وتووێژ

نه‌جیبه‌ عومه‌ر: له‌باشووری کوردستاندا زۆرترین قوربانی دراوه‌، به‌ڵام که‌مترین ده‌سکه‌وتمان هه‌یه

سازدانی: ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌

نه‌جیبه‌ عومه‌ر، نووسه‌ر و چالاکوانی بواری ژنان له‌ دیدارێكیدا بۆ گۆڤاری ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌ رایده‌گه‌یه‌نێت:" زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک ئه‌و زهنیه‌ته‌یه‌ که‌ به‌رده‌وام پشتی خۆی گرێداوه‌ به‌پرۆژه ‌و هێزی ده‌ره‌کی، هیچ کاتێک بۆ بڕیارگرتن له‌سه‌ر چاره‌نوسی گه‌ل ناگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بڕیاری جه‌ماوه‌ر به‌ڵکو ته‌واوی بڕیاره‌کانی له‌سه‌ر داخوازی و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی گه‌ل ناگرێت.

هه‌روه‌ها ئه‌و چالاکوانه‌ی بواری ژنان ده‌شڵێت:" له‌باشووری کوردستاندا زۆرترین قوربانی دراوه‌، به‌ڵام که‌مترین ده‌سکه‌وتمان هه‌یه،‌ هۆکاره‌که‌ی ئه‌وه‌یه ‌گه‌ل به‌که‌وچک کۆی کردۆته‌وه‌، ئه‌م هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ش به‌مه‌نجه‌ڵ رشتویانه‌.

necibe 1

"كۆمه‌ڵگه‌ی کورد دابه‌شکرا بۆ دوو چین؛ چینی سه‌رده‌ست و چینی ژێرده‌ست"

 

  • ئه‌قڵییه‌تی میللیگه‌رای سه‌ره‌تایی چۆن پێناسه‌ ده‌كه‌ن؟ چه‌مك و تێگه‌یشتنی ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته‌یه‌ چییه‌؟

– ئه‌قڵیه‌تی میلیگه‌رای سه‌ره‌تایی ئه‌قڵیه‌تێکه‌ که‌ هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان له‌پێناوی مانه‌وه ‌و درێژکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌کانیان به‌رهه‌میان هێناوه‌، بۆ مه‌به‌ستی ئاواکردنی هێزێکی به‌کارهێنه‌ر، له‌ئه‌نجامی لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ سایکۆلۆژی گه‌لی کورد، به‌تایبه‌تی ئه‌و کورده‌ی که‌ له‌چینی ئاغا و ده‌ره‌به‌گ و شێخ و سه‌رۆک خێڵه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌م ئه‌قڵیه‌ته‌ له‌کاتی خراپکردنی فۆرمی کۆنفیدراسیۆنی عه‌شیره‌ته‌کان و خۆبه‌ڕێوه‌بردنی گه‌لاندا و پێشخستنی فۆرمی به‌گ و ئاغا له ‌کوردستاندا تۆوه‌که‌ی چێنرا، كۆمه‌ڵگه‌ی کورد دابه‌شکرا بۆ دوو چین؛ چینی سه‌رده‌ست و چینی ژێرده‌ست. به‌ڵام له‌سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌مدا له‌به‌ڕێوه‌بردن و به‌رخودانی میرنشینه‌کاندا به‌ته‌واوه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک فۆرم قازانج ده‌کات. له‌کاتێکدا میرنشینه‌کان له ‌کوردستاندا به‌رفراوان ده‌بن وه‌ک میرنشینی بابانی و به‌درخانی و ئه‌رده‌ڵانی و سۆران، که ‌ئه‌م شێوازی به‌ڕێوه‌بردنه‌ شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی ئیمپراتۆره‌کان بوو. له‌م کاته‌دا به‌شێوه‌یه‌کی پیلان بۆدارێژراو ده‌وڵه‌تانی به‌ریتانیا و فه‌ره‌نسا ده‌ست ده‌که‌ن به ‌به‌ڕێوه‌بردنی سیاسه‌تی پارچه‌ بکه ‌و زاڵ به‌. له‌لایه‌ک عوسمانیه‌کان دژی میرنشینه‌کان هان ده‌ده‌ن، له‌لایه‌کی تریش میرنشینه‌کان له‌دژی عوسمانیه‌کان هان ده‌ده‌ن. له‌ئه‌نجامدا عوسمانیه‌کان هێرشیان کرده‌سه‌ر ئه‌م میرنشینانه‌ و راستی و کاره‌کته‌ری کوردی ده‌سه‌ڵاتدار زیاتر ئاشکرابوو، ئه‌و کورده‌ که ‌له‌ به‌ڕێوه‌بردندا لاسای ئیمپراتۆره‌ گه‌وره‌کان ده‌کاته‌وه. له‌کاتیکدا هێرش له‌سه‌ریاندا ده‌کرێت به‌هۆکاری ئه‌وه‌ی له‌ناوکه‌وه‌ به‌ ئیمپراتۆره‌کانه‌وه‌ گرێدرابوون ده‌سه‌ڵات زۆرگه‌وره‌ ده‌بینن و له‌هێزی جه‌ماوه‌ر بێ باوه‌ڕ له‌ناوخۆدا رووبه‌ڕووی زۆرترین خیانه‌تی ناوخۆیی و شکه‌ستی گه‌وره‌ ده‌بنه‌وه‌. له‌لایه‌ک هێزی ده‌ره‌کی(فه‌ره‌نسا و به‌ریتانیا ) هانیان ده‌ده‌ن و ده‌ڵین ئێمه‌ له‌پشتانین بڕۆن مافی خۆتان داوابکه‌ن له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ ئه‌م هێزه‌ ده‌ره‌کیانه‌ هاوکاری هێزی ستاتۆگه‌ری ئیمپراتۆری عوسمانی ده‌که‌ن. واتا سیاسه‌تی که‌روێشک راکه ‌و تانجی بیگره‌ به‌بنه‌ماده‌گرن و گه‌لی کوردی خاوه‌ن باوه‌ڕی ئێزدی و ئاشوری خاوه‌ن باوه‌ڕی مه‌سیحی له‌گه‌ل کوردی موسڵماندا به‌گژ یه‌کیاندا ده‌ده‌ن. به‌ده‌ستی به‌درخانه‌یه‌کان ئاشوری کۆمه‌ڵکوژ ده‌کرێت و به‌ده‌ستی میرمحه‌مه‌دی ره‌واندوزیش ئێزیدیه‌کان کۆمه‌ڵکوژ ده‌کرێن. به‌م جۆره‌ زهنیه‌تێکی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیکی خاوه‌ن باوه‌ڕی سوننه‌ی ته‌نگ ده‌رده‌که‌وێته‌ پێش. له‌ئه‌نجامدا هه‌موو میره‌کان له‌جێگای پاراستنی نه‌ته‌وه‌یه‌ک ئامانجه‌کانیان بۆ پاراستنی خانه‌واده‌یه‌ک بچووک ده‌که‌نه‌وه‌. ئه‌م جاره‌ هه‌ریه‌ک له‌و میرانه‌ ده‌ڵێن باده‌سکه‌وت که‌م بێت و به‌مه‌رجێک هی من بێت. ئه‌م شێوازی تێکۆشانه‌ له‌سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌مدا ده‌بێته‌ مۆدێڵێک بۆ سه‌ده‌ی بیسته‌هه‌م،له‌دوای پارچه‌کردنی کوردستان و پیرۆزکردنی زهنیه‌تی ده‌وڵه‌ت نه‌ته‌وه‌ش ئه‌م زهنیه‌ته‌ زیاتر په‌ره‌ی سه‌ند. بێگومان ئه‌م شێوازی تێکۆشانه‌ کاریگه‌ری له‌ ئاراسته‌کردنی زۆربه‌ی زۆری پارته‌ سیاسیه‌کانی باشووری کوردستان ده‌کات له‌سه‌ده‌ی بیسته‌هه‌مدا، نه‌ک ته‌نها له‌ کوردستاندا به‌ڵکو له‌ناو ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی که ‌چه‌وسیندراونه‌ته‌وه‌ به‌ده‌ستێوه‌ردانی هێزی ده‌ره‌کی پشتگیری هێزی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک کراوه‌ له‌دژی ئه‌و پارتی و رێکخراوانه‌ی که‌ هه‌ڵقوڵاوی گه‌لن. له‌جیاتی تێکۆشانێکی رادیکاڵ و پێداگر که‌پشتی خۆی بداته‌ جه‌ماوه‌ر، ئاواکردنی هێزێک که‌پێک هاتووه‌ له‌چینی سه‌ره‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ و ئاگای له‌ئێش و ئازاره‌کانی گه‌ل نییه‌ پێش ده‌خه‌ن. چونکه‌ ئه‌م هێز و لایه‌نانه‌ ده‌توانن به‌پێی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ته‌نگه‌کانیان گه‌وره‌ترین داخوازی ده‌وڵه‌ته ‌ده‌سه‌ڵاتداره‌کان پێک بهێنن. چونکه‌ پێوانی دیبلۆماسیه‌ت له‌لای ئه‌م جۆره‌ هێزانه‌ به‌واتای ته‌سلیمیه‌ت دێت نه‌ک په‌یوه‌ندی له‌سه‌ربنه‌مای به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش. ئه‌مه‌ش یه‌کێکه‌ له‌ هه‌ڵه‌ گه‌وره‌کانی ئه‌م هێڵه‌ فیكریه.

به‌کورتی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک ئه‌و زهنیه‌ته‌یه‌ که‌ به‌رده‌وام پشتی خۆی گرێداوه‌ به‌پرۆژه ‌و هێزی ده‌ره‌کی هیچ کاتێک بۆ بڕیارگرتن له‌سه‌ر چاره‌نوسی گه‌ل ناگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ بڕیاری جه‌ماوه‌ر، به‌ڵکو ته‌واوی بڕیاره‌کانی له‌سه‌ر داخوازی و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی گه‌ل ناگرێت. ئه‌م زهنیه‌ته‌ نه‌خۆشی زووگه‌یشتنه‌ ده‌سه‌ڵاتی هه‌یه‌، له‌پێناوی ماف و ئامانجه‌کانی گه‌لدا تێناکۆشێت به‌ڵکو ئامانجی زوو وه‌رگرتنی ده‌سه‌ڵاته‌. نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک هیچ په‌یوه‌ندیه‌کی له‌گه‌ڵ پرسی نه‌ته‌وه‌یی نییه‌. له‌گۆشه‌نیگای بنه‌ماڵه‌گه‌ری و پاشان عه‌شیره‌تگه‌ری دوای هه‌رێمگه‌ری و پارچه‌گه‌ری سه‌یری پرسی نه‌ته‌وه‌یی ده‌کات. واتا ئاماده‌یه‌ تێکۆشانی گه‌لێک بکاته‌ قوربانی مانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی بنه‌ماڵه‌که‌ی خۆی. هه‌ربۆیه ‌ئه‌و هێزانه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌م زهنیه‌ته‌ خۆیان بوونیات ناوه‌ ته‌نها ده‌وڵه‌تی داگیرکه‌ر له‌ یه‌ک پارچه‌ی کوردستان به‌داگیرکه‌ر ده‌بینن ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری تر له‌پارچه‌کانی تری کوردستان وه‌ک دۆستی ستراتیجی ته‌ماشاده‌که‌ن. ئه‌م هێزانه‌ لێهاتوویی و بوێری لاوانی کوردیان له‌شه‌ڕدا به‌کارهێناوه‌، به‌ڵام ئه‌و ده‌سکه‌وتانه‌ی له‌شه‌ڕیشدا به‌ده‌ست هاتووه‌ به‌هۆکاری بێ باوه‌ڕبوون به‌خۆیان و خۆبچووک بینینیان له‌به‌رامبه‌ر ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری کوردستان و ده‌سه‌ڵاتدارانی جیهان هه‌میشه‌ له‌سه‌رمێزی گفتوگۆ ده‌سکه‌وته‌کانیان دۆڕاندووه ‌و ته‌سلیمی زلهیزه‌کانیان کردووه‌. ئه‌و چینه‌ی که ‌نوینه‌رایه‌تی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک ده‌کات خاوه‌نی کاره‌کته‌رێکی وه‌هایه‌ له‌به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتدان تادواراده‌ کۆیله‌ن و له‌به‌رامبه‌ری خه‌ڵکی هه‌ژار و ژێرده‌سته‌ش ئاغان.

 

"پێشمه‌رگه‌کانی پارتی به‌فه‌رمانی سه‌ره‌وه‌ی خۆیان سه‌نگه‌ریان به‌ردا و رایانکرد"

  • ئایا تا چه‌ند ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته‌ شێوه‌ی به‌ بزووتنه‌وه‌ی سیاسی و چه‌كداری داوه‌ و چ كه‌سێتییه‌كی دروستكردووه‌‌؟

– ئه‌قڵیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک کاریگه‌ری له‌سه‌ر پارتی و رێکخراوه‌ سیاسی و چه‌کداریه‌کانی سه‌ده‌ی بیسته‌هه‌م کردووه‌ و هه‌تارۆژی ئه‌مڕۆش به‌رده‌وامه. به‌ڵام هه‌ندێک پارتی و کۆمه‌ڵه‌ و رێکخراو کاریگه‌ر نه‌بوون .بۆنموونه‌ کۆمه‌ڵه‌ی دارکه‌ر کۆمه‌ڵه‌یه‌کی رۆشنبیری نه‌ته‌وه‌یی بووه‌ توانیویانه‌ گوزاره‌ له‌راستیه‌کانی گه‌لی کورد بکه‌ن، دیسان حیزبی هیوا هه‌روه‌ها کۆمه‌ڵی ژیانه‌وه‌ی کورد(ژ .ک) له‌رۆژهه‌ڵات و کۆمه‌ڵه‌ی خۆیبوون و کۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌ران و کۆمه‌ڵه‌ی ژنان بۆ هاوکاری هه‌ژاران و … هتد به‌ڵام به‌هۆکاری به‌مۆدێل کردنی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی ته‌واوی ئه‌و هێز و رێکخراو و کۆمه‌ڵانه‌شیان له‌ناو زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی ته‌نگی کلاسیکدا توانده‌وه‌ یان له‌ناویان بردن. به‌تایبه‌تی له ‌باشووری کوردستاندا له‌سه‌ده‌ی بیسته‌هه‌مدا ئه‌م زهنیه‌ته‌ زۆر باڵاده‌ست بووه‌، (پارتی دیموکراتی کوردستان )پێشه‌نگایه‌تی ئه‌م زهنیه‌ته‌ی کردووه ‌و ئه‌و پارتیانه‌ی تریش که ‌وه‌ک ئۆپۆزسیۆن ده‌رکه‌وتوون له‌دژی( پ. د. ک ) ئه‌م زهنیه‌ته‌یان تێنه‌په‌ڕاندووه.‌ چونکه‌ ئه‌وانیش بۆماوه‌یه‌کی درێژ له‌ناو سکی ئه‌م پارتیه‌دا گه‌وره‌بوون. به‌هۆکاری نه‌گۆڕینی ئه‌م زهنیه‌ته‌ که‌ بزوتنه‌وه‌ یان پارتیه‌کی نوێش دروست ده‌که‌ن ناتوانن ببنه‌ هێزی گۆڕانکاری، چونکه‌ ئه‌و پارتی و بزووتنه‌وانه‌ش له‌و قوتابخانه‌یه‌دا گه‌وره‌بوون که‌ هێڵه‌ فیكریه‌که‌یان زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیکه‌. بێگومان کاتێک ئه‌م راستیانه ‌ده‌ڵێین به‌واتای ئه‌وه‌ نایه‌ت نکۆڵی له‌ کار و خه‌بات و تێکۆشانیان ده‌که‌ین. چونکه‌ ئه‌وه‌ی له‌چینی خواره‌وه‌ی ئه‌م پارتیانه‌دا تێکۆشاون که‌سانی دڵسۆز بوون و ئامانجه‌کانیان گه‌وره‌ بووه،‌ به‌ڵام به‌هۆکاری ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ی رێبه‌رایه‌تی ئه‌م پارتیانه‌یان کردووه‌ خاوه‌نی ئه‌م چه‌مکی پارچه‌گه‌ری و ناوچه‌گه‌ریه ‌و هه‌روه‌ها گه‌وره‌بینینی داگیرکه‌ران و بچوک بینینی جه‌ماوه‌ر ئاراسته‌کراون. له‌ئه‌نجامدا کاره‌کته‌رێکی نیوه‌ شۆڕشگیریان دروست کردووه. ئه‌مه‌ش وه‌های کردووه‌ که ‌به‌رده‌وام که‌سێکی که ‌له‌تێکۆشاندا بووه‌ له‌هه‌موو که‌س زیاتر بێ باوه‌ڕبووه. که‌سێکی بێ باوه‌ڕ که‌سایه‌تی ناجێگیر بێ بڕیاره‌ و نابێته‌ خاوه‌نی بڕیاری خۆی و بۆ كاریگه‌ریه‌کانی ده‌ره‌وه‌ کراوه‌یه، ‌هه‌میشه‌ له‌ترسێکی وه‌هادا ده‌ژی که ‌ره‌نجی به‌خه‌ساره. بێگومان ئه‌م سایکۆلۆژییه‌ رێگه‌نادات که‌سایه‌تی رادیکاڵ پێش بکه‌وێت له‌جه‌ماوه‌ری ناو ئه‌م پارتی و لایه‌نانه‌دا. له‌ناو هێزی چه‌کداریشدا به‌تێپه‌ڕبوونی کات ئه‌و رۆحیه‌ته‌ فیداکاریه‌ی که‌ له‌رابردوودا هه‌بوو ئێستا شکاوه‌. بۆنموونه‌ له‌کاتی هێرش له‌سه‌ر شه‌نگال پێشمه‌رگه‌کانی پارتی دیموکراتی کوردستان به‌فه‌رمانی سه‌ره‌وه‌ی خۆیان سه‌نگه‌ریان به‌ردا و رایانکرد. به‌ڵام ژماره‌یه‌کی که‌میشیان که‌ خاوه‌ن ویژدانی زیندوون چوونه‌ پاڵ هێزه‌کانی هه‌په‌گه ‌و یه‌ژاستار و تێکۆشان، له‌ کاتی 3ی ئاداری 2017دا زۆرینه‌ی پێشمه‌رگه‌ هه‌تا پێشمه‌رگه‌کانی پارتی دیموکراتی کوردستان گوێیان له‌فه‌رمانی سه‌ره‌وه‌ی خۆیان نه‌گرتووو ئاماده‌نه‌بوون شه‌ر دژی یه‌به‌شه‌ و یه‌ژه‌شه‌ بکه‌ن. به‌ڵام ژماره‌یه‌ک پاره‌خۆری بێ ناسنامه‌ و کوردی نامه‌رد لوله‌ی تفه‌نگه‌کانیان کرده‌ رووی خه‌ڵکی شه‌نگال و هێزی پاراستنی شه‌نگال و ژماره‌یه‌کیان لێ شه‌هید خستن. ئه‌م تابلۆیانه‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیکه‌. ئه‌م هێزانه‌ له‌گه‌ڵ هێزی پیلانگێڕ هاوپه‌یمانی ده‌که‌ن و دوایش ده‌ڵێن ئێمه‌ نه‌مانکردووه‌، به‌رده‌وام له‌رێگه‌ی راگه‌یاندنه‌کانیانه‌وه‌ ده‌خوازن ئه‌م کاره‌کته‌ره‌ بکه‌نه‌ ماڵی هه‌موو تاکه‌کانی كۆمه‌ڵگه‌.

 

"گه‌ل به‌که‌وچک کۆی کردۆته‌وه‌ ئه‌م هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ش به‌مه‌نجه‌ڵ رشتویان"

  • تا چه‌ند شكسته‌كان و ئه‌نجامگیرنه‌بوونی تێكۆشانی ئازادیی گه‌له‌كه‌مان بۆ ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟

– له‌باشووری کوردستاندا زۆرترین قوربانی دراوه،‌ به‌ڵام که‌مترین ده‌سکه‌وتمان هه‌یه.‌ هۆکاره‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ گه‌ل به‌که‌وچک کۆی کردۆته‌وه‌ ئه‌م هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ش به‌مه‌نجه‌ڵ رشتویانه‌. واتا هه‌رخه‌ڵک راپه‌رین و سه‌رهه‌ڵدانی کردووه ‌و ده‌سکه‌وتی به‌ده‌ست هێناوه ‌و ئه‌مانه‌ به‌سیاسه‌تی هه‌ڵه ‌و گوێڕایه‌ڵی ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ر ئه‌م ده‌سکه‌وتانه‌یان له‌ده‌ست داوه‌. ئه‌م جۆره‌ زهنیه‌ته‌ وه‌های کردووه ‌که‌ خه‌ڵک له‌تێکۆشان بێ باوه‌ڕ بووه‌. دیسان له‌به‌رامبه‌ر به‌ به‌شه‌کانی تری کوردستانیش ئه‌م زهنیه‌ت باشترین مقاشی به‌رده‌ستی ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری کوردستان بووه‌ که ‌بۆ مه‌به‌ست و مه‌رامه‌کانی خۆیان به‌کارهێناون، بۆ نموونه‌ ده‌وڵه‌تێکی داگیرکه‌ری کوردستان هێزێکی باشووری کوردستانیان خستۆته‌ پێش خۆیان و له‌دژی هێزێکی شۆڕشگێر به‌کاریان هێناون .واتا ئه‌و هێزانه‌ی خاوه‌نی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیکن به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک باشترین پێکهێنه‌ری پرۆژه‌کانی ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری کوردستان بوون.

 

"%70 داهاتی ئه‌م وڵاته‌ له‌خزمه‌تی ده‌وڵه‌تی تورکیا دایه"

  • له‌م 26 ساڵه‌ی رابردوودا له‌باشووری كوردستاندا ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارێتیی بووه‌، ئایا ئه‌م ئه‌قڵییه‌ته‌ له‌ڕووی ئابووری و سیاسی و چانددی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ كۆمه‌ڵگه‌ و وڵاتی به‌ چ ئاراسته‌یه‌ك بردووه‌؟

– خه‌ڵک تێکۆشانی کرد بۆئه‌وه‌ی خاوه‌نی وڵاتێکی ئازاد و سیاسه‌تێکی نه‌ته‌وه‌یی و سیسته‌مێکی دیموکرات و ئابوریه‌کی سه‌ربه‌خۆ بێت. له‌رووی کۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ ماف و ئازادیی بۆ تاکه‌کانی كۆمه‌ڵگه‌ پارێزراو بێت و یه‌کسانی و ئازادیی ژن له‌هه‌موو کایه‌کانی ژیاندا به‌رقه‌رار بێت. به‌ڵام ده‌بینین له‌ماوه‌ی 26 ساڵی رابردوودا هه‌تارۆژی ئه‌مڕۆ هه‌رده‌چێت ئه‌و مافانه‌ی که‌ هه‌مان بوون له‌ده‌ستمان ده‌چێت، له‌لایه‌ک له‌رووی ئابوری و چاندیه‌وه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری کوردستانه‌وه‌ داگیرکراوین له‌ %70 داهاتی ئه‌م وڵاته‌ له‌خزمه‌تی ده‌وڵه‌تی تورکیا دایه ‌و ئێرانیش زۆرترین وڵاتی ده‌ره‌کی لێی سودمه‌ند ده‌بن به‌ڵام خه‌ڵک له‌ باشوور برسیه.‌ بۆچی؟ چونکه‌ پارتی ده‌سه‌ڵاتدار هاوپه‌یمانی ستراتیجی هه‌یه ‌له‌گه‌ڵ تورکیا. له‌رووی کۆمه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ زۆرترین رێژه‌ی کوشتن و خۆکوشتن له‌باشووری کوردستانه‌ که‌ ئیتر بۆته‌ دیارده ‌و کۆمه‌ڵکوژی. منداڵ له‌هه‌موو مافه ‌سه‌ره‌تاییه‌کانیاندا بێ به‌شن، له‌رووی چیانه‌یه‌تیه‌وه‌ چینێکی مشه‌خۆری دیکتاتۆر پێش که‌وتووه ‌و که‌ له‌رێگه‌ی ده‌سه‌ڵات و سیاسه‌تی گه‌نده‌ڵیه‌وه‌، چینێکی هه‌ژار و چه‌وساوه‌ش دروست بووه‌ که ‌کار نییه‌ بیکات بۆئه‌وه‌ی بژی. بۆیه‌ له‌جیاتی ئاوه‌دانی وه‌ها له‌خه‌ڵک ده‌که‌ن رابکات له‌وڵات و به‌هه‌موو تێکۆشان و به‌رخودانیه‌ک بێ باوه‌ڕ بێت. تاکێکی خه‌رچکه‌ری به‌کاربه‌ر بونیاتنراوه‌. ئه‌م تاکه‌ش له‌خزمه‌تی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک دایه ‌که‌ له‌بواری رۆشنبیری و زانیاریدا لاوازه ‌و تا دواڕاده‌ هه‌ستیاره‌، هه‌ربۆیه‌ یاری به‌هه‌ست و ده‌روونیان ده‌کرێت له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌. گه‌لێک به‌چاند و کلتوری خۆیه‌وه‌ هه‌ست به‌بوونی خۆی ده‌کات به‌ڵام کار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌که‌ن تاکی كۆمه‌ڵگه‌ زمان و فه‌رهه‌نگ و هونه‌ر و چاندی هه‌موو داگیرکه‌ران فێربێت و خۆشی بوێت. به‌ڵام چاندی خۆی بچووک بینێ. هه‌ربۆیه‌ ئێستا له‌ هه‌موو کاتێک زیاتر رووبه‌رووی داگیرکه‌ری کولتوری بووینه‌ته‌وه‌.

 

"زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک له‌بنه‌مادا دوژمنی ژنه‌"

  • وه‌ك ده‌زانن ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته‌ له‌ بنچینه‌دا ئه‌قڵییه‌تێكی پیاوسالارییه‌، ئایا ره‌وشی تراژیدی ئیستای ژنان تا چه‌ند په‌یوه‌سته‌ به‌ باڵاده‌ستبوونی ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته‌وه‌؟

– له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ته‌مه‌نێکی درێژی مرۆڤایه‌تی ژن پێشه‌نگایه‌تی بۆ هه‌مووو كۆمه‌ڵگه‌ کردووه ‌و ته‌واوی بنه‌ماکانی ژیان له‌سه‌رده‌ستی ژن پێش که‌وتووه‌. پاشان به‌هاتنی سیسته‌می ده‌سه‌ڵاتداری پیاو که‌ له‌رێگه‌ی کۆیله‌کردنی ژنه‌وه‌ ته‌واوی كۆمه‌ڵگه‌ی رووبه‌رووی چه‌وسانه‌وه‌ و کۆیلایه‌تی کرده‌وه‌، له‌و رۆژه‌وه‌ تارۆژی ئه‌مڕۆ سه‌ره‌ڕای هه‌موو زهنیه‌تێکی ره‌زگه‌رای ناموسپه‌رستی و به‌کاڵاکردنی ژنان به‌رده‌وام ژنان هه‌وڵیان داوه‌ له‌تێکۆشاندا بن و رۆڵبگێڕن له‌ پێشه‌نگایه‌تی کردنی کۆمه‌ڵگادا. نموونه‌ به‌رخودانی خانزادی میری سۆران و شه‌ڕ و تێکۆشانی حه‌لیمه‌ به‌درخانی له‌چیای ئه‌ڵباکی هه‌کاری له‌دژی عوسمانیه‌کان و قه‌ره‌فاتمه‌ له‌دژی داگیرکه‌ری روسی و شانازخاتوون له‌دژی قاجاره‌کان و عادیله‌خان و خه‌پسه‌خان و لیلاقاسم و عایشه‌ گوڵ……هتد له‌رابردوودا. له‌رۆژی ئه‌مڕۆشدا تێکۆشانی ژنانی شه‌نگال و رۆژئاوا و باکور و رۆژهه‌ڵات و به‌رخودانی و تیکۆشانی قاره‌مانانی وه‌ک ده‌نیز دێره‌لوک و ده‌ستینا قه‌ندیل و بێریتان دهۆک و سۆلاف و ڤه‌ژین ….هتد. له‌پێشه‌نگایه‌تی ئه‌م ژنه‌ قاره‌مانه‌دا زه‌بری کوشنده‌ له‌ته‌واوی زهنیه‌ته‌ ره‌گه‌زگه‌را و ناموسپه‌رسته‌کان دراون. ئیتر ئه‌م ژنه ‌قاره‌مانانه‌ بوونه‌ته‌ ناسنامه‌ی راسته‌قینه‌ی ژنی ئازاد بۆهه‌موو جیهان. روون و ئاشکرایه‌ که‌ پارتی و رێکخراو له‌هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌کدا که‌دروست ده‌بن ده‌بێت پێشه‌نگایه‌تی بکه‌ن له‌گۆڕینی ئه‌قڵیه‌تی کۆندا و بونیاتنانی رۆشنگه‌ری و بیری تازه‌گه‌ریدا. به‌ڵام به‌پێچه‌وانه‌وه‌ زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک له‌بنه‌مادا دوژمنی ژنه‌. به‌هیچ شێوه‌یه‌ک حساب بۆ هه‌بوونی ژن ناکات. ئه‌و پارتیانه‌ی به‌م عه‌قڵیه‌ته ‌کارده‌که‌ن له‌بواری رۆشنبیری تێپه‌ڕاندنی داب و نه‌ریته‌ باوه‌کاندا به‌ته‌واوی له‌دواوه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ به‌ڕێوه ‌ده‌رۆن. داب و نه‌ریته‌ باوه‌کانی كۆمه‌ڵگه‌ جارێک ژنی کۆتگیر و دیل کردبێت، ئه‌وا ئه‌م هێزانه‌ هه‌زارجار ژنیان کردۆته ‌ناموسی پیاو و به‌زنجیری پۆڵاین گرێیان داون. له‌کاتێکدا که ‌ئه‌م پارتیانه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدا نه‌بوون ژنانیان بۆ خزمه‌تی پیاوان واتا ژن له‌ماڵدا چۆن کاری خزمه‌تکردنی پیاوان و منداڵ بوون و چێشتلێنانه‌ ئه‌م کارانه‌یان به‌ژنان کردووه‌ کاتیک ژنێک خواستی شۆڕشگێڕێتی هه‌بووبێت پێویست بووه‌ هه‌م کاری ژنێکی ماڵ بکات هه‌م کاره‌ شۆڕشگێریه‌که‌. به‌بێ ئه‌وه‌ی ژن هۆشیار کرابێته‌وه‌ له‌سه‌ر راستی سیاسه‌ت و شه‌ڕ و تێکۆشان، بۆ هه‌موو کارێک به‌کارهێنراوه ‌و کاتیک داخوازیه‌کانی حیزبی پیاوانی پێک نه‌هێنابێت کراوه‌ته ‌قوربانی گولله‌یه‌ک و خراوه‌ته‌ ژێر به‌ردێکه‌وه‌. له‌کاتی هاتنه‌ سه‌رده‌سه‌ڵاتیش به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک تیپی ژنێکی به‌پێی داخوازیه‌کانی پیاویان خسته‌ سه‌ر شانۆی سیاسه‌ت. بۆئه‌وه‌ی بیسه‌لمێنن که‌ ئه‌وان راست ده‌که‌ن ژن و سیاسه‌ت و به‌ڕێوه‌بردن نابێت ته‌نها ژن بۆ خزمه‌تی پیاوانه‌. ئه‌م هه‌مووو تراژیدیانه‌ ئه‌نجامه‌که‌ی چه‌ندین یاسای سه‌قه‌ت و رۆژانه ‌به‌هه‌زاران رووداوی تراژیدی لێکه‌وته‌وه‌. بێ گومان ئه‌گه‌ر ده‌ریاچه‌کانی باشووری کوردستان رۆژانه ‌چه‌ندین لاشه‌ی ساردوسڕی ژنانی تێدا ده‌دۆزریته‌وه،‌ رۆژانه ‌چه‌ندین لاشه‌ی سووتاو ده‌خریته‌ ژێر گڵه‌وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موووی به‌رهه‌می زهنیه‌تی پیاوسالارانه‌ی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیکه‌. له‌گه‌ڵ ناڕه‌زایی ته‌واوی ژنان به‌ڵام به‌رده‌وام ده‌بن. چونکه‌ هه‌بوونی خۆیان له‌سه‌ر بنه‌مای دژبه‌رایه‌تی ژنان جێگیر کردووه‌. چه‌نده‌ ژن پێشبکه‌ویت هێنده‌ش به‌رژه‌وه‌ندی بنه‌ماڵه‌‌ و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تانی داگیرکه‌ری کوردستان و سیسته‌مه ‌نادیموکراته‌ ده‌ستپۆته‌که‌یان له‌ده‌ست ده‌چێت. چونکه‌ له‌جێگایه‌کدا چه‌نده ‌ژن پێشبکه‌وێت و ببێته‌ پێشه‌نگ هێنده‌ش كۆمه‌ڵگه‌ دیموکراتیزه‌ ده‌بێت و هۆشیار ده‌بێته‌وه‌ له‌ ژێرده‌ستی ده‌سه‌ڵات ده‌رده‌چێت و ده‌بێته‌ خاوه‌نی ئیراده‌ی سه‌ربه‌خۆیانه‌ی خۆی. ئه‌گه‌رچی پارتیه‌ کلاسیکیه‌کان چه‌نده ‌رێگربن له‌سه‌رکه‌وتنی ئه‌م فکره‌ نوێخوازه‌ به‌ڵام فه‌لسه‌فه ‌و بیری ئازادیی به‌خوێن به‌ده‌ست هاتووه.

 

"باشووری کوردستان پێویستی به‌ تێکۆشانێکی فیكری به‌هێز هه‌یه‌"

  • بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌قڵییه‌ته‌ تێپه‌ڕێنرێت ده‌كرێ چ ئه‌قڵییه‌تێك به‌ بنه‌ما وه‌ربگرین؟

 – ئاشکرایه‌ که‌ له‌كۆمه‌ڵگه‌ی باشووری کوردستاندا ئه‌و پارتی و رێکخراوانه‌ی که‌ تێکۆشان ده‌که‌ن هه‌موویان خاوه‌نی عه‌قڵیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک نین. به‌ڵام به‌هۆکاری باڵاده‌ستی و ده‌سه‌ڵاتداریان زۆرترین کاریگه‌ریان ئه‌نجامداوه‌. راستیه‌کی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ که‌ به ‌به‌رده‌وامی له‌ سه‌ره‌تای تێکۆشانه‌وه‌ هه‌تاڕۆژی ئه‌مڕۆ تیکۆشانی دیموکراتیانه‌ و نه‌ته‌وه‌یی و رێکخراوه‌ی ژنانی رادیکاڵ هه‌بوون. ئه‌م هێزانه‌ رۆڵێکی گه‌وره‌یان گێراوه‌ له‌هۆشیاری كۆمه‌ڵگه‌ و به‌زیندووهێشتنه‌وه‌ی ویژدانی كۆمه‌ڵگه ‌و بیری نه‌ته‌وه‌یی و زهنیه‌تی دیموکراتیه‌تی گه‌ل. بۆ تێپه‌ڕاندنی ئه‌قڵیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی کلاسیک و بونیاتنانی زهنیه‌تێکی نۆژه‌ن و دیموکراتیانه‌ باشووری کوردستان پێویستیی به‌ تێکۆشانێکی فیكری به‌هێز هه‌یه‌. به‌تایبه‌تی له‌پێناوی بونیاتنانی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌ی دیموکرات و له‌نوێوه‌ ڤه‌ژینی بیروباوه‌ڕی یه‌کێتی نه‌ته‌وه‌یی و تێپه‌ڕاندنی زهنیه‌تی ناموسپه‌رستی و به‌هێزکردنی پێشه‌نگایه‌تی ژنان له‌هه‌موو کایه‌کانی ژیاندا و به‌هێزکردنی ئیراده‌ی دیموکراتیانه‌ی گه‌ل و ئاواکردنی سیسته‌می خۆبه‌ڕێوه‌بردنی دیموکراتیانه‌ی گه‌لان، که‌ سه‌ربه‌خۆیی راسته‌قینه‌ گه‌ره‌نتی ده‌کات و رێگریه‌کی تۆکمه‌یه ‌له‌گه‌نده‌لی و نادیموکراتی. بێ گومان ئه‌مانه‌ی که ‌باسمکرد ناوه‌رۆکی پرۆژه‌ی رێبه‌ر ئاپۆیه‌ بۆ چاره‌سه‌ری هه‌موو کێشه‌کانی ته‌واوی کوردستان، به‌تایبه‌تی باشووری کوردستان. فکر و فه‌لسه‌فه‌ و پرۆژه‌ پێشنیاری چاره‌سه‌ری خۆبه‌ڕێوه‌بردنی دیموکراتی له‌لایه‌ن" رێبه‌ر ئاپۆ"وه‌ تاکه‌ چاره‌سه‌رییه‌ بۆ هه‌موو ئه‌و کێشه‌ و نه‌خۆشیانه‌ی کوردستان که ‌له‌ئه‌نجامی زهنیه‌تی نه‌ته‌وه‌په‌رستی سه‌ره‌تاییه‌وه‌ تووشی هاتووه‌. هه‌موو لایه‌کیش ئاگاداره‌ هێڵی فیكری نه‌ته‌وه‌ی دیموکرات و سیسته‌می خۆبه‌ڕێوه‌بردنی دیموکراتی ئه‌مڕۆ باشترین نمونه‌ی ئه‌زموونکراوه ‌و سه‌رکه‌وتووترین شێوازی به‌ڕێوه‌بردنی گه‌لانه‌ له‌پێشه‌نگایه‌تی ژنان و گه‌نجاندا که‌ تاکێکی سه‌رکه‌وتوو و هۆشیار پێده‌گه‌یه‌نێت. ئه‌م نمونه‌یه‌ نه‌ک ته‌نها بۆ کورد به‌ڵکو بۆته‌واوی گه‌لانی جیهان ده‌بێته‌ ته‌نها رێگه‌ چاره‌سه‌ری و کۆتاییهێنان به‌هه‌موو شێوازێکی داگیرکه‌ری و شه‌ری نه‌ته‌وه‌په‌رستی و نه‌ژادی و ناموسپه‌رستی ده‌هێنێت.

 

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: