وتووێژ

نه‌جیبه‌ قه‌ره‌داغی: راگه‌یاندن رۆژانە لە هەوڵی پاسیڤکردنی رۆحی بەرگری کۆمەڵگەدایە

سازدانی: گۆران پێنجوێنی

 

سه‌باره‌ت به‌ بارودۆخی میدیایی و چاپه‌مه‌نییه‌كانی باشور، ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌ دیدارێکی له‌ گه‌ڵ نه‌جیبه‌ قه‌ره‌داغی رۆژنامه‌وان و ئه‌ندامی ئه‌كادیمیایی ژنۆلۆژی سازكرد، سه‌باره‌ت به‌ رۆڵی راگه‌یاندن و راگه‌یاندنكار لای وایه‌ راگەیاندن ئامرازێکه‌ بەدەست دەسەڵات و کاری زاخاوکردنەوەی ئەقڵیەتی پاوانخوازی، پیاوسالاری و بەرژوەندیخوازیە.

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: رۆڵی ئه‌خلاقیی راگه‌یاندن چییه‌؟

 

ن.قه‌ره‌داغی: سەرەتا ئەخلاق هێزی هەبوون و بەردەوامی کۆمەڵگەیە، خودی رۆحی سیاسەتی دیموکراتیە، بەو واتایەی کە کۆمەڵگە خودوشیاری و هێزی خۆبەرێوەبەری هەبێت. بوونی ئەخلاق لە کۆمەڵگەیەکدا نیشانەی ئاستی داکۆکیەتی لە رۆڵە سروشتیەکەی بۆ ئازادی و دادوەری و یەکسانی ژێندەری لەبەرامبەر هێرشی هێزی دەسەڵاتدار، پیاوسالار و پاوانخواز. نەک تەنیا بۆ راگەیاندن بەڵکو ئەخلاق لە هەموو بوارەکانی تری ژیانی کۆمەڵگە گرنگە بۆ پاراستنی هەبوونەکەی و بەردەوامیی لە ئاست هێرشەکانی پاوه‌نخوازی دا، چ جا راگەیاندن کە ئێستا لە یەکەمین هێزی کاریگەر پۆلێن دەکرێت. لە کاتێکدا کە ژمارەیەکی یەکجار زۆر دەزگای راگەیاندن هەیە، کۆمەڵگە بە زانیاری، هەڵوێست و کاردانەوەی جیاواز بۆردومان دەکرێت.

 

"فاکتەری ئەخلاق لە دەزگاکانی راگەیاندن لە باشوری کوردستان لاوازە"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: پێوەر و فیلتەری ئەم هەموو زانیاری و رۆژەڤی ئەو دەزگا راگەیاندنانە لەسەر کۆمەڵگە چیە؟

ن.قه‌ره‌داغی: بێ گومان ئەخلاق دەکرێت ئەو پێوەرە گرنگە بێت. کاتێ گەندەڵی، داڕزانی کۆمەڵایەتی، قەیرانی ئابووری، بەکارهێنانی سامانی وڵات بۆ گروپێکی بچوک، برسێتی، توندو تیژی سەر ژنان و منداڵان و زۆرێک لە نەخۆشیە کۆمەڵایەتیەکانی تر لەئاستێکی هەڵوەشێنەری کۆمەڵگەدا بێت ئەوە تاکە شتێکی بە زهنمان دا بێت مەودای نێوان ئەخلاق و راگەیاندنە کە چەندە ئەخلاق پێوەری سەرەکیە لە گەیاندنی زانیاری و ئاگادارکردنەوەی وەرگر و تیشک خستە سەر ئەو بوارانەی کە بۆ کۆمەڵگە کێشەئامێزە یان خودی سەرچاوەی کێشە و قەیرانەکانە.

ئەڵبەتە فاکتەری ئەخلاق لە دەزگاکانی راگەیاندن لە باشوری کوردستان لاوازە چونکە ئەوەنده‌ی راگەیاندنی پیاوە ئەوەندە راگەیاندنی ژن نیە، بەهێندەی ئەوەی راگەیاندنی شارە، ئەوەندە راگەیاندنی گوند و کۆمەڵگەکانی دەرەوەی شار نیە، لە شاردا ئەوەندەی راگەیاندنی دەستەبژێرە و گروپێکی بچوکی مشتەخۆر و گەندەڵە و پاوانخوازە ئەوەند راگەیاندنی هەموو کەسێک نیە، هه‌شبێت بەردەوام راگەیاندنی کوڕوزانەوەیە و خۆبە قوربانی بینینە، ئەوەندەی راگەیاندنی دەسەڵات  و دەموچاوەکانێتی کە هەمووی پیاوە ئەوەنده‌ راگەیاندنی کۆمەڵگە نیە. ئەوەنده‌ی راگەیاندنییەکە بۆ بەردەوام پارچە کردنی کۆمەڵگە و زاڵکردنی بەشێک بەسەر ئەوی دیکەدا ئەوەنده‌ راگەیاندنیەکی بەرهەمهێنەری ناسنامەیەکی ئازاد نیە. ئەو راگەیاندنەی لەسەر بنەمای لاسایی کردنەوەیە و هیچی نوێی پێ نییه‌ کاریگەری راستەوخۆی لە داڕمانی کۆمەڵگە هەیە. ئەو راگەیاندنە ئەوەندە بە شوێن هەڵتۆقاندنی قارچك ئاسای ئەو کەسانەیە کە رۆڵی سەرەکی لە بەریەکهەڵوەشانی کۆمەڵگە دەبینن و پۆپیلیزم تاو دەدەن، ئەوەندە بە شوێن فرە رەنگیەوە نیە. راگەیاندنێەکە بێ دەنگە لەئاست ئەو ناهاوسەنگی کۆمەڵایەتی، ئابوری و سیاسیەی کە هەیە. حزب دابەش دەکات بەسەر گەورە و بچوک دا، بودەڵە و هیچ لەبار نەبوو دەکات قەرەمان، هەڵوێستی ریسواکەرانەی لە ئاست هەر ئەلتەرناتیڤێکدا هەیە ئامانجی چارەسەری کێشەکانی کۆمەڵگە بێت. راگەیاندنێکی کەله‌ رووی ئەخلاقیەوە لاواز هەمیشە کۆمەڵگە دەخاتە حاڵەتی چاوەڕوانیەوە کە گوایە دەسەڵات خزمەتی دەکات، دەسەڵات وەک " باوکێک" وێنە دەکات کە هەمیشە بەرپرسیاری یەکەم و دواییە لە هەموو شتێک تەنانەت لە سزادانیش دا، ئەم راگەیاندنە هیچ قسەیەکی نیە لەسەر میکانیزماکانی خۆپاراستنی ئەم کۆمەڵگەیە، خۆپاراستن بە هەموو میکانیزمه‌كانی خودوشیاری، رێکخستنی و چالاکی و خۆبونیادنان و تەنانەت ماهیەتی خۆپاراستنی سەربازی. ئەو راگەیاندنەی کە ئەخلاقی کۆمەڵایەتی دادەڕزێنێت تەنیا بۆ شکۆدارکردنی دەسەڵات و گەورەکردنی رۆڵی دەوڵەتێکی خەیاڵی و لاگرنگ‌ کردن و بچوکردنەوەی رۆڵی کۆمەڵگە و تاکەکانێتی.

 

"نەک هەر ئەو رۆڵە ناگێڕن بەڵکو کاریان لێدانی کۆمەڵگەیە و داڕزانێتی"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: بۆچیی به‌شێكی زۆری راگه‌یاندنه‌كان ئه‌م رۆڵه‌ ئه‌خلاقییه‌ ناگێڕن؟

ن.قه‌ره‌داغی: بەشێکی زۆری راگەیاندن لەباشور لە پێناسە کلاسیکەکەی واوەتر نەچووە، کە گوایە دەسەڵاتی چوارەمینە وەک ئەوەی کە سێ دەسەڵاتی تری یاسادانان، راپەراندن و دادوەری هەبێت بەڵکو لەوە دواکەوتووترە ئەو پێناسە کلاسیکەش بیگرێتەوە. بۆ ئەوەش کاری راگەیاندنیش لە پێناسەی کلاسیکی ئەخلاقیش لاینەداوە کە جەستەی ژن و مامەڵە کۆنەپەرستانە و موڵک بینینی وەک ئەخلاق دەبینێت و چارەسەری کێشەکان لەم روانگەیەوە بە دەوڵەت، دەزگا، یاسا و رێساکانیەوە دەبەستێتەوە. خۆ یاسای رۆژنامەوانی هەیە و بەشێکی زۆر لە پەرلەمانتارەکانی خولی حەوتەم ئەو یاسایە بە دەرفەتێکی زێڕین دەزانن بۆ کاری رۆژنامەوانی و راگەیاندن، ئەدی بۆچی ئەو هەموو کێشە کەڵه‌کەبووە هەیە لەسەر یەک کە لەسەرەوە باسمان کرد. بە بەردەوامی دەبیستین کە راگەیاندن وەها پۆلێن دەکرێ کە بەشێکی وەک دەزگای" حزبی" بەشێکی وەک " ئەهلی یان بێلایەن" پێناسە دەکرێ، ئەڵبەتە بۆ واقیعی باشور ئەو پێناسەیە لە جێی خۆی دا نیە. لە کاتێکدا کە هەندێ راگەیاندن بەردەوام زاڵ بوونی زمانی زبر و روخێنەر و رۆحی عەسکەرتاریەت لە بەرژوەندی دەسەڵاتەکان دا بەکاردینێ و بەردەوام لە هێرشدایە بۆ سەر ئەوی دیکە چ جا کۆمەڵگە بێت یان هێزی بەرهەڵستکار، یان بەشەکانی تری کوردستان، لەبەرامبەر دا راگەیاندنی " بێ لایەن یان گوایە سه‌ربه‌خۆ" خۆی جیاواز پێناسە دەکات. بە رای من ئەم جۆرە راگەیاندنە جیاوازیەکی ئەوتۆی نیە لە ئاست کۆمەڵگە و پێویستیەکانی، ئەوەنده‌ی لایەنگری پیاوسالاری، سەرمایە و پۆپلیزمە زۆر کەمتر و تا ئاستی بێ کاریگەر راگەیاندنیەکی ئازادیخواز، دیموکراتیخواز، ژینگەپارێز، خولقێنەر و بەرهه‌مهێنەری هاوسەنگی نیە. لەراستیدا نەک هەر ئەو رۆڵە ناگێڕن بەڵکو کاریان لێدانی کۆمەڵگەیە و داڕزانێتی. جارێ دەبێ بپرسین کە ئەو راگەیاندنانەی کە سەرچاوەکانی هەواڵیان ئاژانسی دەوڵەتانی داگیرکەر بێت چەندە دەتوانن ببنە زمانحاڵی کۆمەڵگەکەیان و راستگۆیی بپارێزن و بوێربن لە ئاست ئەو کارەساتانەی کە داگیرکەران بەسەر کۆمەڵگەیان دا هێناوە. من لام وایە کە دەزگای راگەیاندنی نیشتمانی کە لەسەر بنەمای چەمکی هاوڵاتی بێت. بەو پێیە راگەیاندن ئامرازێک دەبێت بە دەست دەسەڵات و کاری زاخاوکردنەوەی ئەقڵیەتی پاوانخوازی، پیاوسالاری و بەرژوەندیخوازیە. ئەمە تەنیا لە سنوری هێزی دەسەڵاتدار نیە کە راگەیاندنی تایبەت بە خۆیان هەیە لەسەر حسابی قوتی کۆمەڵگە و بە دزینی داهاتی گشتی بەڵکو ئەمە شێوازی کاری راگەیاندنی بەشێکی زۆری ئەو هێزانەیە کە رایەڵەکانیان بە دەسەڵاتەوە یان سەرمایەوە بەسراوەتەوە. چۆن دەکرێت بە دەزگایەکی راگەیاندن بڵێی ئەخلاقیانە کار دەکات کە کۆمەڵگەکە و ژن بە تایبەتی بە خراپترین شێوە نیشان دەدات. زنجیرە، فیلم و گۆرانی دۆبلاژکراو و گۆرانی ئارابیسک و بە ئۆبژەکردنی ژن و بەکارهێنانی وەک کەرەستەی زیادکردنی خوێنەر و بینەر چ نیە جگە لە لاساییکردنەوەیەکی بێ نرخ.

 

"تورکیا و باشوری کوردستان ئەزمونبەخشن"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: بۆچیی هه‌ركاتێك ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌وێته‌ ته‌نگه‌ژه‌وه‌، راگه‌یاندنه‌كان ده‌كاته‌ ئامانج؟

ن.قه‌ره‌داغی: راگەیاندن بەو رۆڵە گرنگەی هەیەتی، چ جا لەم سەردەمەدا کە پێشهاتەکان زۆر خێران دەتوانێ رۆڵی لە نیشاندانی حەقیقەت هەبێ بەپێچەوانەوە دەکرێت رۆڵی لەشاردنەوەشی هەبێت. دەسەڵات و هێزی پاوانخواز بۆ ئەوەی حەقیقەت بشارنەوە بەو دەرفەتەی کە پاوانیان کردووە هەرچی لە دەستیان بێ دەیکەن. دوو نمونەی تورکیا و باشوری کوردستان ئەزمونبەخشن. لە تورکیا بە زەبری هێز سەدان دەزگای راگەیاندن، تیڤی، رادیۆ، مالپەڕ داخران و ژمارەیەک لە کارمەند و رۆژنامەوانان یان زیندانی کران یان ناچارکران وڵات بەجێبێلن یان بێدەنگ کران و لەکاردەکران. ئەمە تەنیا دیوە قەبەکەی هێرشی دەسەڵاتە بۆ سەر ئەو دەزگا راگەیاندنانە، لەلایەکی تر دەسەڵات بە رێی راگەیاندنی پاوانکراوی خۆی و بە رێی رشتنی پارە و دەرفەتێکی زۆر، بە کڕینی ویژدانی کۆمەڵێک قەڵەم و بەرژوەندخواز راستیەکان ئاوەژوو دەکەنەوە و بەشێکی کۆمەڵگەش دەکەنە ئامرازی پاراستنی بەرژوەندیەکانیان، هەروەک لە کودەتای ١٥ تەموزی ٢٠١٦دا رووی دا کە توانی بە تاودانی نەژادپەرستی و بەکارهێنانی ئایین بەشێکی کۆمەڵگە ئاراستە بکات بەرەو یەکلاکردنەوەی ململانێیەکانی بەرامبەر بە پارت، رێکخراوە، کەسایەتی ئازادیخوازی کۆمەڵگە. ئەم دۆخە لە باشوری کوردستان جیاواز نیە، ئەوەندەی دەسەڵات و تەنانەت بەشێک لەوانەی خۆیان بە سەربەخۆ و بێلایەن دەزانن هەمان چەواشەکاری دەکەن. تا هەواڵێکی راست بڵاو دەکەنەوە، دەی دیکەی چەواشە بڵاو دەکەنەوە. دۆخێک دێننە ئاراوە کە بینەر، بیسەر و خوێنەر نەزانێ کە چ راستە و چ چەوتە. ئەوەی چەوتە وەک راستی دەرخواردی وەرگر دەدەن و ئەوەشی راستیە دەیشارنەوە.

 

"دەسەڵات لە درکی گرنگی راگەیاندن دایە"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: هۆکار چییه‌ ده‌سه‌ڵات گرینگی تایبه‌ت به‌راگه‌یاندن ده‌دات؟

ن.قه‌ره‌داغی: دەسەڵات لە درکی گرنگی راگەیاندن دایە، بە ئاماژە بەو راستیانەی سەرەوە پاوانی دەسەڵات پێویستی بە راگەیاندن و بەهێزکردنی دەبینێت بۆ پاراستنی بەرژوەندیەکانی. بەهێزکردنی خۆی بە راگەیاندن و هێزی سەربازی لە هەموو بوارێک زیاتر بەکاردەهێنێت. لێرەدا پێوەەرەکە دیموکراسی نیە بەڵکو سەنتەربوونی هێز و دوورکەوتنەوەیە لە ئەخلاق، له‌و هەڵوێستەدا ئێجگار بێ منەتە و بۆی گرنگ نیە کە کۆمەڵگە یان هێزی بەرهەڵستکار چۆن لێی دەروانێت. ده‌بێ دەسەڵات لە دەنگی ئازاد نەترسێت کە دەڵێم بێ منەتی بەڵکو کاتێ دەزگای راگەیاندنی ئەلتەرناتیڤ خۆی رێک بخات، هەرهەوڵی داخستن یان بێدەنگ کردنیان نیشانەی ترسی دەسەڵاتە. دەسەڵات هەر بە راگەیاندن فاکتەری کۆنەپەرستانە و تەنانەت هەندێ دیاردەی دونیای نیولیبرالیزم زەق دەکاتەوە بەخۆوە،  شەڕی هەموو کۆمەڵگە و لایەنە بەرهەڵستکارەکانی دەکات. بۆ نمونە ئەو دیاردەیەی کە لەم ساڵانەی دواییەدا دەسەڵات و چەند ناوەندێکی سەرمایە هێناویەتیە ناو کۆمەڵگە وەک هەڵبژاردنی شاجوانی، یان زەمینەسازی بۆ گەورەکردنی سەلەفیزم، فیلمی و زنجیرەی مستەر ئەربیل و …تد. بە ڕێی زۆربەی ئەم دیاردانە لە کەسایەتی ژن و کۆمەڵگە بە گشتی دەدرێت و دەسەڵات خۆی لەو کەلێنانە بەهێز دەکات چونکە کۆمەڵگە بە دیاردەی لاوەکی و ناپێویست و پەراوێزەوە سەرقاڵ دەکات و رۆژەڤی بنەڕەتی و پێویستیان لە بیردەباتەوە.

 

" دروشمی گەورە و جوان بەرز دەکەنەوە، بەڵام لە کردەوەدا زۆر دووری ئەو دروشمانەن"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: ئایا راگەیاندنە کوردستانییەکان پرەنسیپ و ئەرکە ئەخلاقییەکانی جێبەجێدەکات، بۆ نموونە سوێندێكی نێونه‌ته‌وه‌یی رۆژنامەنووسان جیهانیی هەیە و پرەنسپی (وردبینی، بێلایه‌نی، راستگۆیی‌)ه‌ لە رۆژنامەنووسیدا هەیە، تاچه‌ند راگه‌یاندنه‌ كوردستانییه‌كان ئه‌مەیان جێبەجێکردوە؟

ن.قه‌ره‌داغی: کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە، بچۆ لە هەموویان بپرسە هەر وەک مۆدێلی حزبە کوردستانیەکان دروشمی گەورە و جوان بەرز دەکەنەوە، بەڵام لە کردەوەدا زۆر دووری ئەو دروشمانەن کە ئێوە ئاماژەتان پێکردووە. با من چەند نمونەت بۆ بێنمەوە. چ پەیوەندی دروشمی ( وردبینی، بێلایەنی، راستگۆیی) رەواجدان و بە رۆژەڤکردنی خواردنەوەی میزی حوشتر بۆ چارەسەری نەخۆشی هەیە؟ چ پەیوەندی ئەو دروشمە بە بڵاو کردنەوەی هەواڵێک هەیە کە سەرچاوەکەی ئاژانسی ئەنادۆڵی دەوڵەتی داگیرکەری تورکە لەسەر ئەو جێیانەی دەوڵەت خۆی لە ناوچەی سوری ئامەد لە ئەنجامی هێرش روخاندوویەتی و ئێستاش وەک گوایە نوژەنیان دەکاتەوە؟. چ جا کە هەندێ دەزگای راگەیاندن هەر لە بناغەوە بە هاوکاری دەوڵەتانی داگیرکەری کوردستان بە مەبەست بۆ دژایەتی کردنی شۆڕش و بزوتنەوەی ئازادی گەلێک دامەزرابێت. راگەیاندنی دیکە دەیەوێ گوایە ئەم دروشمانە رەچاو بکات، لە رێبازی نیولیبرال بۆ کاری راگەیاندن لاینەداوە تا جارێک لە پێناوی کۆمەڵگەدا بابەتێک دەکاتە رۆژەڤ دە بابەتی دیکە زەق دەکاتەوە خودی ئامانجە ون دەبێت و لە راستی دا خودی مامەڵەکردنی ئەم دەزگا راگەیاندنانە لە پێناوی بونیادنانی ناسنامەیەکی ئازاد، دیموکراتی و یەکسانیخواز نیە ئەوەندەی کە دەیانەوێ خزمەت بە ئامانجە سەرەکیەکە بکەن کە کۆکردنەوەی رای گشتیە لە دەوری ئامانجێکی حزبی و ناوەندێکی سیاسی پاوانخواز.

 

" به‌ رێی خراپ بەکارهێنانی فاکتەری ئاین، کۆمەڵگە بێ دەنگ دەکات"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: رۆڵی راگه‌یاندن و لێكه‌وته‌ خراپه‌كانی چییه‌؟

ن.قه‌ره‌داغی: ئه‌و زمانه‌ی که‌ راگەیاندنی باوی ده‌سه‌ڵاتداران، راگەیاندنی کلاسیک و تانه‌نه‌ت راگەیاندنی " سه‌ربه‌خۆ " به‌کاری دینێ زمانێکی سه‌رده‌ست  و سکێسیستە " ڕەگەزگەراییه‌" و پیاوسالارە. رەخنەی ریشەیی لەو زهنیەتە ناگرێ کە توند و تیژی بەرهەم دینێ. کۆمەڵگە و تاکەکانی بە تایبەتی ژن و هەروەها دەزگا سروشتیەکانی کۆمەڵگە هەر لە پەروەردە، تەندروستی ، سیاسەت، ژینگە دەخاتە خزمەت سیستەمی سه‌رمایه و قازانجەوە. هەر ئەو راگەیاندنانە دەسەڵات و دەزگاکانی وەک بەرپرسیاری هەموو شتێکی کۆمەڵگە دەبینێت. لە لایەکی تر خراپترین لێکەوتەی ئەو جۆرە راگەیاندنانە لەسەر ژنانە چاو خشاندنێک بە ریکلامەکانی خواردن دا بەسە بۆ ئەوەی بزانین کە چەند ژن بچوک دەکاتەوە و تەنیا دەیباتەوە چێشتخانە و بۆ نمونە " سەرچاوەی دڵخۆشکردنی پیاو و بنەماڵەیە بە لێنانی باشترین چا و باشترین برنج " و بە درامای بیانی و میوزیکی دوور لە پێویستی رۆحیەکانی کۆمەڵگە هه‌موو نرخه‌ مه‌عنه‌ویه‌کانی کۆمەڵگە پارچە و هەراج دەکات و زەمینەی داگیرکردنی بۆ دەرەوە فەراهەم دەکات. ئەم راگەیاندنیە ده‌سته‌مۆیی دەخولقێنێ و کێشە سەرەکیەکانی کۆمەڵگە بە تایبەتی پرسی ژن و پرسە کۆمەڵایەتیەکان و پرسی ئازادی بە گشتی لە چاوی تاکەکەکانی دا ئاسایی نیشان دەدات و کاردانه‌وه‌ی پۆزه‌تیڤ ده‌کوژێ، به‌ رێی خراپ بەکارهێنانی فاکتەری ئاین، کۆمەڵگە نەک هەر بێ دەنگ دەکات بەڵکو بە فاکتەری ئایین بەشێکی کۆمەڵگە دەکات بە گژ ئەوی دیکەداو پیاو دەکات بە گژ ژن دا.

 

" راگەیاندنی هێزی دەسەڵاتداری هەرێم بە قوت خەڵک ئەجێندای دوژمن و داگیرکار بەسەر کۆمەڵگەدا دەسەپێنێت "

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: بۆچی راگه‌یاندنه‌كان رۆڵی راگه‌یاندنێكی نیشتمانیی ناگێڕن؟

ن.قه‌ره‌داغی: دابەشبوونی باشور بەسەر هێزی جیاوازی پاوانخوازدا دوورە لەوەی زەمینەی راگەیاندنێکی نیشتمانی فەراهەم بکات کە کاری وەڵامدانەوەی پێویستیەکانی کۆمەڵگە بێت. بەشێکی کەم لە راگەیاندنەکان ئەو رۆڵەیان بینیوە کە رەنگدانەوەی واقیعی باو بن چ جا ئەوەی لە خۆبونیادنانەوەی کۆمەڵگەدا رۆڵ ببینن. نەک هەر ئەوە بەڵکو دەزگای راگەیاندنی هێزی دەسەڵاتداری هەرێم بە قوت خەڵک ئەجێندای دوژمن و داگیرکار بەسەر کۆمەڵگەدا دەسەپێنێت. وێنەی داگیرکار لای کۆمەڵگە جوان دەکات، رۆژانە لە هەوڵی پاسیڤکردنی رۆحی بەرگری کۆمەڵگەدایە لە ئاست پرسەکانی ناوخۆ و دەرەوەدا. بە زانیاری چەواشە رووی کۆمەڵگە بۆ ئەجێندای بچوک و دروستکراو وەردەگێڕێت و بە ئەنقەست و بە بەرنامە و پلانڕێژ پرسە گەورە و ستراتیژی و ژیانییەکان بێ نرخ دەکات. بۆ ئەوەی راگەیاندن رۆڵی نیشتمانی یان وڵاتپارێزی بگێڕێت دەبێ سەیری ئەو دۆخەکە بکەین کە باشوری تێدایە. ئەمرۆ باشوری کوردستان پێویستی بە چیە؟. لە هەموو کاتێک زیاتر پێویستی بە مۆدێلێکی سیاسی و خۆبەرێوەبەریە کە دادی کۆمەڵایەتی، ئازادی، دیموکراسی، شەفافیەت و بە دەزگابوونی دیموکراتی فەراهەم بکات، بەڵام راگەیاندن رۆڵی لەمەدا قەتیسکردنی پرسەکان و دووبارکردنەوەیەتی لە چەند کەس و گروپێکی بچوکی نادیموکراتی  و پەراوێزکردنی کۆمەڵگەیە بە تایبەتی ژنانە. لە هەموو کاتێک زیاتر کۆمەڵگە پێویستی بە ناوەندی کردنی مۆدێلی خۆبەرێوەبەریە و بینینەوە چارەسەریە بۆ پرسە رۆژانەیی، ناوەند و درێژمەوداکانێتی، بەڵام راگەیاندنی دەسەڵات و بەشێکی تریش لەوانەی خۆیان گوایە خۆیان بە سەربەخۆ دەزانن بە ئەجێندای "دەوڵەتسازی" خۆیان لە دامەزراندن و دیموکراتیزەکردن دەزگای بەڕێوەبەری ولات دەدزنەوە، هەر هەوڵێکی کۆمەڵگەش بۆ خۆبەرێوەبردن بە پارچەکردنی هەرێم و تەگەرەی بەردەم دەوڵەتبوون وێنە دەکەن. لە کاتێکدا کە کۆمەڵگە دەیەوێ گوزارە لە رەنگ، کەلتور، زاراوە و باوەڕیەکانی بکات، بەڵام راگەیاندنی نانیشتمانی دەسەڵات ئەم هەوڵانە وەک گێرەشوێنێ و دەستی دەرەوە تاوانبار دەکات.

 

" تا ئێستا دەزگایەکی خۆرێکخستن کردنی ژنانی راگەیاندکار نیە"

 

ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌: چیبكرێت بۆ ده‌ربازكردنی ئه‌م پرسانه‌؟

ن.قه‌ره‌داغی: بە رای من دەبێ سەرەتا ئه‌و چه‌مک و زهنیه‌ته‌ بخرێتە ژێر پرسیارەوە ئەم ئەنجامە کارەساتبارەی لە باشور هێناوەتە ئاراوە و بە دوای ئەلتەرناتیڤ دا بگەڕێین. ئەڵبەتە من مەبەستم لە ئەلتەرناتیڤ ئەوە نیە کە راست و چەپ بێنین بەسەر هەرشتێک و لە سفرەوە دەست بە کارێکی دیکە بکەین. ئەوەش دەبێت؛ بەڵام دەبێ ئەو دەزگا راگەیاندنانەی کە هەرچەند کەم و بەرتەسک بن بەڵام دەست بە کارێکی هەرەوەزی و پرۆسەیەکی گفتوگۆی هاوبەشانەی جدی بکرێت. لە سەروو هەموو ئەوانەوە دەبێ چەمکی ئازاد، دیموکراسی، ئازادی ژێندەری لە چەقی گفتوگۆکان دا بێ و مەبەست کۆمەڵگە و گروپە پەراوێزخراوەکانی کۆمەڵگە بێت لە کاری راگەیاندن دا، ئەو چەمکە مەحکوم بکرێت کە ره‌نجی ژن وه‌ک نه‌بوو حساب ده‌کات و هه‌واڵی سه‌ر چالاکی و به‌رخودانی کۆمه‌ڵگه‌ بۆ مافه‌کانی و تێکۆشانی ژنان وه‌ک هه‌واڵی بێ نرخ ده‌بینێ و هه‌واڵی ده‌سه‌ڵاتداران و به‌رپرسانی پیاو، وه‌ک هه‌واڵی سه‌ره‌کی و گرنگ و یه‌که‌م ده‌بینێ. لە لایەکی تر دەبێ ئەو دیدە بگۆڕێت کە کاری راگەیاندن تەنیا وەک پیشە ببینرێت بەڵکو دەبێ کاری راگه‌یاندن وه‌ک مه‌یدانی تیکۆشان لە پێناو دیموکراسی دا ببینرێت. لە راستی دا من لە جێیەکی تریش ئەمەم پێشنیار کرد کە تا ئێستا دەزگایەکی خۆرێکخستن کردنی ژنانی راگەیاندکار نیە کە کاریگەریان هەبێ لەسەر ناوەندی ئەو دەزگایانەی کە هەیە. چونکە تا ئێستا ئەگەر راگه‌یاندنی ئه‌لته‌رناتیڤ بە واتای راگەیاندنی ئامانجدار و بونیادنەر له‌ کوردستان هه‌نگاوی سەرەتایی نابێ به‌لام له‌ به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی ئه‌و سیاسه‌ته‌ سه‌رده‌سته‌یه‌ی راگەیاندن چه‌مکی پێکه‌وه‌ کارکردن و ئالۆگۆڕی بۆچون زۆر لاوازه‌.

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: