو ئاماژەیە راستە، دیدی میللیگەرایی سەرەتایی تەواو خاوەن ئەقڵییەتێکی پیاوسالارییە و ناوەندگەرایە. سیاسەتی دیمۆکراتیانە واتە بەشداریی کۆمەڵگە، بە تایبەتی ژنان تا ئاستی سفر بوونی نییە. ژن لە پەراوێزی هەموو بوارەکانی ژیان دایە، وەک هەبوونێکی کۆمەڵایەتیی بوونی نییە، ژن تەنیا هەبوونێکی بایۆلۆژییە بۆ جێبەجێکردنی ئەوەی لە دیدی دەسەڵاتداریی و پیاوسالارییەوە نەخشەی بۆ کێشراوە. لەم دیدەوە بە ئاستێک بەشداری ژن لە هەموو بوارەکانی ژیان بە رادەیەک لاسەنگە، ژن ئەوپەڕی بێنرخ کراوە. ئەوەی هەیە لە ئاستی تاکەکەس دایە و لە بواری راگەیاندنەوە بگرە تا ئابووریی لە سیاسەتەتەوە بگرە تا هونەر، جگە لە کولتوورێکی لاساییکردنەوەی دەرەکیی و زەقکردنەوەی ژیانی ماددیی چ شتێکی دیکە نابینی. پرسی ئازادیی نە وەک تاکتیک و نە وەک ستراتیژیی لە خەبات و دیدی میللیگەرایی سەرەتایی دا نییە. پرسی ئازادیی لەو دیدەدا لە دەوڵەتداریی یان بوونی ناوەندێکی بەهێزدا دەبینرێت، قوربانیی یەکەمی ئەو زهنیەتە ناوەندگەرییەش، ژنانن. لە سایەی ئەم مۆدێلە لە حوکمڕانیی، دید و بییرکرنەوەیەدا ژنان نە لە بڕیار و نە رەنگڕێژکردنی ژیانی کۆمەڵایەتیی و سیاسیی دا دەنگ و رەنگیان نییە. ئەو ژنانە-ی لە نێو پارتە سیاسییەکان دان، دوای ئەجێندای پیاوانی نێو پارتەکانیان کەوتوون. لەم پرۆسەی دوایی ریفراندۆم دا زۆر بە روونی دیار بوو. ئەم دیدە هۆکاری سەرەکیی و جێبەجێکاری سەرەکیی توند و تیژیی چ لە رووی جەستەیی، چ لە رووی دەروونیی، ئابووریی و زۆر جۆری تری توندوتیژیی، کاراکته‌ری ئازادییخوازیی و یەکسانییخوازیی نییە، لەوە زیاتر کاراکته‌ری داگیرکەرانەی لەسەر جەستە و هەست و رۆحی ژن هەیە.

نه‌جیبه‌ قەرەداغی له‌وه‌ش ده‌دوێت: کاراکته‌ری سەرەکیی دیدی میللیگەرایی سەرەتایی، ئه‌وه‌یه‌ هێز له‌ داگیرکەران و هێزی هەژمۆنی  ماوەی ئەو ٢٦ ساڵە وەرگرتووە، ئەوەیە لەسەر بنەمای پارچەکردن، پەرش و بڵاوکردن و بەیەکدادان، کۆمەڵگە و تاکەکانی کۆنترۆڵ دەکات و لەسەر بنەمای برسیکردن! هێزی بزوێنەرەکەی لاوازکردووە.

22192819_214520625752147_435676822_nمه‌حمود عه‌بدوڵا، یه‌ک له‌و نووسه‌ره‌ گه‌نجانه‌یه‌ ره‌خنه‌ له‌ ناسیۆنالیزمی کوردیی ده‌گرێت، سه‌ره‌تا ئاماژه‌ به‌  چه‌ند رسته‌یه‌کی "مۆنتسرات گیبرنا" ده‌کات "لەجیهانێکدا ئەگەر پێوەندییەکی باش لەنێوان کولتوورە جیاجیاکاندا هەبێت، دەوڵەتەکان هەست بەهیچ هاندانێک نه‌کەن بۆ داگیرکردنی دەوڵەتە بچوکەکان، ئەوا ناسیۆنالیزم هیچ واتایەکی ئەوتۆی نابێت." ئه‌و بۆ ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌کات بەرلەوەی هەڵە و کەموکوڕیی  بزوتنەوەی کوردایەتیی دەستنیشان بکه‌م "پێویستە بڵێم باس لەڕەوایەتی و ناڕەوایی ناسیۆ نالیزم ناکه‌م، هه‌روه‌ها رەتکردنەوەی مافی چارەنووس و سەربەخۆیی نییە. چونکە ئەگەر ئێمە بزوتنەوەی کوردایەتیی بەراورد بکەین، بە بزوتنەوە ناسیۆنالیستییەکانی تر، رەنگە ناونانی بزوتنەوەی کوردایەتیی بە ناسیۆنالیزم راست نەبێت."

ئه‌و نووسه‌ره‌ گه‌نجه‌، وتیشی: ناسیۆنالیزمی کوردیی(کوردایەتیی) هێندەی بانگەشەیە بۆحوکمڕانیی بنەماڵەکان نیوەی ئەوە بانگەشەی گه‌لێک نییه. واته‌ هەر لەسەرەتای سەرهەڵدانی ناسیۆنالیزمی کوردیی خواستی نەتەوەیی گه‌لی کورد و بزوتنەوەی کوردایەتیی هاوجوت نەبوون. ناسیۆنالیزمی کوردیی ئامرازێک نەبووە بۆ پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی، بەڵکو ئامرازێک بووە بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی بنەماڵەکان، لێرەوە سەرانی سیاسیی لە هەر قۆناغێکدا چوونەته‌ ناو هەر گەمەیەکەوە کە زامنی پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان بووه‌. هه‌روه‌ها ئەوەی لەمێژوی کوردایەتی دا بە هەڵەی سیاسیی ناودەبرێت، لە راستییدا بریتییە لە یارییەکی سیاسیی هەرێمی و نێودەوڵەتی، ئەمەش واته‌ یاریکردن بە چارەنووسی گه‌لێک، بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی دەوڵەتێک یان چەند دەوڵەتێکیتر، لەپاڵ ئەمەشدا پاراستنی بەرژەوەندیی ئەو تاقمە سیاسییە.

ئه‌و، ناسیۆنالیزمی کوردیی به‌ بێ فیکر ده‌زانێت و وه‌ک ئه‌فسانه‌یه‌ک ناوی ده‌بات و له‌وه‌ش ده‌دوێت کاتێک ده‌رفه‌ت به‌ گه‌ل بدرێت و ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ بخرێته‌ به‌ر رووناکیی عه‌قڵ، ئه‌وا پاڵه‌وانه‌کانی دیار نامێنن،  بۆیه‌ جه‌خت له‌مه‌ده‌کاته‌وه:‌"بزوتنەوەی کوردایەتیی ناودەنێم بزوتنەوەی "سیزیف"یی، لە راستییدا جیاوازییەکەی لەگەڵ ئەفسانەی سیزیف ئەوەیە ئەوان بەردەکە بە گه‌لی کورد دەبەنە سەرچیاکە و لەوێوە خلۆری دەکەنەوە، ئیتر ئەوان پێدەکه‌نن و گه‌لیش دەخەنە گریان که‌ رەنج بەخەسار بووه‌. هەر لەبەرئەوەیە کە ده‌بینیین گه‌لی کورد لە شکستێکەوە دەچێت بۆ شکستێک تر. بزوتنەوەی کوردایەتیی بێ فیکر و بێ پەروەردەیە، لەبەرئەوە تەنیا سودی لە هەستی خۆڕسکی نەتەوەیی وەرگرتووە، نەک ئاستی هۆشیاریی نەتەوەیی دروست بکات. بۆئەوەی بتوانێت پاڵەوانە دۆڕاوەکانی، وەک سەرکەوتوو نیشانبدات. لەبەرئەوە بزوتنەوەی کوردایەتیی لە کۆمەڵگه‌یەکی دواکەوتوو و تاریک کە هیچ هۆشیارییەکی سیاسیی نەبووە، پاڵەوانی تاریکیی خوڵقاندووە، بۆیە هەرکات دەرفت بدرێت که‌ گەل هۆشیاربێت و مێژووی ئەم بزوتنەوەیە بخاتە بەررۆشنایی عەقڵانیەت، ئەوا پاڵەوانەکانی دیار نامێنن؟! ئەگەر ئێمە "شۆڕشی ئەیلول" بە نموونە وەربگرین -ئەگەر بتوانین ناوی شۆڕشی لێ بنێین- ده‌بینیین ئەنجامی ئەم شۆڕشە شکستێکی گەورەیە، بەڵام لە زاکیرەی گه‌لدا وەک سەرکەوتنێکی گەورە تۆمار دەکرێت. بۆیە کاتێک دەڵێین ئەم بزوتنەوەیە، بەدوای دەسەڵاتدارێتی و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیەوه‌یه‌تی و گه‌له‌که‌ی دەکاتە قەڵغانی پاراستنی خۆی، نەک بە پێچەوانەوە .

هه‌روه‌ها ئه‌و نووسه‌ره‌،‌ ئه‌وه‌ش شرۆڤه‌ ده‌کات که‌ کوردایه‌تیی بڕیارێکی سیاسیی داسه‌پاوه‌ به‌سه‌ر گه‌لی کورد دا و  ناسیۆنالیزمی کوردیی قبوڵکردنی داخوازییه‌کانی تاقمێکی سیاسییه نه‌ک گه‌لی کورد‌، وتی: بزوتنەوەی کوردایەتیی لەو قۆناغەدا، دەچێتە ناو گەمەیەک هەسته‌ نەتەوەییەکان دەوروژێنێت! لەکاتێکدا ئێمە دەزانین ئەم گەمەیە تەنیا بڕیاری سەرانی سیاسیی کورد و چەند دەوڵەتێکی هەرێمیی و جیهانییە نەک خواستی گه‌ل. ئەگەر گه‌ل پشتیوانی کردووە لە ناهۆشیاریی و دواکەوتوویی کۆمەڵگه‌ی کوردستان بووە لەو قۆناغەدا، بۆیە دەتوانین بڵێین کوردایەتیی بڕیارێکی سیاسیی داسەپاوە بەسەر گه‌لی کورد دا، گوزارشت لە بەرژەوەندییەکانی گەلی کوردستان  ناکات، بە واتایەکی تر ناسیۆنالیزمی کوردیی دەربڕی خواستی نەتەوەیی نییه، بەڵکو قبوڵکردنی داخوازییەکانی تاقمێکی سیاسییە، لەلایەن گەلی کوردستانەوە کە جۆلانێ دەکات، لەنێوان دەوڵەتی سەربەخۆ و فیدراڵی و شێوەکانی تری سیستمی سیاسیی،  بەشێوەیەک کە لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی ئەم گروپە سیاسییە بێتەوە، یاخود لە لەناوچوون بیپارێزێت.

مه‌حمود، له‌ چه‌ند خاڵێکدا جیاوازییه‌کانی نێوان ناسیۆنالیزمی کوردیی و بزوتنەوە ناسیۆنالیزمییەکانی تر، ده‌خاته‌ڕوو:- یەکەم: بزوتنەوەی ناسۆنالیزمی کوردیی، بزوتنەوەیەکی خێڵەکییە و لە سیاسەتی گشتیی نێودەوڵەتی تێناگات؟! بۆیە شکست لەدوای شکست تۆماردەکات. دووەم: بزوتنەوەیەکە سەربەخۆ نییە و دەچێتە ناو گەمە نێودەوڵەتی و ئیقلیمییەکان و دواجار بە دۆڕاویی لێیدێتە دەرەوە. سێیەم: پشت بە گەل نابەستێت، هەر لەبەرئەوەش کە دەربڕی خواستی گەلی کوردستان نییە لەهەر قۆناغێکدا؛ چونکە ئەگەر ئێمە ئەمڕۆ بەچاوێکی رەخنەییەوە سەیری چارەگی دووەمی سەدەی بیست بکەین، دەبینیین ئەم بزوتنەوەیە لە سیاسەتی گشتیی نێودەوڵەتی تێنەگەیشتووە! ئەم هەموو مەرگەساتەی بەسەر گەلی کوردستان هاتووە، خودی بزوتنەوەی کوردایەتیی دەبێتە شەریکە بەش. بە نموونە کیمیایی بارانکردنی هەڵەبجە! پەرچەکردارە لەبەرانبەر هاوکارییکردنی بزوتنەوەی کوردایەتیی لەگەڵ ئێراندا، جا ئەمە پەیوەستە بەنەزانی! یاخود سەربەخۆ نەبوونی بزوتنەوەی کوردایەتیی لە بڕیارداندا، هیچ لەو مەسەلەیە ناگۆڕێت کە بزوتنەوەی کوردایەتیی بزوتنەوەیەکی فاشیلە!

ئه‌و، لایوایه‌ که‌  بێفیکریی ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ پشت به‌ گه‌لی کورد نابه‌ستێت، له‌گه‌ڵ هه‌ر شکستێکیشیدا گه‌له‌که‌ی بۆ رژێمه‌ ره‌فتار فاشییه‌کان جێده‌هێڵێت، بۆیه‌ ناسیۆنالیزمی کوردیی گه‌له‌که‌ی به‌ره‌و له‌ناوچوون بردووه‌، وتیشی: بێفیکریی و بێ پەروەردەیی بزوتنەوەی کوردایەتیی، لەوەوە سەرچاوەدەگرێت کە پشت بەگەل نابەستێت، بۆیە ده‌بینیین لەگەڵ پێکانی بەرژەوەندیی وڵاتانی دەوروبەر، سەرکردایەتی سیاسیی بڕیار کۆتایی هاتنی "شۆڕش" دەدات و خۆی بۆی دەردەچێت، گه‌لیش بێ پشتیوانیی دەهێڵێتەوە و دەیخاتە ژێر رەحمەتی رژێمی رەفتار فاشیستی بەعس و لە لێواری لە ناوچوندا! جێی دەهێڵێت. لە کاتێکدا ناسیۆنالیزم وەک گیبرنا دەڵێت:"پاراستنی نەتەوەیە لە لەناوچوون"، ئەم بزوتنەوەیە نزیکی دەکاتەوە لە لەناوچوون، یان بە نادیاری دەسپێرێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا، دەتوانین جیاوازییەکی تر دەستنیشانبکەین کە بزوتنەوەی کوردایەتیی لە بزوتنەوە ناسیۆنالیستییەکانی تر جیادەکاتەوە، ئەوەیە کە بزوتنەوەی کوردایەتیی بەهۆی هەڵە، یان نەزانی دەیەوێت مەرگەسات بخولقێنێت و پاشان رەوایەتیی لەو مەرگەساتانە وەربگرێ، لەکاتێکدا بزوتنەوە ناسیۆنالیسته‌کانیتر، لەدوای روودانی مەرگەساتە نەتەوەییه‌کان، دێنە مەیدان و دەوڵەتی خۆیان دروستدەکەن و هەوڵی یەکخستنی گه‌ل دەدەن.

مه‌حمود عه‌بدوڵا، له‌وه‌شده‌دوێت که‌ ناسیۆنالیزمی کوردیی بڕیاره‌کانی خۆی به‌سه‌ر گه‌لی کورددا ده‌سه‌پێنێت، بێجگه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌په‌رستییش شتێکی تری نییه‌ بۆ کۆمه‌ڵگه‌ که‌ی،  وتی:"ئەوەی تا ئێستا کۆمەڵگه‌ی کوردستانی، لەدەست ئەم بزوتنەوەیدا راگرتووە، هەستی هاوبەش و ئینتیمای نیشتمانیی نییه، بەڵکو پەروەردەی حیزبیی و وەلائی تاکەکانە بۆ سەرکردەکانی بزوتنەوەی کورایەتیی، ئەوانیش لەکاتی پێویستدا دەتوانن بڕیارێکی حیزبیی کە دەربڕی بەرژەوەندییەکانی خۆیانە، وەک بەرژەوەندیی گشتیی و دەربڕی خواستی نەتەوەیی و پێویستی بەرژەوەندیی نەتەوەیی لێکبدەنەوە. جا ئەو بڕیارە بۆ عیڕاقێکی یەکگرتوو بێت، یان بۆ جیابونەوەبێت ئه‌وا جیاوازیی نییە، بەهۆی بە حیزبیی کردنی زۆرینەی کۆمەڵگه‌، ئه‌مه‌یان بۆیان دەچێتەسەر. ئەنجامەکانی ئەم ریفراندۆمە ئەوە دەسەلمێنێت کە بزوتنەوەی کوردایەتیی هەمیشە بڕیاری خۆی بەسەر ئیرادەی گەل دا دەسەپێنێت! بە بەکارهێنانی شێوازی جیاجیا، وەک تەزویر و بڵاوکردنەوەی بییری فاشیستیی…تاد. بزوتنەوەی کوردایەتیی رێز لە  ئیرادەی گەلی کوردستان ناگرێت! بەڵکو رێز لە و بەشەی کۆمەڵگه‌ دەگرێت کە کوێرانە دوای دەکەون  و هەموو بڕیارەکانی بەژیرانە لەقەڵەم دەدات. بۆیە ده‌بینیین بۆ سەرخستنی بڕیاری بزوتنەوەی کوردایەتیی هەموو شتێکیان حەڵاڵکرد بۆخۆیان،   هه‌م بەخائینکردنی  ئەوانەی کوێرانە دوای بزوتنەوەی کوردایەتیی ناکەون و هەم  لەڕێگەی ساختەکارییەوە! هەموو ئەم رەفتارانەش بەناوی خۆشەویستییەوە! بۆ گەلی کوردستان ئەنجامدەدەن. ئاشکرایە جگە لە نه‌ته‌وه‌په‌رستیی! ئەم بزوتنەوەیە هیچ بەدیلێکی نییە بۆکۆمەڵگه،‌ تاڕەوایەتی پێ وەربگرێت، بۆیە لەناو بازنەی کوردایەتییدا دەیخولێنێتەوە؟!

ئه‌و نووسه‌ره‌، له‌ درێژه‌ی لێدوانه‌که‌یدا له‌وه‌ش ده‌دوێت"بزوتنەوەی کوردایەتیی، بزوتنەوەیەکە کە هیچ پارادیمێکی روونی نییە، جگە لەدروشمی دەوەڵەت و وروژاندنی هەستە نەتەوەییەکان! بەم دروشمە "دەوڵەتی کوردیی" دوونیشان دەپێکێت، لەلایەک دڵی جەماوەرەکەی  پێڕادەگرێت، لەلایەکیش نەیارەکانی پێ  تۆمەتبار دەکات .هه‌ر بۆیە خەباتی بزوتنەوەی کوردایەتیی (ناسیۆنالیزمی کوردیی)، خەبات نییە بۆ ژیان، بۆ   ئازادیی، بۆ چەسپاندنی قانون و  حوکمڕانییەکی باش نییه‌، تەنانەت ئەوەی رژێمی داگیرکەر بەتاکی کوردیی رەوادەبینی ئەگەر نکۆڵی لەناسنامەی خۆی کردبایە! ئەو پێی رەوا نابینێ. دەبێت کوردایەتیی بکەیت بۆ کوردایەتیی، نەک بۆ گێڕانەوەی شکۆ و مافی هاووڵاتیبوون و ژیانێکی شەرەفمەندانە. بزوتنەوەی کوردایەتیی، هەرگیز نەیویستووە تاکێکی ئازاد و هۆشیار پەروەردە بکات، هه‌تا بۆئەوەی دواجار بتوانێت خۆی حوکمی بکات، بەو شێوەیەی کە خۆی دەیەوێت. نەک بەو شێوەیەی گەل دەیەوێت.

ئه‌و، هێما بۆ ئه‌وه‌یش ده‌کات که‌ ناسیۆنالیزمی کوردیی هه‌وڵه‌کانی بۆ ئه‌وه‌ نه‌بووه‌ کۆمه‌ڵگه ‌که‌ی بپارێزێت، هه‌ر بۆیه‌ جه‌خت ‌ده‌کاته‌وه‌‌: ئەم بزوتنەوەیە نەک لەهەوڵی پاراستنی کۆمەڵگه‌ی کوردستان نەبووە لە لەناوچوون، بەڵکو هەندێک جار خۆی بووه‌تە هۆکار بۆ نزیک بوونەوە لە لەناوچوون، بەهۆی ریسک کردن بەژیانی گه‌له‌که‌یه‌وه‌، کە دواجار مەبەستیش لێی تەنها بە دەستهێنانی پشتگیریی نێودەوڵەتییە بۆ بزوتنەوەی کوردایەتیی! نموونەی هەرە زیندوویش بازرگانییکردنی بزوتنەوەی کوردایەتیی بە گەلی کوردستانه‌وه‌، تەسلیم کردنی شەنگال بوو. واته‌ بزوتنەوەی کوردایەتیی بەدوای ساڕێژکردنی زامەکانی گه‌لی کوردەوە نەبووە، بەڵکو خۆی بووه‌ته‌ هۆکارێک بۆ زامدارکردنی جەستەی گه‌لێک، ئیتر ئەمە نەزانی و هەڵەی سیاسییە یان هەر ناوێکی لێدەنرێت، دەرەنجامی کوردایەتییە. ئەم بزوتنەوەیە بۆگەیشتن بە دەسەڵات ریسک بەژیانی گه‌لێکه‌وه‌ دەکات، بۆمانەوەیشی بازرگانیی بە مەرگەساتەکانییەوە دەکات. بزوتنەوەی کوردایەتیی هەمیشە ویستویەتی زامەکانی  گەلی کوردستان گەورەببن! بۆ ئەوەی گەل ئەو زامانەی کوردایەتیی نەبینێت کە لەروکەشدا بچوکترن لەو زامانەی دەسەڵاتە دیکتاتۆرەکان کردیانە جەستەی  گەلی کوردستانه‌وه‌. واتا بزوتنەوەی کوردایەتیی هێندە کاریگەر نەبووە کە لە رێگای خەباتی سیاسییەوە، وەک مافێکی سروشتیی بانگەشەی حوکمڕانیی خۆی بکات بۆ گەلی کوردستان، بەڵکو وەک دەرئەنجامی تراژیدیاکان لە مافی حوکمڕانیی گه‌لی روانییوە، بۆیە کاتێکیش سته‌می سه‌ر گه‌ل نامێنێت، هیچ پاساوێکی نییە جگە لە کولاندنەوە و بییرخستنەوەی تراژیدیاکانی رابردوو. هه‌ر بۆیە نەک بەدوای ساڕێژکردنی زامەکان نییە، بەڵکو هەردەم زامەکانی دەکولێنێتەوە و بییری دەخاتەوە کە دوێنێ چ مەرگەساتێکی بەسەرهات، بۆئەوەی بییر لە ئەمڕۆ نەکاتەوە. پێویستە  هاووڵاتیانی کوردستان لەخۆیانبپرسن گەر بزوتنەوەی کوردایەتیی نەبوایە ئەم مەرگەساتانە رووی دەدا؟

ئه‌و نووسه‌ره‌، ئه‌و زیان و مه‌رگه‌ساتانه‌ ده‌خاته‌ڕوو که‌ ناسیۆنالیزمی کوردیی به‌سه‌ر کوردستانی هێناوه‌، وتی:"شەڕی ناوخۆ، تیرۆر، گەندەڵیی و تاڵانکردنی سامانی نیشتمانیی و قۆرغکاریی و رەوایەتیی دان بە حوکمی بنەماڵەیی و قەیرانی ئابووریی ودابەشکردنی کۆمەڵگه‌ و دابەشکردنی نیشتمان بە سەر دوو بنەماڵەدا…تاد. ئایا ئەمانە خواستەکانی گەلی کوردستانن؟ ئایا تا ئێستا بزوتنەوەی کوردایەتیی لە باشوور توانیویەتی ئه‌وه‌ی هەڕەشەیه‌ بۆ ئاسایشی نەتەوەیی لێی بمان پارێزێت، یاخود بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیان جارێکیتر ئاسایشمان دەخەنە مەترسییەوە؟ بزوتنەوەی کوردایەتیی بەهیچ شێوەیەک بەرژەوەندییەکانی لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی گه‌ل هاوجوت نییە، بەڵکو گه‌لی کورد کراوەتە سوپەری سەرانی کورد بۆ مانەوەیان لەدەسەڵاتدا. بۆیە لەنێوان جەنگ و ئاشتیی، جەنگ و رێککەوتن بە ئارەزووی خۆیان هەرکات پێویستیان بێت بڕیارێک بەسەر گەلدا دەسەپێنن، لە رێگەی بەکار هێنانی هەستی نەتەوەیی، لەشکرێک لە نووسەر و ئەکادیمیست سەر بەو تاقمە دەسەڵاتدارە، رەوایەتیی بۆ بڕیارێک وەردەگرن کە نە لە بەرژەوەندیی گه‌له‌ و نە ویستی گه‌له‌. بە نموونە دوای دروستکردنی قەیرانی دارایی و برسیکردنی خەڵک، دوای شکاندنی شکۆی تاکی کورد، دوای ئەوەی وڵاتیان کردە کۆیلەخانەی حیزبیی، دێن بانگەشەی سەربەخۆیی دەکەن لە رێگەی کولاندنەوەی برینەکان و بییرخستنەوەی مەرگەساتەکانه‌وه‌ هاووڵاتیان لە ئێستا دادەبڕن و هەموو ئەو نەهامەتیانەیان بییر دەبەنەوە کە بەهۆی کوردایەتییەوە بەسەریان هاتووە. هه‌ر بۆیه‌ ئەم بزوتنەوەیە  بڕیارەکانی لە ئیرادەی گەلەوە سەرچاوەناگرن، بەڵام ئه‌و لەشکره‌ ئەکادیمیست و نووسەره‌ کۆمەڵگه‌ لە رووی زیهنییەوە بۆقبوڵکردنی بڕیارەکەیان ئامادەدەکەن، ئەگەر چی دژی بەرژەوەندییەکانی هاووڵاتیانیش بێت لە ئێستادا. ئەگەربێت و هاووڵاتی ئامادەی قبوڵکردنی بڕیاره‌کانی سەرانی کوردایەتیی نەبێت، ئەوا لە رێگەی ئەو لەشکرەوه‌ کار لەسەر ئامادەکردنی هۆشی تاکی کورد ده‌که‌ن بۆ رازیبوون بە بڕیارەکەیان، جا چ بۆ وەهمی دەوڵەت بێت، یان عێراقی فیدڕاڵ، چ بۆ جیابونەوەبێت چ بۆ گەڕانەوە بەغداد بێت.

مه‌حمود عه‌بدوڵا- نووسه‌ر، ئاماژه‌ی به‌وه‌شکرد ناسیۆنالیزمی کوردیی "کوردایه‌تیی" بۆ به‌رژه‌وه‌نییه‌کانی خۆی به‌کار ده‌هێنێت  و هه‌تا بۆ ئه‌وه‌ی فریای خۆی بکه‌وێت بانگه‌شه‌ی ده‌وڵه‌ت دروست کردن ده‌کات، بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رنجی گه‌ل له‌ دیمۆکراسیی دووربخاته‌وه،‌ وتیشی:"ئەمڕۆ دوای نەمانی ستەم له‌سه‌ر گەلەکەمان، دوای ئیفلاسکردنی بزوتنەوەی کوردایەتیی، دوای ئەوەی ئەو بەشەی کۆمەڵگه‌ کە هۆشیارە و دەزانێت ئەمانە کوردایەتیی دەکەن بۆ کوردایەتیی و بەرژەوەندییەکانیان جیایە، بۆئەوەی سەرنجی کۆمەڵگه‌ بۆلای ئەو رێکخراوانە رارنەکێشرێت کە بانگەشە بۆ دیمۆکراسیی و حوکمڕانییەکی دیمۆکراتیک دەکەن. بزوتنەوەی کوردایەتیی بۆ ئەوەی فریای خۆی بکەوێت، دێت قەتماغەی زامەکانی هەڵدەداتەوە و بانگەشەی دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆ دەکات. دەیانەوێت فۆکەس بخەنە سەر دەوڵەتێک کە هیچ پێوەندیی بە بەرژەوەندیی گەلی کوردستانەوە نابێت.

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: