گوتار

گه‌لی کورد له‌ناوچه‌که‌ و ئێران ده‌توانێت گۆڕانکاری دیموكراتیك به‌دی بێنێت

ئامه‌د شاهۆ

 

ده‌رئه‌نجامی عه‌قڵیه‌تی ده‌سه‌ڵاتداری هێزه‌ هه‌ژمۆن خواز و به‌رژه‌وه‌ندگه‌راکانی جیهان و ناوچه‌که‌ قه‌یران و گێژاوی ئابووری، سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی تا ده‌ڕوات به‌رۆکی ناوچه‌که‌ ده‌گرێته‌وه‌ و ئه‌و دۆخه‌ش ناوچه‌که‌ به‌ره‌و شاڵاوی نائارامی و ناساقامگیری راده‌کێشێت. له‌به‌ر هۆکاری نه‌بوونی پڕۆژه‌ی دیموکراتیانه‌و ئاشتیخواز له‌لایه‌ن داهێنه‌رانی قه‌یرانه‌وه‌ دیارده‌کانی تیرۆر، کوشتن، رفاندن، گرتن، ماڵوێرانی، ئاواره‌یی و برسێتی و قه‌یران رۆژ له‌دوای رۆژ په‌ره‌ ده‌ستێنێت و گه‌لانی ئازادیخوازی ناوچه‌که‌ ده‌بنه‌ قوربانی ئه‌و سیاسه‌ت و ده‌رهاوێشته‌کانی پلان و به‌رنامه‌ نادیموكراتیه‌کانیان. یه‌ک له‌و وڵاتانه‌ی که‌ له‌ته‌شه‌نه‌ سه‌ندنی قه‌یران و ئاڵۆزی له‌ناوچه‌که‌دا خاوه‌ن رۆڵه‌، رژێمی کۆماری ئیسلامی ئێرانه‌. کۆماری ئیسلامی له‌ده‌ستپێکی شۆڕشی گه‌لانه‌وه‌ له‌ساڵی 1979ی زاینی له‌ناوخۆ هێزی هه‌ڵقوڵاو و ماته‌وزه‌ی شۆڕشی دیموكراتیكی گه‌لانی له‌پێناو ئامانجه‌ پراگماتیستیه‌کانی قواستوه‌ته‌وه‌و له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و فاکته‌رانه‌ی که‌ شۆڕشی دیموكراتیكی گه‌لانیان ئافراندووه‌ که‌مته‌رخه‌م و ته‌نانه‌ت هێزی پاکتاوکار بووه‌و دوای ئه‌زموونێکی شکستخواردوو ده‌یه‌وێت ئه‌و ئه‌زموونه‌ی به‌ سه‌ر ناوچه‌که‌دا تاقی بکاته‌وه‌. هاوکات له‌به‌ر نه‌بوونی دیالۆگ له‌نێوان کۆمه‌ڵگه‌ و ده‌وڵه‌تدا، په‌یوه‌ندییه‌کی یه‌ک لایه‌نه‌ و باوکسالاری نوێ‌ له‌ئێران هاتووه‌ته‌ کایه‌وه‌ که‌ ئه‌وه‌ش بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی بایه‌خێکی زۆر به‌خۆبوونی تاک ـ هاوڵاتی له‌سه‌ر مۆزاییکی دیموكراتیكی گه‌لان نه‌درێت.

له‌کاتێکدا گونجاوترین رێکار ئه‌وه‌ بووه‌ که‌ هه‌ر تاک ـ هاوڵاتیه‌کی ئێران له‌هه‌ر گه‌ل و جوگرافیایه‌کی کولتووری ـ نه‌ته‌وه‌یی هاتبێت، ده‌بێت بتوانێت پێناسه‌ی شووناسی خۆی بکات. به‌ هۆی ده‌سته‌به‌ر نه‌کردنی هه‌لومه‌رجی له‌بار بۆ گفتگۆی نێوخۆیی گه‌لانی ئێران بۆ خۆ ده‌ربڕین له‌رووی هزری و کلتووریه‌وه‌ دانوستانی دیموكراتیك و ئاشتیانه‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانی ئێرانه‌وه‌ نه‌کراوه‌ و ئه‌وه‌ش وڵاتی به‌ره‌و ئاقارێک هانداوه‌ که‌ له‌ئامانجه‌کانی شۆڕشی گه‌لانی ئێران دوور بکه‌وێته‌وه‌و فاشیزمی مه‌زهه‌بی رژێمی ئێران باڵ‌ به‌ سه‌ر ناوچه‌که‌دا بکێشێت. هاوکات بۆ به‌لاڕێدابردنی شۆڕش و کۆنتڕۆڵ‌ کردنی ده‌ستکه‌وته‌کانی گه‌لان هه‌م له‌ناوخۆی وڵات سیاسه‌تی سه‌رکوت و چه‌وساندنه‌وه‌ و تۆقاندنی تا به‌ ئه‌مڕۆکه‌ له‌به‌رزترین ئاستدا په‌یڕه‌و کردووه‌و له‌سیاسه‌تی ده‌ره‌کیشی دا خۆی وه‌ک وڵاتێکی دیموكرات و نوێخواز نواندووه‌و له‌به‌رامبه‌ر دژبه‌رانی خۆی سیاسه‌تێکی نه‌رم و میانڕه‌ویی په‌یڕه‌و کردووه‌.

سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش رژێمی کۆماری ئیسلامی ئێران له‌لایه‌ن وڵاتانی که‌نداو و یه‌کێتی ئه‌وروپا و ئه‌مریکا به‌وه‌ تۆمه‌تبار ده‌کرێت که‌ له‌ناوچه‌که‌دا پاڵپشتی له‌تیرۆر ده‌کات و له‌قووڵکردنه‌وه‌ی شه‌ڕ و ئاڵۆزیه‌کان له‌لوبنان، یه‌مه‌ن، ئێراق و سوریا پشکی شێری به‌رکه‌وتووه‌. به‌هێزبوون و پشتگیری له‌هێزه‌ تیرۆریستیه‌کان له‌لایه‌ن سوپای پاسدارانه‌وه‌ سه‌رجه‌م هێزه‌ هه‌ژموون گه‌راکانی ناوچه‌که‌ و جیهانی له‌بواری په‌یوه‌ندی ئابووری و دیبلوماسیه‌وه‌ خستوه‌ته‌گه‌ڕ تا سنوورێک بۆ ده‌ستێوه‌ردانه‌کانی رژێمی ئێران بۆ سه‌ر ناوچه‌که‌ دابنێن.

دوای هاتنی ترامپ قۆناخێکی نوێ‌ دژ به‌ سیاسه‌ته‌کانی کۆماری ئیسلامی ده‌ستیپێکرد و هاوکات کرده‌وه‌کانی رژێمی کۆماری ئیسلامی ئێران له‌ناوچه‌که‌ بووه‌ته‌ هۆکار که‌ گه‌مارۆکانی سه‌ر رژێم روو له‌زیادبوون بکه‌ن و له‌ئاستی سیاسه‌تی ده‌ره‌کی دا به‌ بڵاو کردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی که‌ کێ‌ هاوکاری نه‌یارانی رژێم بکات به‌ شه‌ڕ دژی خودا یا گه‌نده‌ڵی سه‌ر زه‌وی (محارب یا مفسد الارظ) له‌قه‌ڵه‌می ده‌دات ئه‌وا رێژه‌ی نه‌یارانی هه‌م له‌ده‌ره‌وه‌و هه‌م له‌ناوخۆ زیاتر ده‌بێت.

رژێمی ئێران له‌ناوچه‌که‌دا به‌ دروست کردنی هلالی شیعه‌ و پشتگیری له‌هێزه‌ تیرۆریستیه‌کان ده‌یه‌وێت حاکمیه‌ت و هه‌ژموونی خۆی به‌سه‌ر ناوچه‌که‌دا بسه‌پێنێت و هاوکات شه‌ڕی مه‌زهه‌بی و تایفی و قه‌ومی له‌ناوچه‌که‌دا ته‌شه‌نه‌ پێ بدات تا به‌و چه‌شنه‌ ئامانجه‌کانی ده‌سته‌به‌ر بکات و خۆی وه‌ک وڵاتێکی به‌هێز و سه‌رکه‌وتوو نیشان بدات. به‌ڵام عه‌ره‌بستانی سعوودی و هاوپه‌یمانانی دژ به‌ سیاسه‌ته‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێران وه‌ک هێڵی سووننه‌ که‌وتنه‌ جووڵه‌ و کار گه‌یشته‌ ئه‌و ئاسته‌ی که‌ په‌یوه‌ندی دیبلۆماتیکی نێوان دوو لایه‌ن رابگیردرێت و بۆ سنووردارکردنی ده‌ستێوردانه‌کانی ئێران بۆ سه‌ر ناوچه‌که‌ ناتۆ وڵاتانی عه‌ره‌بی دژ به‌ ئێران پێک بێنن. سه‌ردانی دۆناڵد ترامپ بۆ عه‌ره‌بستانی سعوودی و گه‌مارۆکانی دوایی سنای ئه‌مریکا ئه‌و په‌یامه‌ی به‌ ئێران دا که‌ ئه‌مریکا و هاوپه‌یمانانی دژایه‌تی خۆیان دژ به‌ئێران راسته‌وخۆ دووپات کرده‌وه‌و ئیدی ده‌ستێوه‌ردانه‌کانی ئێران بۆ سه‌ر ناوچه‌که‌ له‌لایه‌ن زلهێزه‌ جیهانیه‌کانه‌وه‌ په‌سه‌ند ناکرێت و به‌ پێکهێنانی به‌ره‌یه‌کی سووننه‌ به‌ ده‌ستپێشخه‌ری هه‌ندێک وڵاتی عه‌ره‌بی ئاماده‌کاری بۆ ده‌ستێوه‌ردانی ناوخۆیی سه‌ر ئێران ده‌کرێت و له‌ناوچه‌که‌ ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ شه‌ڕی مه‌زهه‌بی ده‌ربازی قۆناخێکی نوێ‌ ببێت. بۆیه‌ گه‌لی کورد له‌و دۆخه‌دا هێڵی سێهه‌م وه‌ک تاکه‌ رێگای چاره‌سه‌ری ئاشتیانه‌ ده‌گرێته‌ به‌ر و پاڵپشتی هیچ هێز و لایه‌نێکی ده‌ره‌کی ناکات که‌ دان به‌ مافی ره‌وای گه‌لی کورددا نانێن.

ئه‌وه‌ی شایانی باسه‌ که‌ له‌نێوان ئه‌مریکا و کاربه‌ده‌ستانی وڵاتانی عه‌ره‌بی ـ ئیسلامی له‌هه‌رێمه‌که‌دا له‌سه‌ر ئه‌گه‌ری ده‌ستێوه‌ردان و گه‌مارۆکان بۆ سه‌ر ئێران هاتووچۆیه‌کی چڕوپڕی دیبلۆماتیک له‌ئارادایه‌، هاوته‌ریبی ئه‌وه‌ش دیالۆگ و گفتگۆ له‌ئاستێکی به‌رز له‌گه‌ڵ‌ وڵاتی رووسیا سه‌باره‌ت به‌ پێویستی پاشه‌کشێی خێرای ئێران له‌و شوێنانه‌ی له‌هه‌رێمه‌که‌دا داگیری کردووه‌، به‌تایبه‌ت پاشه‌کشێی له‌سوریا وه‌ک کلیلی چاره‌سه‌ری کێشه‌کانی داسه‌پاندن، بێ‌کاریگه‌رکردن و لاوازکردنی هه‌بوونی ئێران و هه‌روه‌ها هه‌ڵوێستێکی سیاسی به‌گوێره‌ی به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی ئه‌مریکا و رووسیا بۆ ئێران ده‌سه‌پێنرێت. هه‌روه‌ها وته‌کانی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریکا له‌و رۆژانه‌ی دواییدا که‌ رایگه‌یاندبوو پێویسته‌ کۆماری ئیسلامی له‌بواری وزه‌ی ناوه‌کی و دروست کردنی چه‌کی ناوه‌کی میکانیزمه‌کانی کۆنتڕۆڵ‌ کردن له‌سه‌ری زیاتر بکرێت و پاڵپشتی و هاوکاری خۆیان بۆ ئه‌و هێز و گرووپانه‌ی ناوخۆ دژ به‌ کۆماری ئیسلامی ئێران راگه‌یاند، ئه‌وه‌ش مه‌ترسیه‌کانی په‌لکێشی شه‌ڕ بۆ ناوخۆی ئێران زیاتر ده‌کات و ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ ئێران گیرۆده‌ی دۆخی سوریا و ئێراق بێت.

له‌لایه‌کی تریشه‌وه‌ دوو هێزی هه‌ژموون گه‌رای ناوچه‌که‌ وه‌ک ئێران و تورکیا سه‌ره‌ڕای کێبڕکێیه‌کی ناوچه‌یی که‌ خاوه‌ن پێگه‌ی مێژوویی و ئایدیۆلۆژین و وێڕای ناکۆکی قووڵی سیاسی، سه‌باره‌ت به‌ دۆخی کورد خاڵی هاوبه‌شیان هه‌یه‌و له‌سیاسه‌تی دژه‌ کورددا ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ هه‌یه‌ که‌ زیاتر له‌رابردوو له‌یه‌ک نزیک ببنه‌وه‌و له‌هه‌مان کاتیشدا له‌به‌ر بابه‌تی مه‌زهه‌بی و هێڵ‌به‌ندی له‌ناوچه‌که‌دا دژ به‌ یه‌ک بوه‌ستنه‌وه‌. به‌ڵام سیاسه‌تی نوێ‌ په‌رگالی جیهانی بۆ پێکهاتنی ئامانجه‌ ستراتیژیه‌کانیان له‌مۆدێلی نوێی رۆژهه‌ڵاتی ناوین و سنووربه‌ندیه‌ نوێیه‌ سیاسیه‌کان، ئێران و تورکیه‌ش ده‌گرێته‌ ناوخۆی. روون و ئاشکرایه‌ که‌ ئه‌و وڵاتانه‌ خۆیان له‌ئامانجی ده‌ستێوه‌ردانی ده‌رکیدان و به‌و سیاسه‌تانه‌ی په‌یڕه‌وی ده‌که‌ن ئه‌گه‌ری ده‌رکه‌وتنیان له‌بازنه‌ی قه‌یرانی رۆژهه‌ڵاتی ناوین زۆر ئه‌سته‌مه‌و ئه‌وه‌ش ده‌ستێوه‌ردان و گوشاره‌کان بۆ سه‌ریان روو له‌زیاد بوون ده‌کات. تایبه‌ت له‌وه‌ها ره‌وشێکدا بازنه‌ی هه‌ڵبژارده‌ی به‌رده‌م ئێران سنووردار و زۆر ته‌نگه‌، ئه‌وه‌ش ئێران وا لێده‌کات که‌ به‌ ناچاری رێکارێک هه‌ڵبژێرێت تا له‌ناو هاوسه‌نگیه‌ جیهانی و ناوچه‌یه‌کان به‌رده‌وامی به‌ هه‌بوونی خۆی بدات، ئه‌و دۆخه‌ نیشان ده‌دات که‌ ده‌رفه‌ت و ده‌ره‌تانی گرنگ بۆ کوردان هاتووه‌ته‌ ئاراوه‌ که‌ داگیرکه‌ران چه‌ندێک خاڵی هاوبه‌شیان دژ به‌کوردان هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ش ناکۆکی و ئاڵۆزی و پارچه‌بوون له‌نێوانیان هاتووه‌ته‌ ئاراوه‌.

له‌وه‌ها دۆخێکدا یان ده‌بێت ئێران ته‌سلیمی سیاسه‌ته‌کانی په‌رگاڵی نوێ‌ جیهانی بێ‌؛ تایبه‌تیش له‌بواری قه‌یرانی رۆژهه‌ڵاتی ناوین ببێت و خۆی له‌ناو ئه‌و په‌رگاڵه‌دا بتوێنێته‌وه‌، یان ده‌بێت به‌ هه‌موو هێزیه‌وه‌ دژ به‌وه‌ رابوه‌ستێت. له‌ره‌وشێکی به‌مشێوه‌یه‌شدا ده‌رفه‌تی کێبڕکێیه‌کی سه‌قامگیر بۆ ئێران له‌ئارادا نییه‌ و وێڕای قووڵایی قه‌یرانه‌ ناوخۆییه‌کان ئه‌و وڵاته‌ به‌ره‌و له‌ناو چوون و گۆشه‌گیری سیاسی زیاتر هانده‌دات. کرده‌وه‌کانی رژێمی ئێران ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ ڕوو که‌ له‌باشترین هه‌ڵبژارده‌ که‌ ده‌توانێ ئێران بکاته‌ هێزێکی به‌کاریگه‌ر له‌ناوچه‌که‌دا که‌ هه‌مان کرانه‌وه‌ و گۆڕانکاری دیموکراتیکه‌ خۆی دوور راده‌گرێت. چۆن سیاسه‌ته‌کانی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ تا ئێستا ترس و دڵه‌ڕاوکێ له‌ویستی دیموكراتیكی گه‌لان و هێزه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کان له‌ناوخۆ دروست کردووه‌ که‌ ئه‌مه‌ش بازنه‌ی قه‌یرانه‌ ناوخۆییه‌کان گه‌وره‌تر ده‌کاته‌وه‌و ده‌رفه‌تی ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌کی بۆ ناوخۆی ئێران زیاتر ده‌کات. بۆیه‌ ده‌بێت کاربه‌ده‌ستانی رژێم ئیدی له‌و ده‌سته‌واژه‌ و زهنیه‌ته‌ ده‌ست به‌ربده‌ن که‌ ئێران دوورگه‌یه‌کی ئارام له‌ناوچه‌که‌دایه‌ و به‌ دوورخستنه‌وه‌ی شه‌ڕ له‌سنووره‌کانی خۆی ناتوانێت په‌ره‌ به‌ ته‌مه‌نی ده‌سه‌ڵاتداری خۆی بدات. چۆن چه‌ندێک له‌ئاستی ده‌ره‌کی گوشار و ناڕه‌زایه‌تی دژ به‌ ئێران رووی له‌زیادبوون کردووه‌ به‌ هه‌مان ئه‌ندازه‌ش گوشاری ناوخۆیی و ناڕه‌زایه‌تیه‌ مه‌ده‌نیه‌کان له‌په‌ره‌سه‌ندندان.

هێرشی گرووپێکی داعش له‌ 7ی حوزه‌یران بۆ سه‌ر مه‌زارگه‌ی خومه‌ینی و په‌رله‌مانی ئێران له‌تاران ئه‌وه‌ی خسته‌ڕوو که‌ ئێران تا ئێستا پاڵپشتی له‌تیرۆر کردووه‌ و خۆی له‌ قه‌ره‌ی چاره‌سه‌ری دیموكراتیكی کێشه‌ی گه‌لانی ئێران نه‌داوه‌. بۆیه‌ ئه‌و هێرشه‌ هۆشیارییه‌کی جددی بۆ کاربه‌ده‌ستانی کۆماری ئیسلامی ئێران بووه‌و ده‌بێت ئیدی ئێران خۆی وه‌ک دوورگه‌یه‌کی ئارام له‌قه‌ڵه‌م نه‌دا. ئه‌و هێرشه‌ سه‌لماندی که‌ ئێران له‌لاوازترین ئاستی به‌رگریدایه‌و کێشه‌ی ماف و دیموکراسی و نه‌ته‌وه‌کانی ئێران زۆر جددییه‌. هێزه‌کانی هاوپه‌یمانی دژ به‌ ئێران له‌سه‌ره‌تای پڕۆژه‌کانیان به‌ رێگای کاراکردنی پارت و گرووپه‌ ناڕه‌زاییه‌کانی ئێران و کوردستانی ده‌یانه‌وێت ستارتی ده‌ستێوه‌ردان بۆ سه‌ر ئێران لێ بده‌ن و یان ئێران ناچار به‌ پاشه‌کشێ له‌و ناوچانه‌ی که‌ داگیری کردووه‌ بکه‌ن. هه‌ر چه‌ند ئێران به‌ هێنانه‌وه‌ی حه‌سه‌ن رۆحانی بۆ سه‌ر پۆستی سه‌رۆک کۆماری ئه‌گه‌ری ده‌ستێوه‌ردانه‌کانی سه‌ر خۆی لاواز کرد، به‌ڵام به‌ هێرشی دوایی بۆ سه‌ر تاران نیشانی دا که‌ وڵاتانی که‌نداو، ئه‌مریکا و ئه‌وروپا له‌ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ر ئێران جددی و پێداگرن. هه‌ڵبژاردنی چه‌ند که‌سی کورد له‌ناو شانه‌کانی داعش نه‌ شتێکی له‌ناکاو و بێ‌به‌رنامه‌ بووه‌. به‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌و چه‌ند که‌سه‌ کورده‌ که‌ سووننه‌ مه‌زهه‌بن نیشانی ده‌دات که‌ ده‌خوازرێت له‌نێوان دوو هێڵی سووننه‌ و شیعه‌ شه‌ڕ و ئاڵۆزی دابگرسێت. هاوکات ئه‌و که‌سانه‌ له‌ناو ئه‌و هێزه‌ سه‌لفیانه‌دا سه‌ریان هه‌ڵداوه‌ که‌ به‌ ساڵان له‌لایه‌ن کۆماری ئیسلامییه‌وه‌ ده‌رفه‌تی خه‌بات و رێکخستن کردنیان بۆ فه‌راهه‌م ده‌کرێت و ئێستاش رژێم ده‌بێت باجی ئه‌و کرده‌وانه‌ی خۆی به‌و شێوه‌ بداته‌وه‌.

ئه‌گه‌ر ئێران له‌و هێرشه‌ هه‌ند وه‌ر نه‌گرێت ئه‌وا دۆخی سوریا و ئێراق داوێنی ده‌گرێت، یان ئه‌گه‌ر رژێم له‌ژێر ناوی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌و که‌سانه‌ په‌لاماری سه‌ر په‌ڕله‌مان و مه‌زاری خومه‌ینی یان داوه‌ کورد و سووننه‌ مه‌زهه‌بن، بکه‌وێته‌ ناو شه‌ڕی دژ به‌ کورد و سووننه‌ مه‌زهه‌به‌کان ئه‌وا خۆی رووبه‌ڕووی شه‌ڕێکی ماڵوێرانکه‌ر ده‌کات. ده‌بێت ئێران ئه‌وه‌ باش بخوێنێته‌وه‌ که‌ تاکه‌ هێز و نه‌ته‌وه‌یه‌ک که‌ ئێستا چالاکانه‌ دژ به‌ داعش له‌ئێراق و سوریا له‌ناو شه‌ڕدایه‌، شه‌ڕڤانان، پێشمه‌رگه‌ و گه‌ریلاکانی کوردستانن. واتا کورد تاکه‌ هێزێکه‌ که‌ دژ به‌ داعش له‌ناو جه‌نگدایه‌ و ئێستاش ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ هاتووه‌ که‌ رژێم له‌پێناو چاره‌سه‌ری دیموكراتیكی کێشه‌ی کورد هه‌نگاوی کرداری هه‌ڵبگرێت و به‌ جێگای دروست کردنی که‌شوهه‌وای ملیتاریستی له‌رۆژهه‌ڵاتی کوردستان مه‌جال بۆ هێز و لایه‌نه‌ کوردیه‌کان بڕه‌خسێنێت. نه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی سوپای پاسداران بۆ وڵامدانه‌وه‌ی هێرشه‌ تیرۆریستیه‌که‌ی تاران له‌کرماشان و کوردستانه‌وه‌ مووشه‌ک ره‌وانه‌ی شاری دێره‌زوور له‌سوریا که‌ ناوه‌ندی چه‌ته‌کانی داعشه‌ بکات و کوشتنی کۆڵبه‌ران و هێرش و په‌لاماری سه‌ر گوندنشینان و چالاکانی مه‌ده‌نی و هاوڵاتیان په‌ره‌ پێ‌ بدات.

کۆماری ئیسلامی به‌ رێگای هه‌ر دوو باڵی میانڕه‌و و به‌رژه‌وه‌ندخوازه‌کان له‌هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆماری دا هه‌وڵی دا هێزی گه‌لان به‌ تایبه‌ت ژنان و گه‌نجان فریو بدات و به‌ به‌کارهێنانی دروشم و سه‌مبۆلی پۆپۆلیستی قه‌یرانی ناوخۆیی په‌رده‌پۆش بکات. سیناریۆی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆک کۆماری و شوورای شار و گونده‌کان ئه‌وه‌ی خسته‌ڕوو که‌ گه‌لانی ناوخۆی ئێران نه‌ له‌گه‌ڵ‌ سیاسه‌ته‌کانی کۆماری ئیسلامی دان و نه‌ له‌گه‌ڵ‌ ده‌ستێوه‌ردانی هێزه‌ ده‌رکیه‌کاندان. ئه‌وه‌ش هاوته‌ریب بوو له‌گه‌ڵ‌ هه‌ڵوێستی پژاک و کۆدار که‌ نه‌ چاوه‌ڕوانی ده‌ستێوه‌ردانی هێزه‌ ده‌ره‌کییه‌کانه‌ و نه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ی ئێستاش که‌ له‌لایه‌ن کۆماری ئیسلامی ئێرانه‌وه‌ به‌ سه‌ر گه‌لان سه‌پێنراوه‌ په‌سه‌ند ده‌کات و له‌و باوه‌ڕه‌دایه‌ که‌ سه‌رجه‌م کێشه‌و گرفته‌کان ته‌نیا له‌رێگای پێشخستنی دیموکراسی و ئاشتییه‌وه‌ چاره‌سه‌ر ده‌کرێن و ته‌نیا ئه‌وه‌ش ده‌توانێت رێگا له‌ فاشیزمی ناوخۆیی ئێران و ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌کی بۆ سه‌ر وڵات که‌ ماڵوێرانی به‌دوای خۆی دێنێت بگرێت.

له‌هه‌ڵبژاردنه‌کاندا کۆمه‌ڵگه‌ به‌ شێواز و ئاستی به‌شداری خۆی له‌هه‌ڵبژاردنه‌کان دا هه‌ڵوێستێکی هۆشیارانه‌ی جیا له‌کاربه‌ده‌ستانی رژێم گرته‌به‌ر. کۆمه‌ڵگه‌ له‌بواری دیارکردنی به‌ڕێوه‌به‌رانی هه‌رێمی زۆر هه‌ستیار جووڵایه‌وه‌و زیاتر له‌سه‌رۆک کۆماری بۆ هه‌ڵبژاردنی شورای شار و گونده‌کان ئاماده‌یی و به‌شداری نیشان دا و ئه‌وه‌ش په‌یامێکی گرنگ و راشکاوانه‌ی بۆ کاربه‌ده‌ستانی رژێم تێدا بوو. کۆمه‌ڵگه‌ و نه‌ته‌وه‌کانی ئێران به‌و هه‌ڵوێسته‌ی له‌هه‌ڵبژاردنی به‌ڕێوه‌به‌رانی هه‌رێمی گرته‌ به‌ر نیشانی دا به‌ره‌یه‌کی گرنگی گه‌لان له‌به‌رانبه‌ر به‌ره‌ی ده‌سه‌ڵات و ده‌وڵه‌ت شێوه‌ی گرتووه‌. بۆیه‌ ده‌بێت له‌م دۆخه‌ هه‌ستیاره‌دا سه‌رجه‌م حیزب، بزووتنه‌وه‌ سیاسی و کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی، رووناکبیران، بیرمه‌ندان و پسپۆڕانی سیاسی و فکری، چ له‌ کوردستان و ئێراندا به‌ هه‌ستی شۆڕشگێڕانه‌، خاوه‌ندارێتی له‌داخوازی ره‌وای گه‌لانی ئێران بکه‌ن و دامه‌زراندنی میکانیزمی خه‌باتی هاوبه‌ش له‌سه‌رجه‌م گۆڕپانه‌کانی تێکۆشاندا بخه‌نه‌ رۆژه‌ڤی خۆیانه‌وه‌ و به‌ به‌شداری کارایان ده‌رفه‌ت و ده‌ره‌تانی پێویست بۆ ئاواکردنی پلاتفۆڕمی هێزه‌ دیموكرات و چه‌په‌کانی گه‌لانی ئێران بده‌ن.

چۆن له‌وه‌ها که‌شوهه‌وایه‌کدا که‌ تاک و کۆمه‌ڵگه‌ له‌کوردستان و ئێران له‌به‌ر نه‌بوونی ماف، ئازادی، یه‌کسانی کۆمه‌ڵایه‌تی و که‌رامه‌تی مرۆڤی له‌مه‌نگه‌نه‌ی تواندنه‌وه‌و په‌تی سێداره‌ی هێزه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کان ده‌ناڵێنن و هه‌روها له‌هه‌لومه‌رجێکدا که‌ رژێمی کۆماری ئیسلامی مانه‌وه‌ی خۆی له‌پێشێلکردن و ئینکارو نکۆڵی پێکهاته‌و نه‌ته‌وه‌کانی ناوخۆی ئێران و مه‌زهه‌ب و ئاین و ئاینزا و هێڵه‌ فکریه‌کان پێناسه‌ ده‌کات و له‌کاتێکدا که‌ رۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست له‌هه‌بوونی خۆیدا به‌ره‌و ژیانه‌وه‌و تێپه‌ڕبوون به‌ره‌و داڕشتنه‌وه‌ی سیاسی نوێ‌ ده‌چێت، تاکه‌ رێگای رزگاری له‌و دۆخه‌ ته‌نیا به‌ یه‌کده‌نگی، هاوئاهه‌نگی و پێشبردنی خه‌باتی هاوبه‌ش له‌لایه‌ن ئه‌و هێزانه‌وه‌یه‌ که‌ به‌ دامه‌زراندنی دیموکراسی رادیکاڵ‌ له‌کوردستان، ئێران و رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست باوه‌ڕیان هه‌بێت، دێته‌ دی.

ئه‌گه‌ر کۆماری ئیسلامی ئێران له‌م دۆخه‌ هه‌ستیاره‌دا خواستی دیموکراتی گه‌لان و خه‌ڵکی ئێران به‌ هه‌ڕه‌شه‌ بۆ سه‌ر خۆی نه‌زانێت و بۆ ده‌رچوون له‌قه‌یران، پڕۆسه‌ی ئاشتیانه‌ و رێگه‌ چاره‌ی دیموكراتیك بگرێته‌به‌ر ئه‌وا ده‌توانێت به‌رگری له‌دووره‌په‌رێزی سیاسی خۆی و هه‌روه‌ها په‌لکێش نه‌کردنی قه‌یران بۆ ناو ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی بکات و له‌ده‌رباز بوونی شه‌ڕ بۆ ناوخۆی ئێران رێگری بکات. هه‌ڵبه‌ت پێشکه‌وتنی پڕۆسه‌ی دیموکراسی له‌ئێران پێویستی به‌ گۆڕانی تیڕوانینه‌کانی کۆماری ئیسلامی ئێران له‌سه‌ر هێزه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی ناوخۆی ئێران و خواسته‌ دیموکراتیه‌کانیان هه‌یه‌و پێویسته‌ به‌ شێوازێکی عه‌قلی و لۆژیکیانه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئیراده‌ی ئازادیخوازی گه‌لانی ئێران دا بکات. ئه‌گه‌ر کوردی ئه‌مڕۆ له‌سوریا و رۆژئاوای کوردستان ده‌توانێت گه‌مه‌ سیاسیه‌کانی رۆژهه‌ڵاتی ناوین به‌ له‌به‌رچاوگرتن و پاراستنی شوناسی سیاسی ـ کۆمه‌ڵایه‌تی خۆی بگۆڕێت به‌راشکاوی و متمانه‌وه‌ هه‌مان گه‌ل به‌ پراکتیزه‌کردنی فکر و رامانی رێبه‌ر ئاپۆ ده‌توانێت گۆڕانکاری دیموكراتیك له‌ناوچه‌که‌ به‌ تایبه‌ت له‌ئێراندا به‌دی بێنێت. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ کۆماری ئیسلامی ئێران له‌سه‌ر سیاسه‌تی سه‌رکوت، گرتن، کوشتن، له‌سێداره‌دان، تۆقاندن، پێشێل کردنی مافی مرۆڤ و تواندنه‌وه‌ به‌رده‌وام بێت و له‌م قۆناخه‌دا که‌ رووبه‌ڕووی ئه‌گه‌ری ده‌ستێوه‌ردان بووه‌ته‌وه‌، گۆڕانکاری بنه‌ڕه‌تی و یاسایی پێک نه‌هێنێت، شوناسی نوێ‌ کورد له‌رۆژهه‌ڵاتی کوردستان و ئێران هه‌روه‌ها ماته‌وزه‌ی شۆڕشگێڕی گه‌لی کورد له‌ سه‌رجه‌م گۆڕه‌پانه‌کانی ئێراندا توانای گۆرانکارییه‌کی کۆمه‌ڵایه‌تی مه‌زن و دیموكراتیزه‌ کردنی ئێران و رۆژهه‌ڵاتی کوردستانی ده‌بێت.

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: