ڕاپۆرت

شه‌رڤانان و شۆڕشى رۆژئاوا، روویه‌کى دیکه‌ى کورد

ئا: کاروان کوردیى

 

رۆژئاواى کوردستان به‌ره‌و ئه‌وه‌ ده‌چێت ببێته‌ ته‌نیا به‌دیل بۆ دۆخى ئاڵۆزى سوریا، که‌ ماوه‌ى پێنج ساڵه‌ شه‌ڕى تێدا به‌رده‌وامه‌ و نزیکه‌ى 450 هه‌زار هاوڵاتى کوژراون و 12 ملیۆن هاوڵاتیش ئاواره‌ بوون، به‌ربه‌ریه‌تى ئه‌و هێزانه‌ى خۆیان به‌ ئۆپۆزسیۆن و فریادڕه‌سى خه‌ڵک ده‌زانن، له‌ دڕەندەیی سه‌ربازانى ئه‌سه‌د که‌متر نییه‌.

هێزه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌کان و به‌ تایبه‌تى ئه‌مریکا، به‌ شێوه‌یه‌کى ناڕاسته‌وخۆ ئه‌وه‌ ئاشکرا ده‌که‌ن، که‌ جگه‌ له‌ شه‌رڤانه‌ کورده‌کان، ناتوانن متمانه‌ به‌ هیچ یه‌کێک له‌و گروپه‌ چه‌کدارانه‌ى ناو سوریا بکه‌ن، که‌ دژى رژێمه‌که‌ى به‌شار ئه‌سه‌د شه‌ڕ ده‌که‌ن، چونکه‌ ئه‌وانه‌ توندڕه‌ون و جیاوازییه‌کى زۆریان له‌گه‌ڵ داعش نییه‌.

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى تورکیا به‌رده‌وام ده‌ڵێ "یه‌په‌گه‌ و په‌یه‌ده‌ تیرۆریستن و پێویسته‌ هاوشێوه‌ى داعش، هێرش بکرێته‌ سه‌ر ئه‌وانیش" به‌ڵام ئه‌مریکا و هاوپه‌یمانى نێوده‌وڵه‌تى به‌ شێوه‌یه‌کى فه‌رمى هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ یه‌په‌گه‌ و په‌یه‌ده‌ ده‌که‌ن و هاوکارى سه‌ربازیشیان ده‌که‌ن.

نیگه‌رانییه‌کانى تورکیا به‌رده‌وامه‌ له‌وه‌ى کۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى هه‌ڵسوکه‌وت له‌گه‌ڵ شه‌رڤانه‌ کورده‌کان ده‌کات، هه‌ربۆیه‌ ئه‌گه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ به‌رده‌وام بێت ئه‌وا ناکۆکییه‌کانى نێوان تورکیا و ئه‌مریکا له‌لایه‌ک و تورکیا و ئه‌وروپا له‌ لایه‌کى تره‌وه‌، قوڵتر ده‌بێته‌وه‌.

کاوه‌ نادر قادر، نوسه‌ر و چاودێرى سیاسى له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت: ده‌مێکه‌ ئه‌و ئه‌جێندایه‌ی که‌ ئه‌مریکا له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌یگوزه‌رێنێ، له‌ هه‌ندێ شوێن له‌گه‌ڵ ئه‌جێنداکه‌ی تورکیای ئه‌ردۆغاندا یه‌کتر ده‌بڕن و لێکتر جودان، که‌ له‌ عه‌وامی خه‌ڵک زۆر دیار نییه‌، به‌ تایبه‌تی له‌سه‌ر رۆژئاوای کوردستان و دۆزی کوردستان به‌ گشتی.

کاوه‌ نادر ده‌ڵێت: به‌ نزیکبونه‌وه‌ له‌ کۆتایی هاتنی داعش، ئه‌و لێکترجودایی و بڕینه‌، بۆ عه‌وامیش، دیزه‌ به‌ ده‌رخۆنه‌که‌ی هه‌ڵده‌گیرێ و ئه‌وه‌ی بن به‌ڕێ دێته‌ سه‌ر به‌ڕێ، له‌و رۆژانه‌ باڵوێزی ئه‌مریکا به‌ روونی بۆچوونی خۆیدا له‌سه‌ر هه‌ندێ کرده‌وه‌ی نادیموکراسی ده‌وڵه‌تی تورکیا، که‌ له‌وه‌و پێشیش له‌بن زمانه‌وه‌ درکاندبویان. ئه‌وه‌تا کاتێک ده‌وڵه‌تی تورک هێزێکی له‌سه‌ر سنوور ئاماده‌ کردبوو بۆ هێرشکردنه‌ سه‌ر گرێ سپی، ئه‌مریکا له‌ مه‌یدانی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌که‌دا، وه‌ک په‌یامێکی روون و ئاشکرا به‌ تورکه‌کانیدا و ئاڵای وڵاته‌که‌ی له‌سه‌ر هه‌موو داموده‌زگه‌ گرنگه‌کانی گرێ سپی و روباری ساجوری رۆژئاوای فورات، له‌ ته‌ک ئاڵای یه‌په‌گه‌ و فیدراڵیه‌تی رۆژئاوا، ئاڵای ئه‌مریکای هه‌ڵدا، وه‌ک ‌هێڵی سووری پێڕاگه‌یاندن.

ئاماژه‌ى بۆ ئه‌وه‌ش کردوه‌: به‌م هه‌نگاوه‌ و هه‌ڵوێسته‌ی ئه‌مریکا ئه‌و قسه‌و قسه‌ڵۆکانه‌ی تورک، که‌ داود ئۆغلوو پارساڵ رایگه‌یاند، که‌ به‌ نیازن له‌ "ده‌ریای سپییه‌وه‌ تا سلێمانی" بیکه‌نه‌ ناوچه‌ی ئارام و به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیان، ئه‌مریکا خۆی یه‌کلاکرده‌وه‌ له‌ ناڕه‌زایه‌تی بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ و توخمه‌کانی هێزی هێرشبه‌ری سه‌ر موسڵ و چاره‌نوسی رۆژئاوا و باشوریشی به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان نیشاندا، که‌ ریزبه‌ندی نوێ و سه‌رده‌سته‌ی ئه‌و ریزبه‌ندییه‌ نوێیه‌ نیشان ده‌کات و توڕ له‌ ته‌وه‌ربه‌ندیه‌ک هه‌ڵده‌دا که‌ له‌وه‌وپێش به‌ دۆسته‌ کلاسیکییه‌کانی ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌که‌ ناسرابوون.

ئه‌و نوسه‌ره‌ که‌ به‌ نوسینه‌ راشکاوه‌کانى ناسراوه‌، ئه‌نجامى بۆچوونه‌که‌ى به‌ سێ خاڵ ده‌خاته‌ڕوو: "خۆگرتن تا پرۆسه‌ی رزگارکردنی موسڵ و ره‌قه‌ پێویسته‌ بۆ راده‌ربڕین و خوێندنه‌وه‌ی کارته‌کانی سه‌ر ئه‌و چاره‌نوسه‌، ده‌کرێ بگوترێ هه‌ڵکردنی ئه‌و ئاڵایه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ: 1ـ ئه‌و ناوچانه‌ی که‌ به‌ هاوپه‌یمانێتی له‌گه‌ڵ یه‌په‌گه‌ له‌ ده‌ست داعش رزگاری کردوون، به‌ به‌شێک له‌ ئه‌منی نه‌ته‌وه‌یی خۆی ده‌زانێ و هێلی سوره‌. 2ـ هاوپه‌یمانێتی له‌گه‌ڵ یه‌په‌گه‌ به‌رده‌وامه‌ و خه‌نجه‌ر له‌ پشته‌وه‌ی ناوه‌شه‌ێنێ و ئه‌و پرۆژه‌یه‌ی که‌ هه‌ندێ پارتی کوردی رۆژئاوا به‌ هاوکاری تورکیا دابویانه‌ به‌رداسه‌وه‌، له‌ ئێستادا فت بووه‌. 3ـ ئه‌مریکا تا ئێستاش ئه‌وله‌ویه‌تی شه‌ڕیى داعشه‌ و بۆیه‌ داوا له‌ یه‌په‌گه‌ ده‌کات که‌ هێمنی و سه‌بری خۆی هه‌بێت له‌به‌رامبه‌ر شه‌ڕفرۆشتنه‌کانی تورکیا."

پارتى دیموکراتى کوردستان ـ عێراق، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ سیاسه‌تێکى چه‌وت و حزبى و نانه‌ته‌وه‌یى به‌رامبه‌ر رۆژئاواى کوردستان په‌یڕه‌و کرد، ئێستاش هه‌ر له‌و سیاسه‌ته‌ى به‌رده‌وامه‌، واتا ئه‌و دژایه‌تیانه‌ى که‌ تورکیا و داعش و گروپه‌ توندڕه‌وه‌کان دژى رۆژئاوا ده‌یکه‌ن، پارتیش به‌ جۆرێک له‌ جۆره‌کان ئه‌وه‌ ده‌کات.

رۆژئاواى کوردستان که‌ بووه‌ته‌ جێگه‌ى ئومێدى کورد و ئازادیخوازانى دونیا، تورکیا له‌وه‌ تۆقیوه‌ که‌ ئه‌و پارچه‌یه‌ى کوردستان به‌هێزتر ببێت، له‌کاتێکدا شه‌رڤانانى کورد که‌ شه‌ڕى داعش ده‌که‌ن، شه‌ڕ ده‌که‌ن بۆ مرۆڤایه‌تى، له‌کاتێکدا هه‌موو هێزه‌کان له‌ رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست له‌ ده‌ستى داعش هه‌ڵده‌هاتن، شه‌رڤانان توانیان ئه‌و ترسه‌ بشکێنن و ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ بهێننه‌ ئاراوه‌، که‌ ده‌توانرێت شه‌ڕى داعش بکرێت و تێکیش بشکێنرێن، به‌ڵام بۆچى هێزێکى کوردى وه‌کو پارتى به‌و راده‌یه‌ دژایه‌تى شۆرشى رۆژئاوا ده‌کات؟

 نیاز حامید، نوسه‌ر، ده‌ڵێت: "سه‌رۆکی پارتی پێش هاتنی داعش، وتى گۆڕانێکى گه‌وره‌ به‌ڕێوه‌یه‌، لێدوانێکی ئاوایدا، هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ حکومه‌تی ناوه‌ند کرد، دوای بینینی ئه‌ردۆغان و یڵدرمیش ئه‌مجاره‌، دووباره‌ باسی له‌ گۆڕانێکی گه‌وره‌ کرد، که‌ گوایه‌ له‌ ئاینده‌یه‌کی نزیکدا به‌ڕێوه‌یه‌. ئه‌م لێدوانانه‌ی سه‌رۆکی پارتی هه‌روا له‌ خۆڕا نییه‌، نزیک بوونی له‌ ناوه‌ندی بڕیار له‌ ئه‌نقه‌ره‌ و ریاز، ئه‌و توانایه‌ی ده‌داتێ که‌ بزانێت گۆڕانکارییه‌کان چین. به‌و لێدوانانه‌ی که‌ له‌سه‌ر کورد و رۆژئاوا و په‌که‌که‌ ده‌دات، ده‌زانرێت که‌ ئامانجی سه‌ره‌کی له‌و گۆڕانکارییه‌ به‌ ده‌رجه‌ی ئه‌ساس ده‌ستکه‌وته‌کانی کورده‌."

نیاز حامید، که‌ به‌ لێکدانه‌وه‌ ورده‌کانى ناسراوه‌، ده‌ڵێت: داود ئۆغلو له‌ ٢٠١١دا کاتێ سوریا له‌سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵداندا بوو، لێدوانێکیدا و وتی: "هێڵی ستراتیژیمان له‌ لازقیه‌ به‌ره‌و حه‌له‌ب و موسڵ و تا سلێمانی ده‌ستپێده‌کات." ئه‌م لێدوانه‌یان توندتر کرده‌وه‌ کاتێ داعش له‌و په‌ڕی به‌ هێزیدا بوو، تورکیا ویستی له‌ رێگای داعش و هاوپه‌یمانییه‌ لۆکاڵییه‌کانی نه‌خشه‌ی ناوچه‌که‌ بگۆڕن، وه‌ک چۆن له‌ ١٩٣٩ ویلایه‌تى ئه‌سکه‌نده‌رونه‌ی خسته‌سه‌ر جوگرافیای خۆی، ئاواش ده‌یخواست و ئێستاش ده‌یه‌وێت سنوری جوگرافیاکه‌ی له‌ لازقیه‌وه‌ به‌ره‌و حه‌له‌ب و موسڵ و تا ده‌گاته‌ سلێمانی بڕوات، بۆیه‌ نامۆ نییه‌ ئه‌گه‌ر ئێستا لێکدانه‌وه‌ی بوونی هێزی ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ جه‌رابلس و موسڵ، بکه‌ین. هێز له‌و دوو ناوچه‌یه‌دا بۆ ئامانجی فراوانکردنی جوگرافیای تورکیایه‌، به‌ مباره‌که‌ی سعودیه‌.

ئه‌و نوسه‌ره‌ ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ش ده‌کات: ئه‌وه‌ی بووه‌ ئاسته‌نگ له‌ به‌رده‌م ئه‌و نه‌خشه‌یه‌، سێ هێزی کاریگه‌ربوون و ئێستاشی له‌گه‌ڵ دابێت ده‌بنه‌ ئاسته‌نگی گه‌وره‌تر، که‌ بریتین له‌ ئه‌مه‌ریکا، روسیا و په‌که‌که‌. په‌که‌که‌ له‌مپه‌رێکی گه‌وره‌یه‌ له‌ به‌رده‌م ئه‌و نه‌خشه‌یه‌، نه‌خشه‌ی داگیرکاریی و له‌باربردنی ده‌ستکه‌وته‌کانی کوردان. دژایه‌تیکردنی په‌که‌که‌ له‌لایه‌ن تورکیا و هاوپه‌یمانه‌کانی له‌و سۆنگه‌یه‌دایه‌، بۆیه‌ تورکیا له‌ په‌که‌که‌دا تێکچوونی هه‌موو ستراتیژه‌که‌ی خۆی ده‌بینێت. هه‌روه‌ها سه‌رکه‌وتنی کۆبانێ خاڵی وه‌رچه‌رخانی توند بوو له‌ تێکشکانی ئه‌و ستراتیژه‌.

نیاز حامید ده‌ڵێت: تورکیا ئێستا ده‌یه‌وێت ئه‌و خه‌ته‌ سنوره‌ تازه‌یه‌ى به‌ هێز بسه‌پێنێت، بۆیه‌ کاتێ سه‌رۆکی پارتی ده‌ڵێت گۆڕانکاریی گه‌وره‌ به‌ڕێوه‌یه‌، ئه‌وه‌ گۆڕانکارییه‌ گه‌وره‌که‌یه‌. پارتی هه‌موو سه‌رچاوه‌ داراییه‌کانی هه‌رێمی کوردستان و سه‌روه‌ری خاکی کوردستانى خستۆته‌ خزمه‌ت ئه‌و پرۆژه‌یه‌وه‌، که‌ خۆی تیایدا له‌ناو ئه‌و کانتۆنه‌ وه‌ک ده‌سه‌ڵاتدارێکی بێ رکابه‌ر جێگای بۆ ده‌که‌نه‌وه‌، پێیان وتووه‌ دیموکراتیه‌ت و هه‌ڵبژاردن ومافه‌کانی مرۆڤ هیچ نین گوێیان پێمه‌ده‌!. مرۆڤ ده‌بێت بپرسێت، بۆچی نزیکبوونه‌وه‌ی روسیا و ئه‌مه‌ریکا له‌ په‌که‌که‌ هه‌یه‌؟ خۆ له‌به‌رچاوی ره‌شی کوردان نییه‌، به‌ڵکو بێ ئه‌وه‌ی یه‌ک سه‌رباز بجوڵێنن، ئه‌و پیلانه‌ی تورکیا تێکده‌شکێنن، داعش به‌ره‌و نه‌مان بردرا، ئه‌ردۆگان، سه‌ددام ئاسا، فرسه‌تی که‌می له‌ به‌رده‌ستدا ماوه‌، دوور نییه‌ ئینتحارێکی سیاسی بکات، گه‌لانی ناوچه‌که‌ به‌ تایبه‌تی کورد باجێکی قورس ده‌ده‌ن، به‌ڵام پیلانه‌که‌ ده‌بێته‌ هه‌ڵم.

نیاز حامید له‌ باره‌ى پارتیشه‌وه‌ ده‌ڵێت: پارتی شه‌ریکێکی ئه‌و ئینتحاره‌ سیاسییه‌، به‌ به‌شداریکردنی له‌و هاوپه‌یمانییه‌ شۆڤێنیه‌ی و فاشیه‌ی تورکیا و سعودیه‌ و به‌عسییه‌کانی عێراق و به‌ناو سونه‌کان، کۆتایی به‌خۆی ده‌هێنێت و ده‌بێته‌ رابردوو.

له‌ دواى سه‌رکه‌وتنى شه‌رڤانان له‌ کوبانێ، دۆزى ره‌واى کورد چووه‌ قۆناخێکى نوێوه‌ له‌سه‌ر ئاستى نێوده‌وڵه‌تى، ئه‌وه‌ نیشانى جیهان درا که‌ ئێمه‌ شه‌ڕ بۆ ئازادى و مرۆڤایه‌تى ده‌که‌ین، دواى ئه‌وه‌ش سه‌رکه‌وتنه‌ مه‌زنه‌کانى شه‌رڤانان به‌سه‌ر چه‌ته‌کانى داعشدا، پاکردنه‌وه‌ى گوند و شارۆچکه‌کان له‌ چه‌ته‌کانى داعش و چه‌ته‌کانى دیکه‌، دواهه‌مینیشیان رزگارکردنى شارى مه‌نبج، ئیتر ئه‌و فیداکاریى و رێکخراوه‌ییه‌ى شه‌رڤانان گه‌یشته‌ لوتکه‌.

ئێستا زلهێزه‌کانى جیهان نایانه‌وێ ده‌ستبه‌ردارى شه‌رڤانانى ئازادى ببن، ته‌نانه‌ت زۆر کات بۆ راکێشانى سه‌رنجى هاوڵاتیانى وڵاته‌کانى خۆیان باسى ئه‌وه‌ ده‌که‌ن که‌ یارمه‌تى شه‌رڤانه‌ کورده‌کان ده‌ده‌ن که‌ شه‌ڕى چه‌ته‌کانى داعش ده‌که‌ن.

رۆژنامه‌نووس ئه‌ریک شمیت، راپۆرتێکى بۆ رۆژنامه‌ى نیویۆرک تایمز نوسیوه‌، که‌ له‌ 21ى ئه‌یلولى 2016 بڵاوکراوه‌ته‌وه‌ و په‌یجى (رۆژهه‌ڵاتی ناڤین) کردوویه‌تی به‌ کوردی، باسى له‌وه‌ کردوه‌، که‌ ئه‌مریکا له‌ هه‌وڵى ئه‌وه‌دایه‌ هاوکارى زیاترى شه‌رڤانى کورد بکات.

ئه‌ریک شمیت نوسیویه‌تى: ئیداره‌ی ئۆباما خه‌ریکی دیراسه‌کردنی پلانێکی سه‌ربازییه‌ بۆئه‌وه‌ی راسته‌وخۆ شه‌رڤانانی کوردی سوریا پڕچه‌ک بکات، که‌ شه‌ڕی دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی ده‌که‌ن، ئه‌مه‌ش گۆڕانێکی گه‌وره‌ی سیاسیه‌ که‌ ئه‌گه‌ری هێرشکردنه‌ سه‌ر گروپه‌ تیرۆریستیه‌که‌ خێرا ده‌کات، به‌ڵام ئه‌م هه‌نگاوه‌ ده‌بێته‌ هۆی هه‌ڵکشانێکی توندی بارگرژییه‌کانی نێوان تورکیا و ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان.

له‌ راپۆرته‌که‌دا ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ کراوه‌: "پلانه‌که‌ له‌لایه‌ن ستافی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نیشتیمانی له‌ژێر گفتوگۆدایه‌ له‌ ساته‌وه‌ختێک که‌ سه‌رۆک ئۆباما هاوکاره‌کانی راسپاردووه‌ دیراسه‌ی سه‌رجه‌م ئه‌و پڕۆپۆزه‌ڵانه‌ بکه‌ن، که‌ به‌ هۆیانه‌وه‌ ده‌کرێ شه‌ڕی دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی خێرا بکرێت. ئۆباما به‌ هاوکاره‌کانی وتووه‌ که‌ ئه‌و ده‌خوازێت به‌رله‌وه‌ی ئۆفیسی سه‌رۆکایه‌تی به‌جێبهێڵێت ئۆپه‌راسیۆنی دژ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی بۆ سه‌ر ره‌ققه‌ی پایته‌ختی دیفاکتۆی داعش له‌ سوریا ده‌ستپێبکرێت. بڕیاردانی پڕچه‌ککردنی کوردانی سوریا بڕیارێکی قورس ده‌بێت بۆ ئۆباما، که‌ له‌و نێوانه‌دا گیری خواردووه‌، به‌وه‌ی هه‌وڵده‌دات هاوسه‌نگی خواستی به‌رزی سیاسی و هه‌رێمایه‌تی تورکیا و کوردانی سوریا رابگرێت."

ئه‌وه‌ش خراوه‌ته‌ڕوو: راسته‌وخۆ پڕچه‌ککردنی کوردانی سوریا (رۆژئاڤا) بۆ یه‌که‌مین جار، هێزێک که‌ کۆمانداره‌ ئه‌مریکیه‌کان به‌ کاریگه‌رترین هێزی زه‌مینیان ده‌بینن له‌ شه‌ڕی مه‌یدانی دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی، ئه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌م هه‌نگاوه‌ تازه‌وه‌ بنه‌مایه‌کی پته‌و بۆ هێرشکردنه‌ سه‌ر ره‌ققه‌ داده‌نرێت، به‌ڵام پڕچه‌ککردنیان، هه‌روه‌ها په‌یوه‌ندییه‌کانی ئۆباما له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی تورکی، ره‌جه‌ب ته‌یب ئه‌ردۆگان خراپتر ده‌کات. ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان و تورکیا زۆر به‌توندی ناکۆکن له‌گه‌ڵ یه‌کتری له‌سه‌ر شه‌رڤانه‌ کورده‌کانی سوریا، ئه‌و هێزه‌ی که‌ تورکیا به‌ دوژمنی سه‌ره‌کی خۆی له‌ سوریا ده‌یبینێت.

راپۆرته‌که‌ى رۆژنامه‌ى نیۆرک تایمز به‌م شێوه‌یه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت: پلانه‌که‌ به‌ فلته‌ری فه‌رمانده‌ی ناوه‌ندیی پنتاگۆن تێپه‌ڕیوه‌، که‌ سه‌رپه‌رشتی ئۆپه‌راسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌کانی ئه‌مریکا له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ده‌کات، پنتاگۆن داوای دابینکردنی چه‌کی سوک و ئازوقه‌ بۆ کوردانی سوریا ده‌کات، له‌گه‌ڵ هه‌ندێ هاوکاری تر بۆ ئۆپه‌راسیۆنی دیاریکراو، به‌ڵام نه‌ک دابینکردنی چه‌کی قورسی وه‌ک چه‌کى دژه‌ تانک یان چه‌کی دژه‌ فڕۆکه‌.

له‌ راپۆرته‌که‌دا ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ کراوه‌: فه‌رمانده‌ ئه‌مریکیه‌کان پلانی پڕچه‌ککردنی کوردانی سوریا وه‌ک پاداشتێک ده‌بینن، تاوه‌کو به‌رده‌وام بن له‌ مانه‌وه‌یان له‌نێو که‌شتی شه‌ڕی دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی. جه‌نه‌ڕاڵ جۆزیف ڤۆتێل، سه‌رۆکی فه‌رمانده‌ی ناوه‌ند، ئاماژه‌ی به‌وه‌داوه‌، که‌ ره‌نگه‌ ئه‌و دۆخه‌ ناله‌بار و شلۆقه‌ سیاسی و سه‌ربازییه‌ هه‌نگاونان به‌ره‌و گرتنه‌وه‌ی ره‌ققه‌ هێواش بکاته‌وه‌. جه‌نه‌ڕاڵ ڤۆتێل وتویه‌تى: "ئێمه‌ ده‌بێت رۆڵێکی سه‌رکردایه‌تی له‌نێوان هه‌ردوولادا بگێڕین، تورکه‌کان و کورده‌کان، هه‌روه‌ها به‌رده‌وام بین له‌ تیشکخستنه‌ سه‌ر تێکشکاندنی داعش".

ئه‌و رۆژنامه‌نووسه‌ ئه‌وه‌شى نوسیوه‌: "ئه‌و شه‌رڤانه‌ عه‌ره‌بانه‌ى که‌ له‌ژێر سه‌رپه‌رشتی کورده‌کان شه‌ڕی دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی ده‌که‌ن، نزیکه‌ی 350 باری چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نی له‌رێی ئاسمانه‌وه‌ یان زه‌مینیه‌وه‌ گه‌یه‌ندراوه‌ته‌ ده‌ستیان، به‌ڵام له‌به‌ر دڵڕاگرتنی تورکیا، ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان راسته‌وخۆ خودی شه‌رڤانه‌ کورده‌کانی پڕچه‌ک نه‌کردووه‌. به‌لای زۆر له‌ شڕۆڤه‌کارانه‌وه‌ پشتیوانی پنتاگۆن بۆ عه‌ره‌به‌کانی سوریا له‌ بنه‌ڕه‌تدا بۆ یارمه‌تیدانی کوردانی سوریا بووه‌، که‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان به‌ کاریگه‌رترین هێزی هاوپه‌یمانی خۆی و شه‌رڤانی به‌توانای بینیون، به‌ڵام پڕچه‌ککردنی کوردان به‌ شێوه‌یه‌کی راسته‌وخۆ، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر بۆ ئۆپه‌راسیۆنی دیاریکراویش بێت، ئه‌وه‌ هه‌ر به‌ گۆڕانێکی گرنگی پراکتیکی و سیمبۆڵی داده‌نرێت."

به‌ گوێره‌ى راپۆرته‌که‌، پێنج به‌رپرسیی باڵای ئه‌مریکی که‌ گفتوگۆیه‌کی کورتیان له‌باره‌ی پڕۆژه‌که‌ کردووه‌ و به‌و مه‌رجه‌ی که‌ ناویان نه‌هێنرێت، چونکه‌ پلانه‌که‌ هێشتا له‌ژێر پێداچوونه‌وه‌ دایه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌یان راگه‌یاندووه‌، که‌ هه‌ر جۆره‌ هاوکارییه‌کی راسته‌وخۆی کوردان، ئه‌وه‌ ستراتیژییه‌تی تێکشکاندنی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی پته‌وتر ده‌کات.

هه‌ر به‌ پێى ئه‌و راپۆرته‌، یه‌ک له‌ ئامانجه‌ پراکتیکیه‌کانی پلانه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌، که‌ که‌ره‌سه‌ و تفاق به‌ کوردانی سوریا بدرێت دوای ئه‌وه‌ی که‌ پێشه‌نگایه‌تی چه‌ندین شه‌ڕی سه‌ر سه‌ختیان دژ به‌ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی کرد له‌ چه‌ند مانگی رابردوودا، که‌ به‌ شه‌ڕی نزیک سنووری نێوان سوریا و عێراق ده‌ستیان پێکرد، تا دوایین شه‌ڕییان له‌ شاری ستراتیژی مه‌نبج، ئه‌و شاره‌ی که‌ گروپه‌ تیرۆریستیه‌که‌ی داعش ناوه‌ندی پێگه‌یاندنی سه‌دان چه‌کداری تازه‌یان تێدا کردبوه‌وه‌، شاره‌که‌ ده‌رگای سه‌ره‌کی ئه‌و چه‌کداره‌ راهێنراوانه‌ بوون، که‌ له‌رێی تورکیاوه‌ ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ ئه‌وروپا.

وه‌کو نیۆرک تایمز بڵاوى کرده‌وه‌ته‌وه‌: به‌رپرسانی ئه‌مریکی ده‌ڵێن له‌ رووی سیاسییه‌وه‌، ئه‌و هاوکارییه‌ راسته‌وخۆیه‌، هه‌روه‌ها هه‌وڵێک ده‌بێت بۆ هێورکردنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌ستی په‌ستبوون و توڕه‌ییه‌ی کوردانى سوریا له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مریکای هاوپه‌یمانیان بۆیان دروست بووه‌، له‌و کاته‌وه‌ی که‌ تورکیا هێرشی کردووه‌ته‌ سه‌ر جه‌رابلوس.

راپۆرته‌که‌ ئه‌وه‌شى وتووه‌: میدیای تورکی بڵاویان کرده‌وه‌ که‌ ئه‌ردۆگان ئه‌وه‌ی خستوه‌ته‌ڕوو، که‌ وڵاته‌که‌ی له‌ ئاماده‌باشیدایه‌ تاوه‌کو له‌گه‌ڵ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان به‌شداری تێکشکاندنی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی بکات له‌ ره‌ققه‌، به‌ڵام به‌رپرسه‌ ئه‌مریکیه‌کان ئه‌و پێشنیازه‌ی تورکیایان به‌هه‌ند وه‌رنه‌گرتوه‌ و وتویانه‌ که‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان هێشتا له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌، که‌ چۆن هێزه‌کان کۆبکاته‌وه‌ بۆ به‌شداریکردنیان له‌ شه‌ڕی زه‌مینی بۆ گرتنه‌وه‌ی ره‌ققه‌.

کاتێک چه‌ته‌کانى داعش هێرشیان کرده‌ سه‌ر شارى موسڵ، که‌ دووه‌م گه‌وره‌ترین شارى عێراقه‌ له‌ دواى به‌غدادى پایته‌خت، له‌ ماوه‌ى چه‌ند کاتژمێرێکدا ئه‌و شاره‌یان گرت، چونکه‌ سه‌ربازانى سوپاى عێراق شه‌ڕیان نه‌کرد و هه‌ڵهاتن، ئه‌وه‌ش دواى ئه‌وه‌ى که‌ چه‌ته‌کان له‌ سوریا ناوچه‌یه‌کى فراوانیان گرتبوو.

دواتر هێرشیان کرده‌ سه‌ر شه‌نگال و مه‌خمور و تا نزیک شارى هه‌ولێر هاتن، ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ى پارتى که‌ له‌و سنورانه‌ بوون، به‌ بێ شه‌ڕ ئه‌و ناوچانه‌یان چۆڵ کرد و ئه‌وانیش وه‌کو سوپاى عێراق هه‌ڵهاتن، به‌و هۆیه‌وه‌ داعش کۆمه‌ڵکوژى شه‌نگالى ئه‌نجامدا، که‌ هه‌زاران پیاوى ئێزدى کوشت و هه‌زاران ژن و کچى ئێزدى گرت و دواتر له‌ بازاڕه‌کانى موسڵ و ره‌قه‌ کڕین و فرۆشتنى پێوه‌کردن، له‌ ئێستادا زیاتر له‌ سێ هه‌زار له‌و ئافره‌ته‌ ئێزدیانه‌ له‌ ده‌ستى داعشدان.

ئه‌و کاته‌ که‌س نه‌یده‌توانى له‌ به‌رامبه‌ر داعش شه‌ڕ بکات و رووبه‌ڕووى چه‌ته‌کانى داعش ببێته‌وه‌، به‌ڵام شه‌رڤانانى کورد له‌ رۆژئاوا و گه‌ریلاکانى کورد له‌ چیاکانى کوردستانه‌وه‌ هاتن و فریاى گه‌لى شه‌نگال و باشورى کوردستان که‌وتن و توانیان، نه‌ک هه‌ر پێش له‌ چه‌ته‌کانى داعش بگرین، به‌ڵکو تێکیشیان بشکێنن، ئه‌وه‌ وره‌ى دایه‌ سوپاى عێراق و پێشمه‌رگه‌ش.

به‌ڵام له‌ ئێستادا که‌ باسى ئۆپه‌راسیۆنى کۆنترۆڵکردنه‌وه‌ى شارى موسڵ و شارى ره‌قه‌ ده‌کرێت، زۆر لایه‌ن خۆیان ده‌که‌نه‌ پاڵه‌وان و رۆڵى ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ نابینن که‌ سایکۆلۆژیاى ترسى داعشیان له‌ رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست تێکشکاند.

جه‌میل بایک، هاوسه‌رۆکى کۆما جڤاکى کوردستان که‌جه‌که‌، له‌ وتارێکیدا که‌ له‌ رۆژنامه‌ى یه‌نی ئۆزگور پۆلیتیکا بڵاوکراوه‌ته‌وه‌، ده‌ڵێت: له‌و ماوه‌یه‌دا زۆر باسی ده‌ستپێکردنی هه‌ڵمه‌تی موسل و ره‌قه‌ ده‌کرێ، زۆر له‌ هێزه‌کان ئاماده‌ییان نیشانداوه‌ بۆ به‌شداریکردن له‌و هه‌ڵمه‌ته‌، زۆر له‌وانه‌ ده‌یه‌وێ ده‌ستکه‌وتی دیاریکراو به‌دیبێنن و مه‌رج بۆ به‌شداریکردنیان داده‌نێن، ئه‌و که‌سانه‌ی پێش دوو ساڵ له‌گه‌ڵ ناوهێنانی داعش ده‌له‌رزین و ئه‌و که‌سانه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌رکه‌وتنی راگه‌یاندنی داعش هه‌ڵده‌هاتن، ئه‌مڕۆ ده‌ڵێن شه‌ڕی داعش ده‌که‌ین.

جه‌میل بایک باس له‌وه‌ ده‌کات: هێزه‌کانی گه‌ریلا رۆڵیان هه‌بوو له‌ شکاندنی شکۆی داعش و ده‌رکردنیان له‌ زۆر ناوچه‌، ۱۲ پاڵه‌وان له‌ هێزه‌کانی گه‌ریلا له‌ شه‌نگال رووبه‌رووی هه‌زاران چه‌ته‌ی داعش بوونه‌وه‌ و داستانیان تۆمار کرد و سه‌لماندیان ئه‌وان وه‌ک ئه‌وانه‌ نین که‌ له‌ ترسی داعش هه‌ڵاتن، به‌رگری کۆبانێ و شه‌نگال و ئه‌و سه‌رکه‌وتنانه‌ی شه‌رڤانانی کورد به‌ده‌ستیان هێنا ئه‌فسانه‌ی داعشی تێکشکاند و پلانه‌کانی ده‌وڵه‌تی تورکیای شکستپێهێنا، که‌ چاوه‌ڕێى سه‌رکه‌وتنی داعشیان له‌ کۆبانێ ده‌کرد.

هاوسه‌رۆکى که‌جه‌که‌ ده‌ڵێت: به‌رگری کۆبانێ و شه‌نگال ته‌نها شکستی داعش نه‌بوو، به‌ڵکو سنووری بۆ کاریگه‌ری داعش له‌سه‌ر جیهانی ئیسلامی دانا و پشتگیری له‌و رێکخراوه‌ و چوونه‌ ریزه‌کانی که‌مکرده‌وه‌، شکستی داعش بوێری به‌خشی به‌ هه‌موو هێزه‌ زیان لێکه‌وتووه‌کان به‌هۆی داعشه‌وه‌، سوپای عێراقیش دوای ئه‌وه‌ توانی زۆر ناوچه‌ له‌ داعش وه‌رگرێته‌وه‌، هه‌روه‌ها ده‌رکردنی داعش له‌ مه‌نبج بووه‌ بڕینی رێگای داعشی نێوان ره‌قه‌ و تورکیا و داعش له‌ شه‌ڕی کۆبانێ و مه‌نبج چه‌ته‌ هه‌ره‌ باشه‌کانی له‌ده‌ستدا و به‌شێوه‌یه‌کی فراوان ووره‌یان له‌ده‌ستدا و شه‌ڕی داعش دوای ئه‌وه‌ ئاسان بوو.

جه‌میل بایک نوسیویه‌تى: که‌واته‌ کێ هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌دیهێنا؟ ئه‌وانه‌ شه‌رڤانانی کورد بوون، گومان له‌ نیازی راسته‌قینه‌ی ده‌وڵه‌تی تورکیا له‌ شه‌ڕی داعش ده‌کرێ، ده‌وڵه‌تی تورکیا به‌تایبه‌تی دوای رزگارکردنی مه‌نبج راستی شکستی داعشی بۆ یه‌کلابۆوه‌ و چی تر توانای ئه‌وه‌ی نه‌بوو له‌ رێگه‌ی داعشه‌وه‌ سیاسه‌ته‌کانی له‌ سوریا په‌ره‌پێبدا، بۆیه‌ که‌وته‌ چاندنی چه‌ته‌کانی خۆی له‌و ناوچانه‌ی له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی داعشدایه‌، دوای ئه‌وه‌ی تورکیا هه‌ستی کرد داعش به‌ره‌و له‌ناوچوون ده‌چێ، چه‌ته‌ی نوێی خسته‌ گۆڕه‌پانه‌که‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیانگۆڕێته‌وه‌ به‌ چه‌ته‌کانی داعش، تورکیا ده‌یه‌وێ به‌شی له‌ له‌ناوچوونی داعشی به‌رکه‌وێ و هه‌ڵوێستی وڵاتانی هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی دژی داعش مه‌ودای له‌ پێش داعش کرده‌وه‌ بۆ جێبه‌جێکردنی پلانه‌کانی.

جه‌میل بایک که‌ زۆر جار له‌ رێگه‌ى نوسینه‌وه‌ تێڕوانینه‌کانى خۆى و جوڵانه‌وه‌که‌ى ده‌خاته‌ڕوو، ده‌ڵێت: تورکیا له‌ شه‌ڕی دووه‌می جیهانی به‌ هه‌ماهه‌نگی له‌گه‌ڵ هیتله‌ر شه‌ڕی ده‌کرد، کاتێ بۆی روون بووه‌وه‌ هیتله‌ر شکست دێنێ، خۆى دایه‌ پاڵ هاوپه‌یمانی دژی فاشیزم، ئێستاش هه‌مان سیاسه‌ت په‌یڕه‌و ده‌کات، سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی له‌و رووه‌وه‌ دووپێوانه‌یی پێوه‌ دیاره‌.

هاوسه‌رۆکى که‌جه‌که‌ ئه‌وه‌شى خستوه‌ته‌ڕوو: داوا له‌ هه‌موو هێزه‌ نیشتمانی و دیموکراییه‌کان له‌ سوریا ده‌که‌ین، که‌ شه‌ڕی به‌رگری و رووبه‌رووبوونه‌وه‌ی دژی تورکیا فراوان بکه‌ن، سه‌باره‌ت به‌ هه‌ندێ هه‌وڵیش بۆ دوورخستنه‌وه‌ی گه‌ریلا له‌ شه‌ڕی موسڵ، هه‌موو که‌س ده‌زانێ ئه‌و لایه‌نانه‌ کێ بوون که‌ بوونه‌ هۆی که‌وتنی شه‌نگال، ئه‌و که‌سانه‌ی خه‌ڵکی ته‌له‌عفه‌ر و شه‌نگال و موسڵیان راده‌ستی داعش کرد، ئێستا ده‌یانه‌وێ به‌شداری هه‌ڵمه‌تی له‌ناوبردنی داعش بن، ئه‌و هێزانه‌ ده‌یانه‌وێ گه‌ریلا که‌ له‌ شه‌نگال و مه‌خموور و موسڵ و هه‌ولێر رووبه‌رووی داعش بویه‌وه‌، دووربخه‌نه‌وه‌، ئه‌و هێزانه‌ی که‌ شه‌ڕی داعشیان نه‌کرد ده‌یانه‌وێ ئه‌و هێزانه‌ی شه‌ڕی داعشیان له‌ سوریا و عێراق کرد، دووربخه‌نه‌وه‌، ئه‌وه‌ ئاستی ئه‌خلاقییه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست.

 

بابه‌تی په‌یوه‌ندیدار

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close
Close
%d هاوشێوەی ئەم بلۆگەرانە: